Duizenden won hij voor de jazz Michiel de Ruyter (1926 - 1994)

HILVERSUM - Een kleine vier maanden geleden wilde hij nog niet van opgeven weten. Elk signaal dat er iets ernstigs aan de hand was, negeerde hij door plannen te maken voor de toekomst. De 21ste eeuw zou hij met zijn radioprogramma Jazzgeschiedenis nog zeker halen. Er viel immers nog zo veel te vertellen en te laten horen!

Diep in zijn hart moet Michiel de Ruyter het toen al lang geweten hebben. Amper twee weken na ons gesprek velden de doktoren het vonnis: leverkanker. Hij had nog maar kort te leven. Zaterdag is hij gestorven, de man die als geen ander het woord 'jazz' uitsprak - Dje-ess klonk het in zijn mond - zo Amerikaans, dat zelfs Amerikanen het hem niet nadeden. Pas 68 was hij. Op zeven jaar na werkte hij een halve eeuw voor de radio, in welke periode hij duizenden en duizenden luisteraars voor de jazz wist te winnen.

In het interview dat ik na enkele malen uitstel uiteindelijk met de programmamaker had, vertelde hij mij vol passie over zijn vak. 'Jazzhistoricus' vermeldde zijn visitekaartje en briefpapier al jaren. Met reden. In 1979 was hij bij de NOS aan zijn Jazzgeschiedenis begonnen. Een paar jaar, dat moest genoeg zijn, was zijn opzet. Maar hij is er nooit mee klaar gekomen.

Na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd mocht hij nog een paar jaar door, maar dan moest het ook echt afgelopen zijn. Ten tijde van de veranderingen bij de omroep in 1992, toen KRO en VARA de jazz afschaften, kreeg De Ruyter de kans om bij de Vpro zijn levenswerk voort te zetten 'voor zolang als het duurde'.

In het weekeinde van het North Sea Jazz Festival ging aflevering 695 van Michiel de Ruyters' Jazzgeschiedenis de lucht in. Die gaf hij enige tijd daarvoor in de studio samengesteld. Na afloop van de uitzending vertelde de van de VARA naar de Vpro verhuisde jazzspecialist en radiopresentator Aad Bos de luisteraars dat De Ruyter ernstig ziek was en dat zij waarschijnlijk getuige waren geweest van de allerlaatste aflevering van Jazzgeschiedenis. Het was ook de laatste keer dat De Ruyters hese, mede door drank en nicotine gekleurde stem op de radio te horen was.

Het was overigens toeval dat de behandelde periode in de laatste afleveringen van zijn jazzgeschiedenis, ook in de oorspronkelijke planning de afsluiting zou zijn. Namelijk die van de jaren 1959-1964, met de opkomst van Albert Ayler. Van daaraf, zo vond De Ruyter, konden luisteraars het op eigen houtje verder zelf uitzoeken.

Michiel de Ruyter begon zijn radiocarrière in 1951 bij de AVRO. Eerder had hij als klarinettist in allerhande jazzbandjes gespeeld. In 1958 ging hij naar de VARA; in 1967 volgde de NRU, de Nederlandse Radio Unie, de voorloper van de NOS. Al die jaren werkte hij als freelance programmamaker.

Pas In 1977 kwam hij bij de NOS in vaste dienst. Tot dat moment maakte hij ook met enige regelmaat jazzprogramma's voor de Wereldomroep. Ook jazzkritieken heeft De Ruyter geschreven. Van 1950 tot 1968 deed hij dat voor Het Parool, de laatste acht jaar echter met groeiende tegenzin omdat hij als radiomaker steeds meer merkte van de vaak moeilijke omstandigheden waaronder musici hun prestaties moesten leveren.

Al die jaren verrichtte De Ruyter zijn werkzaamheden gezeten in een rolstoel. In 1943 had hij polio gekregen, na de oorlog had hij nog een tijdje in een soort harnas met krukken gelopen, totdat dat zo pijnlijk werd, dat hij toch maar voor de rolstoel koos. Belemmerd heeft hem dat nooit. Er waren altijd wel behulpzame handen om hem te krijgen waar hij zijn wilde.

Toen het BIM-huis in 1984 werd verbouwd, werd er speciaal voor hem en lotgenoten een rolstoellift aangelegd. Tot laat in zijn leven bezocht hij daar concerten van oude en jonge 'jazzcats', zoals hij hen noemde. In zijn Jazzgeschiedenis richtte hij zich weliswaar nadrukkelijk op het rijke verleden, een open oor voor de nieuwste verrichtingen kon hem tot aan het laatst niet ontzegd worden. Conservatievelingen en impro's, we zullen hem allemaal missen.

De Ruyters eigen belevenissen in de jazz staan beschreven in het in 1984 verschenen boek 'Michiel de Ruyter, een leven met jazz' van Frank van Dixhoorn (uitg. Van Gennep).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden