Duitsers kunnen tv-komiek nu niet bijbenen

Onverwacht meldde Jan Böhmermann zich afgelopen week af bij het Grimme-Institut, dat hem vrijdagavond een prestigieuze tv-prijs zou overhandigen. 'Ik ben teleurgesteld in alles wat ik ooit heb geloofd', verklaarde hij zijn afwezigheid. Is de 35-jarige er werkelijk kapot van dat hij mogelijk wordt vervolgd voor zijn lastergedicht over de Turkse president Erdogan? Of is dit ook weer een grap?

Het zijn vragen die Duitsers haast automatisch moeten stellen bij beweringen van Böhmermann. De ZDF-presentator, die volgens het Duitse Focus zou zijn ondergedoken uit angst voor boze Erdogan-aanhangers, heeft het land immers vaker in het ootje genomen. Neem de grap waarvoor hij de Grimme-prijs kreeg. Die draaide om de middelvinger van Gianis Varoufakis, Griekse oud-minister van financiën.

In maart vorig jaar confronteerde talkshowhost Günter Jauch de toenmalige minister met beelden uit 2013 waarop te zien was dat Varoufakis zijn middelvinger opstak naar Duitsland. 'Gefabriceerd', beweerde de Griek. Maar publieke omroep ARD schaarde zich achter Jauch.

En toen kwam Böhmermann, wiens taak het is twintigers en dertigers naar de verouderende omroep ZDF te trekken, met een stunt. Hij beweerde een dag later in een internetfilmpje dat Varoufakis gelijk had en dat zijn programma 'Neo Magazine Royale' de middelvinger had gemanipuleerd. Bijbehorende beelden toonden tot in detail hoe dat was gebeurd. Varoufakis eiste daarop excuses van Jauch.

Het verhaal kreeg een onverwachte twist toen Böhmermanns zender ZDF daarna verklaarde dat juist het fabricageverhaal van de presentator onzin was. De middelvinger bleek tóch echt. Meta-komedie, waarmee Böhmermann pijnlijk aantoonde dat Duitsland zich tijdens het dieptepunt van de Griekse crisis slechts bezighield met de vraag of iemand een middelvinger opstak of niet.

Het is kenmerkend voor zijn stijl; met slimme filmpjes en sketches zendt de Keulenaar onjuiste of dubbele boodschappen uit - zijn publiek in verwarring achterlatend. Voor veel 35-minners is hij daardoor een held. Als geen ander weet Böhmermann, die over zijn privéleven niet meer vertelt dan dat hij 'meervoudig vader' is, wat een hit wordt op internet en wat niet.

Zijn videoclip 'Ich hab Polizei' bijvoorbeeld, sinds november 13,7 miljoen keer op YouTube bekeken, leidde tot flinke ophef in Duitsland. Wie werd belachelijk gemaakt in het filmpje waar Böhmermann in straattaal rapt over de politie als zijn reddende engel? Sommigen interpreteerden de clip als belediging van de Duitse rapscene, anderen zagen er juist kritiek in op politiegeweld. Het echte antwoord maakt door alle reuring niet meer uit.

Bij zijn Erdogan-sketch van twee weken geleden heeft die verwarring voor het eerst vervelende gevolgen: de komiek wordt mogelijk vervolgd voor het beledigen van een staatshoofd. De zaak verdeelt Duitsland deze dagen in twee kampen: zij die het gedicht (waarin Erdogan onder meer pedofiel wordt genoemd) smakeloos vinden en zij die het zien als de hoogste vorm van satire. Böhmermann gaf immers voor en tijdens het opdragen ervan aan dat dit soort lastergedichten in Duitsland verboden zijn, is hun bewering.

Varoufakis hoort tot de laatste categorie: 'Handen af van Böhmermann', twitterde hij maandag. Velen, zoals bondskanselier Merkel, tot de eerste. Het gedicht is 'ons allemaal wat veel meta', schreef een journalist van de Süddeutsche Zeitung. 'We zijn ontmaskerd.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden