Duitsland wil zich in Benghazi onder 'kastanjepolitiek' uitwerken

Guido Westerwelle spreekt met een Libische vertegenwoordiger in Benghazi.Beeld EPA

Het eigenzinnige Duitsland doet binnen westerse kringen geregeld de wenkbrauwen fronsen. Alle kerncentrales sluiten, kritiek op de liquidatie van terroristenleider Osama bin Laden, samen met Rusland en China tegen militair ingrijpen in Libië. Kijken onze oosterburen nog over de grens of sluiten zij de luiken?

Twee Duitse ministers hadden vandaag in het Libische Benghazi een prettige mededeling voor de rebellen die vechten tegen dictator Muammar Kaddafi. Berlijn erkent de overgangsraad in Benghazi als legitieme regering. Duitsland staat aan de kant van de rebellen, aan de kant van de NAVO, het westen, is de boodschap. De Duitse historicus Heinrich August Winkler zal het met instemming begroeten. Dat de regering Merkel eerder niet instemde met militaire acties in Libië, noemt hij 'een van de grootste blunders van de afgelopen decennia' waarmee Duitsland haar rol binnen het westen heeft gemarginaliseerd.

'Peinlich, peinlich', typeerde opiniemagazine Der Spiegel de houding van Merkel destijds in de VN-raad. Toch had de bondskanselier enig recht van spreken. Tweederde van de Duitsers was weliswaar voor ingrijpen in Libië, maar alleen als de Duitse militairen in de kazernes bleven. Een typisch voorbeeld van 'kastanjepolitiek' noemt Winkler deze houding. Anderen mogen de kastanjes uit het vuur halen terwijl Duitsland de rol van moraalridder speelt, aldus de historicus in het Duitse dagblad Die Welt.

De kastanjepolitiek is een gevolg van de Tweede Wereldoorlog, betoogt Winkler. Volgens hem was Duitsland tot oktober 1990, toen de BRD en DDR zich herenigden, geen volledig soevereine staat. "De verantwoordelijkheid voor Duitsland als geheel en Berlijn lag bij de geallieerden." Na de hereniging veranderde de status van Duitsland en kreeg het land binnen NAVO en EU nieuwe verantwoordelijkheden en verplichtingen, maar de Duitse geest is daar nog niet overal rijp voor, stelt Winkler vast.

In de kwestie Libië verraste Merkel haar bondgenoten door binnenlandse politieke overwegingen zwaarder te laten wegen dan de Europese en transatlantische banden. "De vraag hoe voorspelbaar Duitsland nog is, hoe serieus zij haar lidmaatschap van de alliantie neemt, wordt in de hoofdsteden van onze belangrijkste bondgenoten besproken op een manier die ons zeer ongerust moet maken," zegt Winkler.

Een van de hoofdsteden waar het meest wordt gemopperd over de Duitse opstelling, is Washington. Toch ontving bondskanselier Merkel daar vorige week de prestigieuze Medal of Honor uit handen van de Amerikaanse president Barack Obama. Een hoopvol teken, vindt Winkler. Maar veelzeggend was ook de kop die The Wall Street Journal boven de foto van Merkel en Obama plaatse. 'Is Duitslands transatlantische relatie nog relevant?' was de retorische vraag van de zakenkrant. "Al geruime tijd gedraagt Duitsland zich als een grotere variant op Zwitserland. Welvarend, conservatief en neutraal," aldus het hoofdredactioneel commentaar.

De toonaangevende Amerikaanse krant had zich ook buitengewoon gestoord aan Duitse kritiek op de liquidatie van Osama bin Laden. Bondskanselier Merkel liet weten blij te zijn met de dood van de terroristenleider, waarop diverse parlementariërs schande spraken van zo'n 'onchristelijke' houding. De kritiek kwam niet alleen vanuit de oppositie, maar ook vanuit Merkels eigen partij en regering. The Wall Street Journal schreef met onverholen afkeer over deze Duitse moraalridders.

Ondanks dat Duitsland binnen de NAVO even op de tweede rij zit, gelooft Winkler niet dat zijn land zich buiten het westen heeft geplaatst. "Natuurlijk komt het binnen het transatlantische westen geregeld tot conflicten. Dat mag ons niet belemmeren ons gemeenschappelijke fundament uit het oog te verliezen."

Dat fundament is onder meer gelegd in de rechtstaat, mensenrechten, representatieve democratie en scheiding der machten. "Wij staan aan de kant van de democratie en vrijheid'', zei minister Guido Westerwelle vandaag nog maar eens in Benghazi. Juist de FDP-minister was volgens Winkler verantwoordelijk voor het Duitse 'nein'. Dat leverde hem en Merkel de complimenten op van de Venezolaanse leider Hugo Chaves. Maar nu de Duitse bewindslieden zich hardop uitspreken voor een Libië zonder Kaddafi, is het de vraag of deze nieuwe vriendschap beklijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden