Duivelskunst in Domtoren

Waarom zijn wij op aarde? Wat is goed en wat is fout? Zulke vragen stelt regisseur Tarkan Köro¿lu aan het publiek, dat zelf antwoord mag geven.

Het is niet zomaar een plek, die Tarkan Köro¿lu heeft uitgekozen voor zijn nieuwe toneelstuk. In de Domtoren, op 11 meter hoogte, alleen te bereiken via 59 treden, bevindt zich de Michaëlskapel: de voormalige privé-kapel van de bisschop van Utrecht. Het is niet alleen een prachtige locatie voor een verhaal over de val van de voormalige lievelingsengel van God, maar heeft ook een symbolische waarde.

God verbood ooit de bouw van de toren van Babel, een toren die tot de hemel zou reiken. Juist Lucifer, beter bekend als de duivel of Satan, zoekt daarom de hoogste toren van Nederland op. En zoals dieven, moordenaars en pyromanen de neiging hebben om terug te keren naar de plek van hun misdaad, keert Lucifer terug naar de plek waar je hem het minst zou verwachten: het huis van God.

De voorstellingen van regisseur Tarkan Köro¿lu stellen vragen aan de toeschouwer en roepen associaties bij hen op, en dat is precies wat Köro¿lu wil bereiken. Hij confronteert de toeschouwer met zijn interpretatie van belangrijke vraagstukken. Waarom zijn wij op aarde? Wat is goed en wat is fout? Er worden geen antwoorden gegeven; dat laat Köro¿lu aan de toeschouwer over.

Zoals de titel doet vermoeden vertelt 'Lucifers val, een duivels dilemma in de Domtoren' het verhaal van de gevallen engel. Het is een solovoorstelling, gespeeld door actrice Anne Fé de Boer. Zij vertolkt drie personages: Lucifer, Eva en God. Na de schepping van Adam en Eva beval God Lucifer te knielen voor Adam. Lucifer weigerde, en verloor hiermee zijn plaats in de hemel. Het denkproces tussen het bevel en het moment van weigeren vergroot Köro¿lu enorm uit, want volgens zijn interpretatie weigerde Lucifer niet uit kwaadaardigheid maar uit twijfel.

Het stuk is gebaseerd op teksten uit de Torah, het Nieuwe Testament en de Koran. "Ik ben niet religieus opgevoed, ik ben zelfs nooit in een moskee geweest", vertelt de in Turkije geboren regisseur. "Toch raakte ik als kind al geïnteresseerd in religie. Die interesse sloeg later om in twijfel; heb je een religie nodig om wel of niet in God te geloven?" Köro¿lu omschrijft zichzelf als agnost. "Uiteindelijk kun je niet weten of er wel of niet 'iets' is."

"Het verhaal van de gevallen engel interesseerde me al langer. Ik kwam erachter dat je de teksten uit de drie boeken ook anders kon interpreteren", gaat Köro¿lu verder. "Die interpretatie heb ik gebruikt voor de voorstelling, maar zonder vervalsing van de teksten uit de heilige boeken. De meeste zinnen zijn letterlijk overgenomen."

Opvallend is dat zowel God als Lucifer wordt gespeeld door een vrouw. Köro¿lu doet dit expres. "Als je naar de heilige boeken kijkt, hebben engelen geen sekse. Maar vrouwen zijn in de heilige teksten van oudsher al ondergesneeuwd geweest. De manier van geloven is heel mannelijk. Dat wilde ik doorbreken. Verder was het natuurlijk ook vreemd geweest als de rol van Eva vertolkt werd door een man."

Bij de voorstelling wordt gebruik gemaakt van lichtprojecties, gemaakt door Turkse videokunstenaars van NOHLAB. Afgezien van enkele duidelijk herkenbare projecties zijn ze vooral abstract. "Ik wil niet alles laten zien zoals het is, ik geloof in het verbeeldingsvermogen van de toeschouwer", vertelt Köro¿lu. "De projecties ondersteunen de voorstelling, roepen ook weer associaties op."

Met de morele vragen die hij het publiek stelt en de vormgeving door middel van projecties verenigt Köro¿lu het beste van twee werelden. In Turkije hield hij zich ook al bezig met toneel, maar hij vond dat daar te veel werd ingezet op de inhoud. In Nederland was dat andersom: "Nederlanders waren heel goed in de vormgeving maar de stukken hadden vaak geen inhoudelijke noodzaak", aldus Köro¿lu. "Ik denk na over beide kanten."

De regisseur kan zich voorstellen dat sommige mensen aanstoot nemen aan zijn interpretaties: "Het is eigenlijk een test voor mezelf. Ik maak bepaalde keuzes en heb een bepaalde smaak. En ik kan mijn mening niet veranderen of onderdrukken wegens angst voor verontwaardigde reacties. Aan de andere kant weet ik dat ik net als ieder ander onderdeel moet zijn van het 'grotere geheel'want geen mens is een eiland. Door middel van mijn voorstellingen hoop ik te ontdekken of ik er nog wel bij hoor.

'Lucifers val, een duivels dilemma in de Domtoren' gaat op 23 juni in première en is te zien tot en met 29 juni.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden