Duitsland is geen hippie-staat, 'Mutti Merkel' krijgt het nog moeilijk

Angela Merkel. Beeld reuters

Het bontst maakte het vorige week ongetwijfeld de Turkse president Erdogan. 'Dit is het resultaat van het Europese beleid, dat de Middellandse Zee in een kerkhof heeft veranderd,' zo liet hij weten nadat de foto van de verdronken Aylan Kurdi de wereld was overgegaan. Diezelfde president bombardeert liever de koerden dan de Islamitische Staat en legt de olie-inkomsten van die laatsten niets in de weg.

Tweede in de rij was de Britse premier Cameron, die zich plots van zijn humane kant liet zien nadat de schandaalpers van zijn land de dood van Aylan nauwelijks minder striemend in de schoenen van de Europese Unie had geschoven. Het Verenigd Koninkrijk is een clemente natie, zo zei hij - maar kennelijk niet wanneer het de duizenden betreft die in Calais op toegang zitten te wachten, tegengehouden door precies zo'n barrière als waarom de EU in het VK zo hardvochtig heet te zijn. Die clementie gold de Syriërs - nee, niet de vluchtelingen in Europa, zo legde Cameron later uit. Alleen wie in kampen 'in de regio zelf' op redding wacht, kan van de Engelsen hulp verwachten.

Geforceerde grenzen
Nu is dat ongetwijfeld het officiële beleid. Het Nederlandse kabinet heeft er ook deze week weer op ingezet. Maar terwijl tienduizenden inmiddels de grenzen van het Schengen-gebied hadden geforceerd en in Boedapest een doortocht eisten, klonk dat enigszins wereldvreemd. Er moest een acuut probleem worden opgelost - en dat deed Angela Merkel met zeer on-Duitse veronachtzaming van de Europese regels.

Ze werd er alom om geprezen: door de vluchtelingen (niet verwonderlijk) en door de Europeanen binnen en buiten haar eigen land. Alleen de Britse politicoloog Anthony Glees mopperde deze week in Die Welt dat Duitsland in Britse ogen zijn verstand verloren had en handelde als een 'sentimentele hippie-staat'.

Daarin heeft hij ongelijk, hoe misleidend de euforische spreekkoren over 'Mutti Merkel' plotseling ook mochten klinken. Zelfs wanneer zij in haar hart door een golf van medeleven was overmand, zou dat nog geen verschil maken voor de staatsvrouwelijke statuur die zij zich sinds enkele maanden aan het verwerven is. Voor staatsmanschap is het gevoel iets waarmee men anderen bewerkt, niet iets waardoor men zichzelf laat leiden.

Heldenontvangst
Camerons borstklopperig beroep op de Britse humaniteit was er een slecht (want doorzichtig) voorbeeld van. Merkel volbracht het meesterstuk ogenschijnlijk moeiteloos. Ze voorkwam dat de situatie in Boedapest acuut zou uitgroeien tot een Europese crisis, en gaf haar eigen volk terloops een motief om zich - na her en der opspelende xenofobie - opnieuw groothartig te kunnen voelen.

Dat deed het dan ook met volle teugen - en dan kan Anthony Glees toch nog gelijk krijgen. Niet de Duitse staat maar de Duitsers zelf betoonden zich enigszins onmatig met de heldenontvangst die zij de Syriërs her en der bereidden. Als Merkel gemeend had een crisis te kunnen oplossen door voor één keer de hand te lichten met de Europese regels, dan hebben haar burgers die verwachting waarschijnlijk effectief getorpedeerd. Zó wil ik ook wel in Duitsland worden binnengehaald, moeten bij het zien van die beelden tallozen hebben gedacht die aan de randen van Europa nog aarzelden voor de grote sprong.

Zo kan een enthousiasme dat zichzelf voor de oplossing van het probleem houdt ongewild een onderdeel worden van datzelfde probleem. Begrijpelijk en legitiem is die geestdrift natuurlijk wel, net als de spontane bereidwilligheid onder Nederlanders om een vluchteling in huis te nemen. En even begrijpelijk en legitiem is de wil van elke migrant om, desnoods tegen iedere regeling in, het best mogelijke bestaan te verwerven voor zichzelf en de zijnen.

Humanitair enthousiasme
Maar de politiek verliest haar greep op de realiteit wanneer zij meent aan iedere wens en ieder gevoel tegemoet te moeten komen. In de afgelopen week is Duitsland dat punt, onder druk van de duizenden vluchtelingen die daarin plots hun kracht ontdekten, gevaarlijk dicht genaderd.

Het is de vraag of het nog zal lukken dat tij te keren. De buitengrenzen van Europa zijn opnieuw gesloten, de treinen tussen Wenen en Boedapest rijden weer. Maar hoe lang nog? En hoe lang zal het nog duren voordat Pegida of ander extremisme in Duitsland opnieuw de stem zal durven verheffen en van 'Mutti Merkel' een scheldwoord maakt? Humanitair enthousiasme heeft meestal maar een kort leven.

Pas daarná zal het werkelijk op het staatsmanschap van van de bondskanselier en de andere Europese regeringsleiders aankomen. Op hippie-sentimenten hoeven ze dan waarschijnlijk niet meer te rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden