Duizenden basisscholieren kregen verkeerd toetsadvies

Scholieren die zich buigen over de eindtoets. Niet de leerlingen die een verkeerd schooladvies hebben gekregen. Beeld ANP

Door een verkeerde berekening hebben duizenden achtstegroepers een te hoog toetsadvies gekregen. Dat schaadt het vertrouwen in de eindtoets, die toch al stevig ter discussie staat.

Het is een ‘buitengewoon vervelende situatie’, zegt onderwijsminister Arie Slob. “In eerste instantie voor de geraakte groep 8-leerlingen en hun ouders, maar ook voor alle leerkrachten en scholen die hierbij betrokken zijn.”

Het ministerie maakte gisteren bekend dat 11 procent van de 175.000 achtstegroepers die de eindtoets heeft gemaakt, een onjuist toetsadvies heeft gekregen. Het uiteindelijke advies klopt daardoor mogelijk ook niet. Het gaat om bijna 20.000 scholieren, van wie het merendeel een te hoog toetsadvies ontving. Alle gedupeerde basisscholen zijn inmiddels geïnformeerd.

“Dit is dramatisch voor de kinderen en hun ouders”, zegt vicevoorzitter Anko van Hoepen van de PO-Raad, de koepelorganisatie van basisscholen. “Gezinnen zijn in rep en roer. Een verkeerd advies is sowieso teleurstellend, zeker als het naar beneden bijgesteld moet worden. In Nederland denken we toch: hoe hoger, hoe beter.”

De fout ligt volgens Den Haag bij de groep onafhankelijke experts die een vergelijking maakt tussen de verschillende toetsen. Basisscholen kunnen kiezen uit vijf toetsen: naast de centrale eindtoets (voorheen de Citotoets) zijn er vier commerciële varianten in omloop. Met de berekening om die onderling vergelijkbaar te maken, zijn nu fouten gemaakt.

Moeilijke gesprekken

De betrokken scholen hebben inmiddels het goede rekenmodel ontvangen en wat dat betekent voor het advies van hun leerlingen. De leerlingen hoeven de toets dus niet opnieuw te maken. Toch blijft het erg vervelend voor alle betrokkenen, zegt Van Hoepen. De komende tijd zullen scholen veel moeilijke gesprekken moeten voeren met ouders en kinderen. “Dat is heel veel werk, en emotioneel. De meeste leerlingen hebben zich al aangemeld en middelbare scholen zijn al gaan plaatsen. Maar een aantal adviezen moeten nu worden gecorrigeerd.”

De PvdA en GroenLinks willen snel een debat met minister Slob over de kwestie. “Ik vind het heel erg dat het vertrouwen in de eindtoets is geschaad, een toets die sowieso al zo vaak ter discussie staat”, zegt GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld. “Het is cruciaal dat we een wezenlijke discussie voeren over de waarde van de eindtoets, die zo zwaar weegt in het eindoordeel van basisscholen en zo bepalend is voor de toekomst van jonge kinderen. Moeten we dit nog willen?”

Volgens Westerveld levert de eindtoets veel stress op voor kinderen en ouders. Misstappen zoals deze vergroten de stress en onzekerheid nog meer, denkt zij. “We moeten onszelf af durven vragen of we de eindtoets niet overboord moeten gooien en pas op de middelbare school kijken waar kinderen het best geplaatst kunnen worden. Uit onderzoek blijkt ook dat een later moment van selectie de kansengelijkheid vergroot.”

Twistpunten

De Tweede Kamer worstelt al langer met de eindtoets. De belangrijkste twistpunten zijn hoe zwaar die moet wegen bij het schooladvies, op welk moment hij het best gemaakt kan worden en hoe wenselijk het is dat er meerdere toetsen van commerciële aanbieders in omloop zijn.

De PO-Raad wil dat er een centraal regieorgaan komt om op de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de toetsen toe te zien. Van Hoepen vergelijkt het schooladvies met een medische diagnose. “Een arts moet ook kunnen vertrouwen op de röntgenfoto die hij ziet. Het moet niet uitmaken van welke fabrikant die komt. Dat geldt ook voor een docent, maar nu is de kwaliteit van de toetsen wisselend. Dat is niet wenselijk.”

Minister Slob erkent dat het huidige systeem ‘buitengewoon complex en daarmee kwetsbaar is’, schrijft hij in een Kamerbrief. Hij laat een onderzoek uitvoeren naar het incident en komt binnenkort met een evaluatie van de huidige werkwijze.

Diana Pass -Perdok en haar dochter Fabienne. Haar schooladvies na basisschool bleek niet te kloppen. Beeld Reyer Boxem

Fabienne kreeg havo-vwo-advies, dat werd vmbo-havo

De 12-jarige Fabienne uit het Groningse Wildervank kreeg van haar school, OBS De Sleutel, het advies om na de zomer vmbo te gaan doen. Ze kon haar geluk niet op toen ze voor de eindtoets een havo-vwo-advies terugkreeg. Er zou nog een gesprek volgen met de juf, Fabienne wil heel graag naar de havo. Nu blijkt dat er een fout is gemaakt gaat ze waarschijnlijk naar een vmbo-havo brugklas.

“Ik was heel blij dat ik zo hoog had gescoord. Het ging ook heel goed. Dus ik ben wel echt teleurgesteld dat het nu lager is”, zegt Fabienne. Haar moeder Diana Paas Perdok (43) vond de uitslag van haar dochters eindtoets wel wat hoog. “We hebben nog taart getrakteerd omdat ze boven haar verwachte advies had gescoord”, zegt Perdok. “Maar de score van haar eindtoets lag niet in lijn met haar eerdere resultaten, ook vanwege haar dyslexie.”

Vanmorgen vertelde de juf in de klas van Fabienne dat er een fout was gemaakt. “Ongeveer de helft van de klas had een te hoge beoordeling gekregen”, legt Fabienne uit. Morgen volgt een gesprek met haar ouders en de juf over een definitief schooladvies. Moeder Perdok is blij dat de middelbare school waar Fabienne zich heeft ingeschreven verschillende niveaus aanbied. “We hoeven nu gelukkig niet te veranderen van school.”

Thomas’ advies werd verhoogd 

Zijn moeder is apetrots. Thomas zit op speciaal onderwijs en kreeg het schooladvies PrO basis. Dat is praktijkonderwijs met de kans op doorstromen naar vmbo-basis. Zijn eindtoets resulteerde in precies datzelfde advies.

Vandaag belde zijn school hem op, hij heeft zijn eindtoets beter gemaakt, het advies van de toets was vmbo basis-kader.

Dat zijn uitslag omhoog is bijgesteld had Thomas niet verwacht. “Thomas volgt speciaal onderwijs vanwege een taalontwikkelingsstoornis. Hij had zijn eindtoets al hartstikke goed gemaakt, maar nu blijkt dat hij het nog beter deed dan verwacht. Het is een leuke verrassing. We vieren een klein feestje”, zegt zijn moeder Esther Ekkel (47). “Wij hebben altijd gedacht dat er meer in hem zat. Dit geeft natuurlijk heel veel zelfvertrouwen, hij is heel blij.”

In goed overleg met zijn docenten is vandaag besloten zijn schooladvies, ondanks de veranderde uitslag, niet aan te passen. “Dat vinden we een goede beslissing. Over het schooladvies waren we in eerste instantie al heel tevreden”, aldus Vorstenbosch. Thomas heeft goede hoop dat hij aan het einde van volgend jaar kan doorstromen naar vmbo-basis.

Lees ook: 

‘Citotoets werkt juist ongelijkheid in de hand’

Het is de week van de Citotoetsen. Moeten we vasthouden aan het gelijkheidsideaal dat aan de toets ten grondslag ligt, of wordt het tijd om de veelbediscussieerde toets overboord te gooien, vraagt het filosofisch elftal zich af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden