Duitsland viert 125 jaar auto

Op 2 november 1886 verwierf Carl Benz het patent voor de eerste 'motorwagen'. De datum geldt als de geboorte van de automobiel. Duitsland is er trots op en viert de verjaardag met honderden evenementen. Een paar tips voor Nederlandse autoliefhebbers onderweg in de Bondsrepubliek.

De automobiel mag dan door een man zijn uitgevonden, op het gebied van automobiliteit is een vrouw de pionier. De vrijheid om op een willekeurig moment te besluiten met een gemotoriseerd voertuig van A naar B te reizen nam Bertha Benz in het jaar 1888 en daarmee deed zij voor het eerst wat voor ons vandaag de dag de grootste vanzelfsprekendheid is.

Op een zomerse dag in augustus stapte Bertha Benz met haar beide zonen in de door haar man ontwikkelde Patent Motorwagen. Stiekem, want Carl Benz zou het niet hebben goedgekeurd. In twaalf en een half uur tufte ze van Mannheim naar haar moeder in Pforzheim, een afstand van ruim honderd kilometer over ongeplaveide wegen door berg en dal.

De avontuurlijke rit betekende de doorbraak voor de auto. Twee jaar eerder had Carl Benz het patent verworven voor het eerste serieuze vervoermiddel zonder paard. Maar de mensen lachten hem uit, niemand zag er toekomst in. Bij gebrek aan investeerders overwoog Benz het patent te verkopen. Tot zijn vrouw haar legendarische besluit nam.

Benz' Patentwagen was niet meer dan een driewieler met een houten bankje bovenop een viertaktmotor. Die motor was een stuk beter dan de gasmotor waarmee Gottlieb Daimler in hetzelfde jaar 1886 een rijtuig had uitgerust. Want Daimlers vinding werkte niet, de motor werd te heet, de chauffeur verbrandde zijn achterwerk.

De beide pioniers zetten door. In heftige concurrentie met elkaar en ondanks een sceptische markt begonnen ze automobielen in serie te fabriceren, Benz in een fabriek in Ladenburg bij Mannheim en Daimler in zijn geboorteplaats Stuttgart. Zelfs keizer Wilhelm II zag er niets in: "De auto is een tijdelijk verschijnsel, ik hou het op paarden."

Dat bleek een vorstelijke vergissing. Langzaam maar gestaag groeide de markt voor auto's. Met ups maar ook met downs. Zoals in de crisistijd, die de beide autobouwers in 1926 dwong te fuseren. Maar hun naam hadden ze toen al gevestigd, of beter gezegd: de koosnaam van de dochter van autohandelaar Emil Jellinek: 'Mercédès'.

Mercedes Benz veroverde de wereld. Met in zijn kielzog steeds meer andere grote Duitse automerken, zoals Porsche, Audi, BMW, Opel en in de tweede helft van de vorige eeuw het grootste merk: Volkswagen. De autoindustrie is de zwaarste peiler van de Duitse economie. Reden voor het land om bij het begin ervan, 125 jaar geleden, eerbiedig stil te staan.

Dat doet men vooral in de deelstaat Baden-Württemberg, de geboortegrond van de autoindustrie. Stuttgart is de autostad bij uitstek, zij het niet om er met de auto heen te gaan, want in en om de stad zijn de wegen voortdurend verstopt. Maar voor de autoliefhebber valt er veel te beleven, vooral in de twee kathedralen die aan de auto zijn gewijd.

In 2006 opende Daimler-Benz de door de Amsterdamse UN Studio Berkel & Bos ontworpen Mercedes-Benz-Welt, een chique glas-en-staalconstructie waarin een museum, theater, shops, restaurants en een academie zijn ondergebracht. In 2009 antwoordde Porsche met een zo mogelijk nog chiquer Porsche-Museum, een gewaagd zwevend gebouw met heel veel marmer.

Ook BMW in München, Volkswagen in Wolfsburg en Audi in Ingolstadt hebben zulke tempels gebouwd. Voor de Duitsers is de auto uitgegroeid tot cultobject. De innige, haast erotische band van de Duitser met zijn auto is legendarisch. Wat zijn de drie grootste crises in het leven van een Duitse man? Vrouw weg, baan kwijt, een krasje op de auto.

Zullen de Duitsers de auto van de toekomst ook zo vereren? Na 125 jaar begint het einde van de auto met verbrandingsmotor in zicht te komen. Maar daarover vertellen de autotempels die op deze pagina's worden besproken bitter weinig. Alleen het Mercedes-Benz-Museum besteedt aandacht aan de onvermijdelijke opkomst van de elektromotor.

Wederom kan een vrouw een revolutie in de automobilititeit inluiden. Bondskanselier Angela Merkel heeft de macht en de middelen om de autoindustrie te stimuleren om de overgang van fossiele naar elektrische energie te maken. De autolobby is weigerachtig, voor hun benzine verslindende karossen is er een nog altijd uitdijende markt in landen als China en India.

Als Merkel dezelfde moed heeft als Bertha Benz duwt ze de Duitse autoindustrie, net als ze eerder met de energieconcerns deed, richting alternatieve technologie. Bij de opening van het autojubeljaar in Stuttgart legde ze de autoconcerns de taak op in 2020 voor een miljoen elektroauto's op de Duitse wegen te zorgen. Moet te doen zijn.

Weg van de snelweg
Autostadt Wolfsburg
De autofan die richting Berlijn rijdt, kan onderweg een bezoek afleggen aan het spectaculaire autopark van Volkswagen. Daar staan futuristische showrooms, elk gewijd aan een van de merken die het VW-concern bouwt, zoals Audi, Seat, Skoda en Lamborghini. Aparte gebouwen zijn gewijd aan techniek en automobiliteit, met veel interactieve installaties, ook voor kinderen. Twee glazen torens domineren het park. Daarin staan bestelde auto's te wachten op hun eigenaren, die vaak met de hele familie komen om hun nieuwe bezit overhandigd te krijgen. (StadtBrücke, Wolfsburg, open: alle dagen 9-18 uur, www.autostadt.de).

August Horch Museum
Wie op weg is naar Dresden, kan in het Saksische stadje Zwickau het sympathieke museum gewijd aan autobouwer August Horch bezoeken, gevestigd in diens voormalige fabriek. Daar werd ook de Audi gebouwd en de Wanderer, de DKW en de Trabant. Hoogtepunt is een Horch 930 S uit 1938, een van de eerste gestroomlijnde auto's in Europa. Met warmwaterverwarming en een aan de buitenkant uitklapbaar wasbakje met kraan voor na het banden verwisselen. Er zijn slechts drie modellen gebouwd. Na de oorlog bestelden de Russische bezetters er nog zeven voor hun partijfunctionarissen. (Audistrasse 7, Zwickau, open: di-zo 9.30-17 uur, www.horch-museum.de).

Carl Benz Museum
Wie Duitsland richting het zonnige zuiden doorkruist, kan bij Mannheim de afslag naar het pittoreske stadje Ladenburg nemen en een bezoek brengen aan de fabriek waar Carl Benz zijn eerste auto's bouwde en die nu een museum herbergt. Een lief, ietwat amateuristisch museum propvol pronkstukken uit de Mercedes-geschiedenis, opgesierd met historisch geklede etalagepoppen. Naast een mooie verzameling beroemde race-auto's bevat het museum ook een verrassende afdeling oude fietsen, waaronder vooroorlogse fietsen met een in het wiel ingebouwde hulpmotor. (Ilvesheimer Strasse 26, Ladenburg, open: wo, za en zo 14-18 uur, www.automuseum-dr-carl-benz.de).

Porsche Museum
Honderd kilometer ten zuiden van Ladenburg voert de eerste afslag naar Stuttgart direct naar het voorstadje Zuffenhausen, waar de, overigens fraaie Porschefabrieken staan. Nog fraaier dan de fabrieken is het Porsche-museum. Het is een waar bedevaartoord voor sportwagenliefhebbers. De presentatie is verheerlijkend. Met kreten als 'Schnell, Schön, Sportlich' en 'Kult, Karma, Kunst' voedt het museum de mythologie rond de auto's. Onder speciale geluidskoepels zijn de historische geluiden van beroemde racewagens te beluisteren. De nadruk ligt op de ontwikkeling van de techniek. De historische achtergronden komen er bekaaid van af. (Porscheplatz, Stuttgart-Zuffenhausen, open: di-zo 9-18 uur, www.porsche.de/museum).

Mercedes-Benz Museum
art ligt de voorstad Untertürkheim, waar niet alleen de Mercedes-fabrieken staan, maar ook het imposante museum. Het duurt even voor men zich in de gekmakende architectuur met acht niveaus weet te oriënteren, maar het loont. Van het ene niveau naar het andere loopt men langs prima historische galerijen die pijnlijke onderwerpen (wapenindustrie, dwangarbeid) niet uit de weg gaan. Er zijn prachtige, thematisch geordende collecties te zien, zoals de collectie 'Grote Namen' met onder meer de 'pausmobiel' en de ontroerend antieke spelersbus van het Duitse voetbalelftal uit 1974. Om 125 jaar auto luister bij te zetten, hangt her en der in het museum kunst uit de niet zo imposante Daimler-collectie. Het aardigst zijn de zeefdrukken die Andy Warhol van verschillende Mercedes-typen maakte. (Mercedesstrasse 100, Stuttgart, open: di-zo 9-18 uur, www.mercedes-benz-classic.com/museum).

'Car Culture'
Meer aan de oostkant van Stuttg

Voor een echt bijzondere ervaring moet de autoliefhebber naar het zeventig kilometer van Stuttgart verwijderde Karlsruhe. In het Centrum voor Kunst en Mediatechnologie (ZKM) is ter gelegenheid van 125 jaar automobiliteit een brede tentoonstelling ingericht over 'Car Culture'. Veel kunstenaars hebben auto's getransformeerd in artistieke objecten. Auto's zijn met pek en veren bestrooid, er is een hersenpan op gezet, ze zijn in hout nagebouwd, er is een filosoferende machine van gemaakt of de auto is in een erotisch orgaan omgetoverd. Deze intelligente tentoonstelling gaat niet alleen over materiële mobiliteit, maar ook over immateriële mobiliteit. Want in hetzelfde jaar als waarin Carl Benz de auto uitvond, presenteerde Hermann Herz zijn draadloze communicatietechniek. Bovendien kunnen kinderen - en ouderen die zich nog altijd kind voelen - in het museum met tal van wonderlijke apparaten spelen. (Lorenzstrasse 19, Karlsruhe, open: wo-vr 10-18 uur, za en zo 11-18 uur, www02.zkm.de/car-culture).

Automobilsommer 2011
Ter gelegenheid van 125 jaar auto heeft de deesltaat Baden-Württemberg de 'Automobilsommer 2011' uitgeroepen. Het programma omvat honderden evenementen, tentoonstellingen, culturele manifestaties en oldtimer-ralleys (zie ww.automobilsommer2011.de). Een van de hoogtepunten is de autosymfonie voor 80 auto's, koor en orkest op 10 september in Mannheim (www.autosymphonic.de).

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden