Duitsland claimt en krijgt nieuw gezag in de wereld

ANTOINE VERBIJ

BERLIJN - Drie maanden geleden, toen de Oekraïeners op de Maidan in Kiev begonnen te protesteren, reisde de toenmalige Duitse minister van buitenlandse zaken, Guido Westerwelle (FDP), naar Kiev. Hij paradeerde er over het plein met Vitali Klitsjko, de Duits-Oekraïense bokser die nu president van het land wil worden.

Het commentaar op de Russische televisie was diep onder de gordel. "Westerwelle, die met een man samenwoont, genoot van het afgetrainde lichaam van de bokser", meldde de reporter. Maar het voorval was symptomatisch. Westerwelle heeft als hoogste diplomaat van Duitsland in de wereld nooit het gezag weten af te dwingen dat bij het grote en sterke land past.

Inmiddels heeft Duitsland een nieuwe minister van buitenlandse zaken: Frank-Walter Steinmeier (SPD), die al eerder die post vervulde. Het verschil is meteen merkbaar. In de wereld kent men Steinmeier als een intelligente en betrouwbare diplomaat. Van dat krediet maakte hij meteen gebruik door in Oekraïne een voorhoederol te vervullen.

Samen met zijn collega's uit Frankrijk en Polen verleidde hij president Janoekovitsj tot een handtekening onder een verdrag dat de ondergang van diens bewind bespoedigde. Daarmee luidde Steinmeier een nieuwe koers in. De tijd van terughoudendheid en passiviteit, kenmerkend voor de politiek van Merkel en Westerwelle, is voorbij. Steinmeiers optreden in Kiev laat de contouren zien van Duitslands nieuwe missie in de wereld. Om te beginnen de andere houding tegenover Rusland. Terwijl Merkel en Westerwelle steeds maar weer de confrontatie met Rusland aangingen, prees Steinmeier de bijdrage van de Russische afgezant aan de machtswisseling van afgelopen weekend in Kiev. "Zonder Rusland gaat het niet", schreef Steinmeier onlangs in een bijdrage voor de vijftigste Veiligheidsconferentie in München. Hij is ervan overtuigd dat Oekraïne alleen voor verdere rampen behoed kan worden wanneer Europa en Rusland gezamenlijk optrekken. Diplomatie is de enige weg, meent hij, het heeft geen zin om op elkaars tenen te gaan staan.

De nieuwe Duitse koers werd begin deze maand voor het eerst zichtbaar op de genoemde Veiligheidsconferentie. Bondspresident Joachim Gauck hield er een opzienbarende gasttoespraak. Duitsland moet zich "sneller, daadkrachtiger en substantiëler" mengen in internationale aangelegenheden, betoogde Gauck. De tijd van afwachten en toezien is voorbij.

Gaucks toespraak bleek nauwkeurig afgestemd op de redevoeringen van Steinmeier en minister van defensie Ursula von der Leyen op dezelfde conferentie. Steinmeier zette de diplomatieke lijnen van de Duitse koers uiteen en Von der Leyen de militaire. Want waar de diplomatie tekortschiet, moet Duitsland ook zijn militaire verantwoordelijkheid nemen. Ook op het laatste punt was Steinmeiers optreden in Kiev tekenend. Heel bewust liet hij zich daar begeleiden door de Poolse en Franse ministers van buitenlandse zaken. De Pool Radoslaw Sikorski is een uitnemend kenner van de Oekraïense verhoudingen. En in de Fransman Laurent Fabius ziet Steinmeier zijn belangrijkste compagnon in zijn nieuwe koers. Merkel en Westerwelle hadden de banden met Frankrijk laten versloffen. Steinmeier wil de sinds de Tweede Wereldoorlog cruciale Frans-Duitse relatie nieuw leven inblazen. In Europa, maar ook bij het Franse engagement in Afrika. Vandaar Von der Leyens toezegging om de Bundeswehr ook in Afrika in te zetten.

Merkel ziet het met lede ogen aan. Tot nu toe was ze gewend als bondskanselier zelf de regie over het buitenlandse beleid te voeren. Maar nu is het initiatief haar uit handen genomen. Niet alleen door een eigenzinnige bondspresident en een zelfbewuste minister van buitenlandse zaken, maar ook door haar hyperactieve partijgenoot Von der Leyen.

De immer voorzichtige Merkel vreest de risico's. Een grotere rol in de wereld ligt niet goed bij de bevolking. Met de Europese en enkele lokale verkiezingen voor de deur vreest ze stemmenverlies. Maar ze onderschat Steinmeiers gezag bij de kiezer. Zijn diplomatieke succes in Kiev werkt overtuigend: Duitsland kan, mag en moet internationaal een grotere rol spelen.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden