Duitser woont 'goed en graag' in Merkelland

Merkel gisteren tijdens een campagnebijeenkomst in Heppenheim in de deelstaat Hessen. Beeld EPA

Met een gematigde koers en een campagne waar niemand zich een buil aan kan vallen, stevent Angela Merkel vandaag af op de overwinning.

Christina Schultheis (25) houdt een pasfoto van zichzelf in haar hand met 'ik hartje Merkel' erop - niet het wóórd 'Merkel', maar een geel tekeningetje van twee handen met de duimen en vingertoppen tegen elkaar, zoals Merkel dat altijd doet - en de zin: 'omdat ze zo moedig en bezonnen handelt'.

De verpleegster uit Hessen woont in Berlijn en studeert theologie. Ze nam de foto in een hokje bij de ingang van het CDU-campagnehuis in Berlijn Mitte. Je kon ook kiezen voor de zinnen 'omdat zij hart en verstand heeft' of 'omdat zij Europa bijeenhoudt en vormgeeft'. Of gewoon: 'is toch duidelijk, Angela!'

In een oud warenhuis heeft de CDU hier een wat ze zelf noemt 'begaanbaar programma' gebouwd. In verschillende hoeken zijn thema's uit het CDU-programma uitgewerkt. Je kunt er doorheen wandelen. Het huis ziet er van binnen hipster-industrieel uit. Het staat dan ook in een van de meest trendy buurten van de stad, tegen Prenzlauer Berg aan. Een buurt waar je vooral Groenen-kiezers verwacht, niet conservatieve christen-democraten. Maar de partij presenteert zich hier modern en vooruitstrevend, er is natuurlijk ook een 'familiehoek', maar dan met wel een foto van een homostel erbij. Alsof de CDU altijd al voor het homohuwelijk is geweest en dat niet decennialang blokkeerde.

Vandaag gaan de Duitsers naar de stembus en de belangrijkste winnaar lijkt al weken, zo niet maanden, vast te staan. Merkel heeft, als de peilingen er niet gruwelijk naast zitten, de vierde kanselierstermijn al in de broekzak. Hoe is ze daarin geslaagd? Waarom stemmen zo velen op haar?

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Trouw

Een eerste antwoord ligt in de campagnestrategie. De verkiezingsslogan van haar partij is zó inclusief en gespeend van ideologie dat hij werkelijk niemand voor het hoofd stoot: 'Voor een Duitsland waarin we goed en graag leven'. Wie wil dat nou niet? Die slogan kan symbool staan voor de harmonieuze campagne die Merkel voert. Of apolitieke, volgens haar critici. Merkel polemiseerde niet, ze liet het aan de anderen over zich van háár te onderscheiden. Met kalme vanzelfsprekendheid eigende ze zich het politieke midden toe.

Het 'begaanbare programma'-huis in Berlijn past naadloos bij deze strategie. Hier gaat het, al doet de naam anders vermoeden, niet zozeer om de exacte inhoud van het CDU-programma, en hoe zich dat van andere partijen onderscheidt. Hier gaat het om image, om stijl, om het soort land dat Merkel belichaamt. Het midden. Een land waar je goed en graag woont.

Anker van stabiliteit

Schultheis staat met haar foto onder een rood gevaarte dat aan het plafond hangt, met twee slangen eraan. Uit een luidspreker klinkt een hartslag. Rode schijnwerpers flikkeren op twee reusachtige led-schermen vol opbeurende cijfers en grafiekjes. Alles is er de afgelopen jaren op vooruitgegaan in Duitsland, vitaal bonst onder Merkels leiding het 'hart van de Duitse economie'.

Alles hier straalt de boodschap uit: Merkel heeft Duitsland al 12 jaar lang goed geleid, en nu gaan we met haar de toekomst in. In het huis staan futuristische robots, je kunt 'cyberhero' spelen: je waant je in dit huis al een beetje in die mooie Duits-merkeliaanse toekomst. Een huis dat ook nog eens speels en met een vleugje internetstartup-hipheid 'fedidwgugl-huis' heet, met een hashtag ervoor natuurlijk. De tongbreker komt van de eerste letters van de CDU-slogan (op z'n Duits: 'Für ein Deutschland, in dem wir gut und gerne leben').

In een bovenverdieping is een bijeenkomst voor 'jonge kiezers'. Veertig jongeren luisteren naar Berlijnse parlementsleden die praten over hun dagelijkse werk. Waarom stemmen jongeren hier op Merkel? Vaakst gehoorde antwoord: omdat ze is anders dan de andere wereldleiders. Met Trump in het Witte Huis, Poetin in Rusland, Erdogan in Turkije is Merkel een anker van stabiliteit.

"Ze straalt rust uit", verklaart politicologie-student Jonas Bickschlag (22) zijn Merkel-liefde. "Haar internationale roep", noemt Hannah Niemeyer (25). De 'kalme uitstraling' is ook voor Lukas Mönter (19), rechtenstudent, de hoofdreden. Bij Merkel weet je zeker dat ze zich niet het hoofd op hol laat jagen, tussen al die licht ontvlambare machomannen.

Christelijk mensbeeld

Campagnestrategie, de onrust op het wereldtoneel - dat zijn niet de enige redenen. Wie een middagje in het fedidwgugl-huis rondloopt, valt ook op dat velen om heel ouderwetse redenen op Merkel stemmen. "Voor mij is het christelijke mensbeeld het belangrijkst", zegt bijvoorbeeld Schultheis. "Die waarden zijn van oudsher bij de CDU het best vertegenwoordigd." Dat ze Merkel ook mag, is een prettige bijkomstigheid.

Ook kinderhulpverlener Christoph Waffenschmidt (47) gaat het om de christelijk-democratische traditie. "Ik heb altijd al CDU gekozen. Omdat die de sociale markteconomie het beste vormgeeft. De FDP is te liberaal, de SPD te sociaal. De CDU heeft altijd al de beste balans gehad."

Als 'merk' vind hij Christian Lindner van de FDP eigenlijk interessanter dan Merkel, als hij eerlijk is. Die zet zich pas echt met een stoer en vooruitstrevend profiel neer in de campagnes. Hij heeft nog even getwijfeld. "Maar ik kies toch op programma. Op geschiedenis."

Merkel uitgefloten

Opnieuw een aanhoudend fluitconcert voor de Duitse bondskanselier Angela Merkel, tijdens haar toespraak waarmee ze gisteravond de verkiezingscampagne afsloot. Op de Marienplatz in München waren, naast aanhangers, ook veel tegenstanders toegestoomd die haar met luidruchtige fluitjes het spreken bemoeilijkten.

Ze schreeuwden ook 'Hoepel op!'.

Merkel bleef koel als altijd. Ze herhaalde haar boodschap dat je de Duitse toekomst nooit gestalte kunt geven met 'gefluit en gebrul'. En ze benadrukte voor een laatste keer de belangrijkste standpunten waarmee ze verkiezingen hoopt te winnen: belastingverlaging, meer geld voor onderwijs en digitalisering, en een zwaartepunt op gezinspolitiek.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld Trouw

Welke coalities liggen straks voor de hand?

Als de peilingen het goed hebben, wint de christen-democratische CDU/CSU van de Duitse bondskanselier Angela Merkel morgen met gemak de Duitse parlementsverkiezingen. De SPD zou een sterke tweede worden.

Vier partijen strijden om de derde plaats: Alternative für Deutschland, de liberale FDP, de Groenen en Die Linke. In de peilingen schommelen zij allemaal rond de 10 procent. Door de nauwe marges en de Duitse kiesdrempel van 5 procent, waarbij een deel van de stemmen verloren gaat, blijft het lastig te voorspellen wie deze race gaat winnen.

Hoe dan ook valt er geen absolute meerderheid te verwachten, dus er zal een coalitie moeten komen. Merkel krijgt daarbij de eerste keus. Ze heeft de rechts-populistische Alternative für Deutschland en het radicaal-linkse Die Linke al uitgesloten. Maar daarmee blijven nog diverse varianten mogelijk.

Niet alleen inhoudelijk, ook getalsmatig stuit de zwart-gele combinatie op bezwaren. De FDP zal flink wat zetels moeten winnen, nadat ze in 2013 volledig uit de Bondsdag werd weggevaagd. Die nederlaag was een afstraffing voor het uitblijven van een beloofde belastingverlaging, maar ook voor vier jaar gedonder in de coalitie met de CDU, wat Merkel nog vers in het geheugen zal liggen. In de peilingen is de FDP weer aardig terug, maar haar 10 procent lijkt samen met de voorspelde 36 van de CDU hooguit voldoende voor een minderheidskabinet.

Lees ook: Vertraging of volgende halte: Verdeeld Duitsland maakt zich op voor verkiezingen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden