Duitsland hoort zichzelf juichen

Duitsland verloor tegen Italië, maar won al feestend zelfvertrouwen.

Ook dat nog! Na de Duitse nederlaag tegen Italië, wilde een 21-jarige vrouw in het stadje Speyer (Rijnland-Palts) meteen haar vlag binnenhalen. Ze verloor haar evenwicht, sloeg over de balustrade van haar balkon, en viel drie meter lager op een auto. Ze kwam ervan af met lichte verwondingen.

Duitsland is onzacht geland, nu de Mannschaft de finale niet heeft bereikt. Maar eigenlijk valt de klap heel erg mee.

Illustratief was de supporter op leeftijd, die de wedstrijd had gevolgd op een beeldscherm in het Berlijnse Treptower Park, en die het verlies stond te verwerken met enige lotgenoten. ,,Ik ben niet teleurgesteld’’, betoogde de man. ,,Het is toch prachtig geweest? Ik had nooit, nooit gedacht dat we zover zouden komen.’’

Duitsland telt zijn zegeningen en feliciteert zichzelf. Nooit eerder sinds de val van de Muur verkeerde het ganse land, oost en west, in zo’n feeststemming. We hebben ons aan de buitenlandse bezoekers en aan de hele wereld van onze beste kant laten zien.

Een nieuw trauma, na de catastrofale Olympische Spelen van 1972 in München met zijn bloedige gijzelingsdrama van Israëlische atleten, is Duitsland bespaard gebleven. De gevreesde smadelijke nederlaag in de eerste ronde, de gevreesde ongelukken in stadions met ondeugdelijke nooduitgangen, de slachtpartijen tussen vijandelijke supportersgroepen, de mensensmokkelaars die Oekraïense vrouwen massaal tot prostitutie dwingen, de racistische overvallen op Afrikaanse fans in ’nogo-areas’, de betogingen van extreem-rechts, de terroristische aanslagen: allemaal zwartkijkerij (tenzij de fans van FC Al-Kaida hun kruit droog hebben gehouden tot de finale, morgen).

Kristallisatiepunten van de nationale euforie waren de pleinen, parken en boulevards met grote beeldschermen. Op deze vip-tribunes van het gewone volk dromden miljoenen samen: zwart-rood-gele jongens, de borst ontbloot, en meiden in mini, kantoorklerken en uitkeringstrekkers. Zij vlagden met hun petjes, plak-tatoeages, kleren, gezichten, vlaggen. Vlaggen hingen uit auto’s, uit vensterbanken en vanaf balkons.

Duitsland zou Duitsland niet zijn, als het daarover geen debat zou voeren. Nu ja, debat? Iedereen, van president Köhler tot trainer Klinsmann, vond het ontroerend. Met die vlaggen zwaaiden de Duitsers onbekommerd de schaamte en de Selbsthass uit.

Ernstig uit de toon viel die afgevaardigde van de linkse PDS in het deelstaatparlement van Saksen. Zij ergerde zich zo aan het vlagvertoon in het land van de ’unieke misdaden van het nationaal-socialisme’, dat ze iedereen die drie vaantjes inleverde een T-shirt cadeau van haar partij beloofde. Het liep niet storm.

Het nationalisme dat Duitsland in zijn greep had, liet ruimte voor zelf-ironie. Duitsland ontdekte zijn vermogen tot on-Teutoons feestvieren. ,,Eigenlijk hebben we best een mooi volkslied’’, noteerde een collega uit de mond van een meisje, dat schuchter had meegezongen.

Het was ook een niet-exclusief, multi-nationaal soort nationalisme. Ook zwarte Duitsers hadden op hun gezicht de vlag gekalkt – waarbij de heel zwarten alleen rode en gele kleurstof gebruikten. Duitse Turken liepen in groten getale rond met de Duitse vlag, soms in combinatie met de Turkse. Omgekeerd hing uit vele ramen de Duitse vlag naast die van een ander land. Opmerkelijk veel Duitse fans hadden zich in het geel-groen van Brazilië gestoken.

Slechts één land viel een algemene vijandigheid ten deel: Nederland. Groot was het leedvermaak toen de Lieblingsfeind er uitgeknikkerd werd. Steeds daarna klonk het ’Zonder Holland gaan we naar Berlijn’ vanaf de tribunes. Oud zeer, met dank aan Ronald Koeman die zijn gat afveegde met een Duits voetbalshirt, Frank Rijkaard die Rudi Völler bespoog, en Nederlandse fans met Oranje Wehrmachthelmpjes.

Bovenal was het Duitse nationalisme van de afgelopen weken overwegend a-politiek. Politiek werd het pas, toen bondskanselier Merkel op de vip-tribune in beeld verscheen. Dan werd zij eendrachtig uitgefloten en -gejouwd. Het feest had nog een onbedoeld politiek aspect. De vlaggende nationalisten maaiden het gras weg voor de voeten van die andere nationalisten. De verongelijkte jongens en meiden van extreem-rechts zijn verzopen in een feestende zwart-rood-gele massa.

De kwellende vraag of die uitingen van nationalisme eigenlijk wel mógen, is vooral in Duitsland gesteld. Het is een typische komkommer-vraag, en hypocriet bovendien, want vooral bedoeld om te genieten van het antwoord. Ja het mág, van de president, van de historici en van de buitenwereld. Wij zijn een tolles Volk.

Kopstukken en deskundigen uiten ook telkens de hoop dat het nationale gevoel maar moge blijven hangen. In de aanloop naar het WK is uitentreuren gerefereerd aan ’het wonder van Bern’. Op 4 juli 1954 (op de dag van de nederlaag tegen Italië exact 52 jaar geleden) wonnen de (West-) Duitsers miraculeus de WK-finale van de superieur geachte Hongaren. Een golf van enthousiasme ging door het verslagen, getraumatiseerde, verarmde en verdeelde land.

Sommigen zien dit wonder van Bern als startpunt van dat andere wonder: de wederopstanding van de Duitse natie en het Wirtschaftswunder. Maar die analyse kom je vooral tegen als het over voetbal gaat, en niet in beschouwingen over de politieke of economische geschiedenis van Duitsland.

Voetbal is maar een spelletje. Een spelletje dat veel nationalistisch enthousiasme baart, jawel, maar geen nationaal program. Terwijl de natie voetbal keek, rolde de regerende coalitie van SPD en CDU/CSU vechtend over straat over de financiering van de gezondheidszorg.

Maandag is het WK voorbij. Dan eten de Duitsers weer pizza, en maken zij zich druk over hun gestegen ziekenfondspremies.

Eric Brassem vertrekt naar de redactie in Amsterdam. Dit was zijn laatste artikel als correspondent in Berlijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden