Duizenden lichtjes wijzen Rama de weg naar huis

NOWGOAN, INDIA - Op de bumper van een oude met modder bespatte vrachtwagen brandt een rij dunne witte kaarsjes. Een hindoeïstische tempel verderop is versierd met gekleurde lampjes die steeds aan en uit knipperen en in de straten hangen kruitdampen. Twee jongetjes, niet ouder dan vier, steken vuurwerk af.

Op een balkon staan drie meisjes onder het toeziend oog van hun moeder met sterretjes in hun handen, terwijl vader op straat een duizendklapper afsteekt. In alle huizen branden olielampen. Het is Diwali in India, het festival van het licht.

Het dorp Nowgoan, in de deelstaat Uttarakhand in Noord-India, is door het noodweer van de buitenwereld afgesloten. Steenlawines, omgevallen bomen en verzakkingen maken de wegen onbegaanbaar. Een vrachtwagen in het ravijn bewijst dat reisplannen maar beter uitgesteld kunnen worden. De koppige toerist die de tocht naar Mussoorie en New Delhi toch wil ondernemen, wordt meewarig aangekeken. Volgende week is de weg misschien open, of de week daarop. Het lijkt er weinig toe te doen voor de inwoners van Nowgoan. Het is immers vier dagen feest. De electriciteit is voor de zoveelste keer uitgevallen. Maar de straten worden verlicht door duizenden kaarsen en olielampen die held Rama de weg naar huis moeten wijzen.

In het noorden van India wordt met Diwali (of Deepavali) de terugkeer van de held Rama, een incarnatie van de god Visjnoe, naar zijn koninkrijk gevierd. Voor zakenlieden begint dan het nieuwe jaar. De levensloop van Rama is beschreven in de Ramayana, die rond het begin van de christelijke jaartelling door Valmiki, een man uit een lage kaste, zou zijn geschreven.

Het verhaal gaat dat Valmiki na zijn geboorte te vondeling werd gelegd en opgroeide bij een bergstam. Daar leerde hij reizigers beroven. Maar op een dag overviel hij een wijze oude man die hem ertoe aanzette een ascetisch leven te leiden. Valmiki's ascese bestond uit onbeweeglijkheid. Dit hield hij zolang vol dat termieten (valmika in het Sanskriet) een nest om hem heen bouwden. Uiteindelijk werd hij door zijn leermeester bevrijd en kreeg als beloning het visioen van de Ramayana.

In de zestiende eeuw gaf de dichter Tulsidas zijn versie van de levensloop van Rama. Van deze versie werd enige jaren geleden een televisieserie gemaakt. Miljoenen hindoes zaten elke zondagochtend, wanneer de serie werd uitgezonden, aan het toestel gekluisterd om de avonturen van hun held te volgen.

Rama was de zoon van de koning van Ayodhya en diens eerste vrouw. Toen Rama volwassen was wilde de koning hem als zijn opvolger aanwijzen. Maar zijn derde vrouw herinnerde hem aan een oude belofte dat zij twee wensen mocht doen. Ze wenste dat Rama verbannen werd en haar eigen zoon, Bharata, de troon zou bestijgen. De koning kon het haar niet weigeren en dus trok Rama zich met zijn vrouw Sita en een geliefde halfbroer terug in het oerwoud en kwam Bharata aan de macht.

Tijdens zijn veertienjarige ballingschap streed Rama met de demonen. Een van hen, de tienkoppige demon Ravana die op Lanka (het huidige Sri Lanka) woonde, ontvoerde Sita en probeerde haar te verleiden. Maar met hulp van de apengeneraal Hanuman - half-aap half-mens - wist Rama haar te bevrijden. Na de ballingschap keerden Rama en Sita terug naar Ayodhya, waar Rama tot koning werd gekroond.

In India zijn er talrijke sadhoes (heilige mannen) die zich 'volgeling van Rama' noemen. Zij onderscheiden zich door speciale tilaks, beschilderingen van het voorhoofd. Soms neemt de Rama-verering extreme vormen aan. Zo ontstonden er in 1992 hevige rellen rond de plek waar Rama geboren zou zijn. Daar zou lange tijd een Rama-tempel hebben gestaan die 450 jaar geleden afgebroken was door moslimheersers die er een moskee lieten bouwen. Als bewijs dat dit de geboorteplek van Rama was, materialiseerde er in 1949 plotseling een beeldje van Rama in de centrale hal van de moskee. In 1992 maakten fundamentalistische hindoes de moskee tenslotte met de grond gelijk. Dit leidde tot rellen tussen hindoes en moslims in India, Bangladesh en Pakistan waarbij enkele duizenden doden vielen.

De maand oktober staat in India in het teken van de Ramayana. In New Delhi worden aan het begin van de maand grote rieten poppen in de straten opgesteld. Ze moeten Ravana en zijn twee handlangers voorstellen. 's Avonds worden de poppen op karren door de straten getrokken en met pijl en boog beschoten door als Rama uitgedoste mannen. Uiteindelijk worden de demonen in brand gestoken. J. N. Rao, een Indiër die nu zes jaar in Nederland woont en een opleiding filosofie en yoga volgde in Bombay: “De verbranding van de demonen is symbolisch voor de overwinning van goed over kwaad. Vooral in het noorden van India is Rama erg populair. In New Delhi wordt dit festival van begin oktober 'Ram Lila' (het levensverhaal van Rama) genoemd. Het is een groot volksfeest.”

Nog geen drie weken later is het weer feest, want dan keert Rama terug naar zijn koninkrijk. De eerste dag van Diwali viel dit jaar op 19 oktober. Dan maken vrouwen de huizen schoon en worden er kleurige rijstmeelpatronen (rangolis) bij de ingang gelegd. Als het donker wordt, steekt iedereen olielampen en kaarsen aan en wordt er vuurwerk afgestoken. Rao: “Toen ik klein was maakten wij zelf vuurwerk van gedroogde palmbladeren en allerlei springstoffen die je in stalletjes op straat kon kopen. Diwali is het favoriete festival van kinderen omdat ze dan snoep krijgen en vuurwerk mogen afsteken. Het licht heeft een symbolische betekenis. Binnen het hindoeïsme staat het licht voor de wijsheid die de onwetendheid (de duisternis) overwint. Tijdens zijn ballingschap overwon Rama de demonen. Met zijn terugkeer zegeviert de wijsheid.”

Het feest duurt in totaal vier dagen. Er worden nieuwe kleren gedragen en zakenlieden vieren het nieuwe jaar met het afsluiten van oude kasboeken en het openen van nieuwe. Op de laatste dag van Diwali gaan vrouwen op bezoek bij hun broers om een tika op hun hoofd aan te brengen als teken van liefde.

Rao: “Iedere deelstaat in India heeft zijn eigen variatie op het lichtfestival. In Bombay is Diwali bijvoorbeeld ook gewijd aan de godin van de rijkdom, Lakshmi, en daarom geliefd bij zakenlieden. Zij laten een priester komen die een mantra uitspreekt bij de afbeelding van Lakshmi in hun huis. De godin moet gunstig gestemd worden met bloemen, snoep en cocosnoten. In Calcutta wordt ook de bloeddorstige godin Kali tijdens het festival vereerd. Maar niet iedereen is precies op de hoogte van de religieuze betekenis van het feest. Het is net als met Pasen in Nederland. Iedereen viert het, maar niet iedereen weet waarom.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden