Dumpen in een Noorse idylle

Een ongekend milieuschandaal, zeggen Noorse natuurbeschermers. Noorwegen staat toe dat miljoenen tonnen mijnafval en chemicaliën in een zo goed als onberoerde fjord worden gedumpt.

Een groep orca's in de Førdefjord ter hoogte van de plek waar de Noorse regering afval wil gaan dumpen. De zoogdieren volgen onder meer haringscholen die afzakken naar het zuiden.

Noorse milieu-organisaties slijpen de messen. De rechts-liberale regering van Noorwegen geeft Nordic Mining groen licht voor de winning van rutiel, titanium-oxide (TiO2), in de provincie Sogn en Fjordane. Te beginnen met 15 jaar waarin het mineraal aan de oppervlakte wordt opgegraven - met grote schade aan het landschap als gevolg - en vervolgens 35 jaar ondergronds.

Over een periode van vijftig jaar komt zo 300 miljoen ton met chemicaliën en zware metalen vervuild afval vrij, dat het bedrijf mag dumpen in de Førdefjord, dat nu nog als maagdelijk wordt beschouwd. Jaarlijks zes miljoen ton, met daarin onder meer 112 kilo kwik, 445 ton lood, 1324 ton zink en honderden tonnen zwavel- en fosforzuur en andere chemicaliën. Nog iets verder ingezoomd: 11.500 kilo afval per minuut, 24 uur per dag, vijftig jaar lang.

Førdefjord grenst aan een gebied dat op de Werelderfgoedlijst van Unesco staat. Tot tweemaal toe koos National Geographic dit Noorse fjorden-gebied als beste reisbestemming ter wereld. De website van Visit Norway vermeldt trots: 'Bijna zo goed als mogelijk is', stelde één lid van de jury. Het geweldige landschap en het 'goed bewaarde Noorse plattelandsleven' worden energiek beschermd en 'de lokale bevolking lijkt ervan te profiteren.'

Førdefjord is tevens 'Nationale Zalmfjord'. Een beschermde status, omdat in de zee-inham een aantal rivieren uitkomt waar zich wilde zalm voortplant, een vissoort waar het slecht mee gaat. Dankzij die status zijn zalmkwekerijen niet toegestaan, omdat de tamme zalmen luizen en ziekten verspreiden. Als ze ontsnappen, kruisen ze met hun wilde soortgenoten, waardoor genetische vervuiling optreedt. Er komen ook diverse zeezoogdieren voor - zaterdag nog was er een groep orka's op haringjacht; geen ongewoon beeld in deze omgeving.

Toonaangevende instellingen, waaronder het Noorse instituut voor Zee-onderzoek (IMR), ontraden de regering mijnafval in de fjord te dumpen: het is geen duurzame oplossing en schadelijk voor het ecosysteem. Niet alleen wordt het lokale dierenleven bedreigd - paaigronden van Rode Lijst-soorten als doornhaai, blauwe leng en kustkabeljauw verdwijnen - het IMR voorspelt ook dat het vervuilde fijnstof zich via zeestromen over een groot gebied zal verspreiden, en in de voedselketen terechtkomt.

Ook het milieudepartement wees vorig jaar op de negatieve milieu-effecten en het verlies van belangrijke paaigronden. Toch zette dat departement tot ieders verrassing vorige week de deur open voor mijnbouw. De maatschappelijke voordelen zouden opwegen tegen de milieu-effecten. Regionaal levert de mijn 170 tot 350 banen op, en landelijk 500. De regering blij.

Noorse natuurbeschermers zijn met stomheid geslagen. "Onbegrijpelijk", zegt Lars Haltbrekken van de Noorse Natuurbeschermingsbond. "Een milieudepartement zou toch voor het milieu moeten staan."

"Met 1,6 procent", zegt Anne-Line Thingnes Førsund van de Milieugroep Førdefjorden, "hebben we hier zo'n beetje de laagste werkloosheid van heel Noorwegen. Er worden nu juist banen op het spel gezet binnen de visindustrie en het toerisme, want dit doet die beide sectoren geen goed."

Burgemeester Håkon Myrvang van de gemeente Naustdal waar Førdefjord onder valt, is juist opgetogen. Hij erkent dat werkloosheid geen probleem is. "Maar met nieuwe banen kunnen we nieuwe inwoners aantrekken, en bevolkingsgroei hebben we nodig." Dat cynici stellen dat dan vooral werknemers uit lagelonenlanden in de herrie van explosies en zwaar materieel zullen willen werken, volgt Myrvang niet. "Het zijn heel aantrekkelijke banen, het is werk met geavanceerd materieel. Mijn indruk is dat mensen dit erg positief vinden."

Die indruk wordt niet onderbouwd door peilingen. Eind vorig jaar bleek nog dat 61 procent van de mensen die rond de zee-inham wonen, tegen zijn. Thingnes Førsund zegt landelijk onderzoek gezien te hebben, waarin maar 7 procent van de Noren dergelijke dumppraktijken goedkeurt. "Zestig bedrijven uit de regio raden deze ontwikkeling in een brief aan de regering ten zeerste af. Noorwegen heeft de reputatie schoon en groen te zijn en de bedrijven in de seafood-sector en toeristenorganisaties zien deze dumpingen als een grote bedreiging."

Ze hoeven zich niet druk te maken, sust burgemeester Myrvang. "De fjord is 300 meter diep en het afval gaat door een pijp naar de zeebodem. Ziet niemand wat van. Het gebeurt op een plek die zich niet ín, maar net vóór het Nationale Zalmfjord bevindt. Ja, de zalm moet er wel langs, maar daar hebben ze geen last van, die zwemmen veel hoger. Veel stroming is er niet, dus het afval blijft op z'n plek. Bovendien zal constant gemonitord worden of zich deeltjes buiten het gebied verspreiden. Is dat het geval, dan leggen we de boel stil."

undefined

Zeearenden

Binnen de milieubeweging gelooft niemand dat een project waar een investering van zo'n 240 miljoen euro voor nodig is, ooit stilgelegd wordt als het eenmaal op gang komt. "En als onze belangrijkste instituten dit project ten zeerste afraden", zegt Thingnes Førsund, "moet je er uit voorzorg al niet eens aan beginnen."

"In de bergen die ze afgraven", vervolgt de actievoerster, "broeden zeearenden. De fjord zelf is zo goed als onaangetast, we hebben hier geen industrieën. Vele generaties hebben ervoor gezorgd dat dit fjord nog puur, schoon en soortenrijk is. De volgende generatie dreigt een heel andere erfenis te krijgen. Het ironische is dat onze premier momenteel een reis door Azië maakt en trots vertelt dat Noorwegen zoveel miljoenen uitgeeft voor het behoud van regenwouden. Maar onze eigen regenwouden, de onbedorven fjorden met rijke ecosystemen, zet ze gerust op het spel voor een paar banen en geld. Schokkend. Neem van mij aan dat hier veel verzet tegen zal komen."

De Natuurbeschermingsbond klopt eerdaags aan bij de EFTA, de autoriteit die toetst of deelnemers aan de Europese Economische Ruimte, zoals ook Noorwegen, voldoen aan de EU-richtlijnen. Brusselse richtlijnen voor waterkwaliteit gaan dientengevolge ook op voor Noorwegen.

"Het kookt in Noorwegen", zegt bondsbestuurder Haltbrekken. "Afgelopen weekend was er veel protest te lezen op internetfora en Facebook. De organisatie Natuur en Jeugd kondigt burgerlijke ongehoorzaamheid aan en er hebben zich al zeshonderd mensen gemeld die bereid zijn zich bijvoorbeeld aan materieel of hekken vast te ketenen."

"Natuurverenigingen staan niet alleen, ook toeristen- en visserij-organisaties zullen mensen mobiliseren, evenals grote bedrijven zoals Marine Harvest, dat zalmen kweekt en gebaat is bij schone fjorden. Vanuit het buitenland krijgen we veel steunbetuigingen. Hoewel ze daar eerst denken dat je een grap maakt als je vertelt wat Noorwegen wil doen - we staan immers bekend als pittoresk en schoon. Maar we dreigen terecht te komen in het rijtje landen als Papoea Nieuw-Guinea, Indonesië, Turkije en Chili. Verder komen dergelijke dumpingen nergens voor."

Thingnes Førsund: "We moeten deze kortzichtige regering op een andere koers krijgen. En dat gaat lukken."

undefined

Andere stortplaatsen

Mijnafval in zee dumpen is niet nieuw in Noorwegen, waar visserij na olie de belangrijkste economische activiteit is. Volgens het IMR zijn er meer dan twintig dumpplaatsen in fjorden en langs de kust, reeds gesloten, nog in gebruik of gepland. Helemaal in het noorden, in de Bøkfjord, ook al een Nationaal Zalmfjord, verdwijnt jaarlijks meer dan vier miljoen ton, vervuild met giftige chemicaliën. De exploitant daar zou graag veertien miljoen ton per jaar gaan dumpen.

Voor het eveneens in het noorden gelegen Nationale Zalmfjord Repparfjord voorziet de Noorse regering ook een depot voor 30 miljoen mijnafval.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden