'Duizenden kinderen verrekken in de kou'

Vluchtelingen in Vinojug. De helft van de migranten uit Syrië is minderjarig. Beeld anp

Alleen de baby heeft geslapen. Zeyneb al Daher (30), een kleine vrouw met witte hoofddoek uit Syrië, wiegt een pakketje met dekens. Daarin ligt Lujin, hun dochtertje van acht maanden. Haar man Hassan (36) wijst naar de witte tent achter hem waar ze de nacht hebben doorgebracht. Bedden of matrassen zijn er niet, alleen houten banken en wat dekens. De grond is bezaaid met lege waterflessen, koekwikkels en bananenschillen. Met de baby en hun zoontjes van twee en vier zijn ze woensdagavond aangekomen in Vinojug, een opvangcentrum in het zuiden van Macedonië.

Kindvluchtelingen in Europa lopen groot gevaar, waarschuwt Kinderombudsman Marc Dullaert. De helft van de vluchtelingen uit Syrië is minderjarig en duizenden kinderen reizen zonder begeleiding. Om aandacht te vragen voor hun situatie, reisde hij naar Macedonië om zelf te zien hoe het met de kinderen gaat. "Zij kunnen slachtoffer worden van misbruik en mensenhandel", zegt Dullaert.

Het vluchtelingencentrum Vinojug ligt vlakbij de Griekse grens, bij het stadje Gevgelija. Inmiddels komen er dagelijks duizenden mensen aan, onder wie steeds meer vrouwen en kinderen. Alleen Syriërs, Irakezen en Afghanen op de vlucht voor oorlog worden nog toegelaten. Andere migranten zijn deze week weggehaald bij de Macedonische grens en terug naar Athene gebracht.

Kleren
"Daar zijn 5000 mensen samengedreven in een stadion", zegt Dullaert. "Met een beetje boerenverstand kun je je wel voorstellen hoe het er daar aan toegaat."

Het gezin Al Daher is nu zeven dagen onderweg vanuit Syrië richting Duitsland. De kinderen maken het naar omstandigheden goed, zegt Hassan, maar ze hebben veel last van de kou. "Tijdens de boottocht van Turkije naar Griekenland zijn we al onze extra kleren verloren." Zijn nichtje Donja (20), die ook met de familie meereist, houdt een klein geel plastic tasje omhoog met wat kinderkleding. "Dit is alles wat we hebben. En nog wat eten."

Ze staan bij het spoor samen met honderden vluchtelingen die samendrommen voor de trein richting Servië. Er klinkt geschreeuw en gehuil, rijen worden gevormd. Woorden vormen wolkjes in de winterlucht. Waar de trein heengaat, weten ze niet.

"Ze vertellen ons niets. Het is hier niet goed", zegt Hassan terwijl zijn zoontje zich met een betraand gezicht om het been van zijn vader klemt. "Seraj is bang." Hij legt een hand op zijn hoofd. In Syrië was Hassan docent wiskunde, maar zijn baan raakte hij kwijt en zijn huis werd verwoest door bommen.

Sandaaltjes
Duizenden vluchtelingen reizen dagelijks door Macedonië, van Vinojug naar Tabanovce aan de andere kant in het noorden. Ook daar is een provisorisch kamp rondom het perron gebouwd, met één verwarmde ruimte waar de kinderen even kunnen spelen.

"Sommige kinderen komen aan op sandaaltjes, maar hier vriest het 's nachts", zegt Julijana Nakova Gapo, directeur van SOS kinderdorpen in Macedonië die met Dullaert meereist. "Soms hebben we geen kleren meer en geven we de kinderen onze eigen sokken."

Het geld is op, maar de kampen zijn niet winterklaar, zegt Nakova. "Macedonië had een budget van 10 miljoen voor noodhulp. Dat is er in drie maanden doorheen gegaan", aldus Nakova. "Maar we zijn geen lid van de Europese Unie, dus de overheid ontvangt geen cent."

Samen met de andere Europese Kinderombudsmannen is Dullaert een onderzoek gestart naar de problemen rond minderjarige vluchtelingen. "We doen aanbevelingen aan de Europese Commissie. Het gaat allemaal om prioriteiten stellen en politieke wil. Blijkbaar zijn we heel druk met het bewaken van de Europese grenzen, maar vinden we het niet belangrijk genoeg dat hier duizenden kinderen staan te verrekken in de kou."

Kinderen in het vluchtelingenkamp Vinojug, in Macedonië. Beeld Anp

Interview Kinderombudsman Marc Dullaert

Kinderombudsman Marc Dullaert is zichtbaar aangeslagen na zijn bezoek aan de opvangcentra in Macedonië waar dagelijks duizenden vluchtelingen doorheen komen. "Ik vind het onverteerbaar dat dit in onze achtertuin gebeurt."

Wat vindt u van de situatie in Macedonië?
"Wat je hier ziet is een metafoor voor de hele crisis. Het is een grote chaos, iedereen wordt over één kam geschoren. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen kleine kinderen, minderjarigen of volwassenen. Ik zie een totaal gebrek aan coördinatie. Niemand pakt het stuur, terwijl deze humanitaire ramp al een half jaar aan de gang is. We weten precies waar de mensen langs komen en hoeveel het er ongeveer zijn. We kennen hun behoeften, maar als Europa falen we. Het is een grote blame game, maar ondertussen gebeurt er niets."

Wat zijn de grootste risico's voor deze kinderen?
"De kou is het grootste probleem. En veel kinderen reizen zonder begeleiding, omdat ze vooruit worden gestuurd of hun familie onderweg zijn kwijtgeraakt. Zij kunnen slachtoffer worden van misbruik en mensenhandel. Er is nu georganiseerde misdaad actief op de Balkan. Bovendien wordt maar 10 procent van de kinderen onderweg geregistreerd. Macedonië en Servië zien zichzelf als transitlanden, dus men denkt: laat maar gaan. Maar wat mij het meest stoort, en dan druk ik het zachtjes uit, is dat er kinderen worden opgepakt. Soms worden ook hun papieren ingenomen." Hij is even stil en weegt zijn woorden. "Ik vind het onverteerbaar."

Waarom bezoekt u juist Macedonië, waar de vluchtelingen alleen doorheen reizen?
"Alle Kinderombudsmannen bezoeken verschillende landen. Ik wilde hier graag naartoe omdat Macedonië een belangrijke doorgangsroute is vanuit Griekenland. Vorige week hoorde ik over de chaos rond de Grieks-Macedonische grens. Daar is het net ontruimd. Stel je voor: er zijn vijfduizend mensen bijeengedreven en in een stadion in Athene gepropt. Met een beetje boerenverstand kun je je wel voorstellen wat er dan gebeurt."

Waarom kwam u zelf niet eerder kijken?
"Dat is een goede vraag. Ik heb in september al de noodklok geluid, maar als Kinderombudsman mag ik geen opinie bezigen. Alles moet gebaseerd zijn op feiten. Daarom ben ik samen met de andere Europese Kinderombudsmannen een onderzoek gestart naar de situatie van minderjarige vluchtelingen, dat half januari verschijnt. We zijn overal informatie vandaan aan het trekken. Nu pas komt de ware omvang van het drama boven water. Als Kinderombudsman kan ik niets afdwingen. Maar als dit naar buiten komt, kan Europa niet langer de andere kant op kijken."

Wat moet Europa doen?
"Op de hele route is Europa verplicht om minderjarige vluchtelingen veiligheid te bieden. Alle Europese landen hebben het VN Kinderrechtenverdrag ondertekend, waarin staat dat kinderen recht hebben op zorg, onderwijs en bescherming tegen geweld. Maar in plaats daarvan verdwijnen er kinderen in de gevangenis en sterven er baby's aan onderkoeling."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden