Duitse veiligheidsdienst onderzoekt of standpunten AfD tegen de Grondwet indruisen

Alice Weidel en Alexander Gauland van de AfD Beeld AP

De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst gaat anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) scherper in de gaten houden. Verschillende uitlatingen van anti-immigratiepartij AfD druisen in tegen de Duitse Grondwet. 

Grondiger dan tot dusverre gaat de dienst onderzoeken of AfD-ers standpunten uitdragen die tegen de Grondwet indruisen. Het ‘Bundesamt für Verfassungsschutz’ (BfV), zoals de dienst heet, zal ook kijken naar dwarsverbanden met rechts-extremistische organisaties die onder toezicht staan, maakte de dienst bekend.

De derde grootste partij van Duitsland komt dus in het vizier van de veiligheidsdienst. Toch betekent dat niet dat AfD ook echt onder toezicht komt. Zo ver gaat de BfV niet. De partij is ingeschaald als Prüffall, wat betekent dat de veiligheidsdienst duidelijke aanwijzingen van rechts-extremisme ziet, maar niet genoeg om de hele partij dat label te geven.

BfV-president Thomas Haldenwang waakte er tijdens een persconferentie voor om alle AfD’ers over een kam te scheren. Het partijprogramma kan door de beugel, zei hij. Maar er zijn wel degelijk uitingen van (prominente) AfD-politici die ‘aanknopingen’ geven voor extreem-rechtse tendensen. De dienst heeft tientallen internetpagina’s en toespraken doorgespit en stuitte op ‘volks-nationalistische’ en ‘moslimvijandige’ uitingen, en op uitspraken tegen ‘andere vreemden en minderheden’, aldus Haldenwang.

Daarom doet de dienst er een tandje bij. Het onderzoek wordt ‘systematischer’, legde Haldenwang uit. Wel zal de dienst zich blijven beperken tot openbaar beschikbare bronnen. Mocht de veiligheidsdienst daarna concluderen dat de AfD als zodanig extremistisch is, dan kan ze de partij onder toezicht stellen. Dan mag de dienst ook telefoongesprekken afluisteren, persoonlijke gegevens opslaan en informanten inzetten.

Jongeren

Twee groepen binnen de AfD krijgen nu al met die spionage te maken . Het gaat om de jongerentak Junge Alternativen (JA) en het nationalistisch-conservatieve netwerk ‘Der Flügel’ rond Björn Höcke, de AfD-fractievoorzitter van deelstaat Thüringen. De invloed van dit netwerk groeide de afgelopen jaren. Landelijk fractievoorzitter Alexander Gauland hoort er ook bij. De groepen hebben het etiket Verdachtsfall opgeplakt gekregen: ze mogen bespioneerd worden, maar dit moet wel met terughoudendheid gebeuren.

Over de Junge Alternativen sprak BfV-baas Thomas Haldenwang klare taal. Bij de JA wordt de ‘waardigheid van de mens’ niet gerespecteerd, zei hij. Centraal staat een ‘etnisch-homogeen volksbegrip’: zij die er niet bij horen, worden ‘veracht’. In het programma van de JA druisen vele passages tegen de Grondwet in, aldus Haldenwang. JA’ers drijven volgens hem de spot met de democratie en vinden het ‘op biologische gronden’ ondenkbaar dat migranten, neergezet als ‘achtergesteld, onbeschaafd en gedreven door hun driften’, kunnen integreren.

Nationaal-socialisme

Het netwerk Der Flügel rond Höcke staat volgens Haldenwang voor het ‘afgrenzen en belachelijk maken en verregaand rechteloos maken van buitenlanders, migranten en in het bijzonder moslims en andersdenkenden’. Bovendien ‘wordt het nationaalsocialisme voortdurend gebagatelliseerd’. En: ‘Democratische beslissingen worden alleen geaccepteerd wanneer ze tot de invoering van eigen plannen voeren’. Vehikel daarvoor is de AfD. Faalt die partij, dan rest voor Der Flügel-leden nog slechts de revolutie, dan geldt alleen nog ‘helm op’, citeerde Haldenwang uit teksten van de groep.

Een partij onder toezicht stellen komt in Duitsland vaker voor, zo volgde de dienst jarenlang de partij Die Linke. Tegenwoordig geldt dit alleen nog voor enkele extreem-linkse groeperingen binnen die partij. Een partij verbieden – het allerlaatste station – is in Duitsland zeer lastig. De kans dat de AfD dit ooit overkomt, is klein.

Keerpunt

Al langer klinkt de roep om de AfD te laten volgen, onder anderen van politici vanuit SPD, CDU, FDP en Groenen. Na gebeurtenissen in het Oost-Duitse Chemnitz eind augustus zwol die roep aan. Bij een demonstratie van rechtse groepen en neonazi’s in de stad doken videobeelden op van een ‘klopjacht’ tegen migranten. Daags erop liep Björn Höcke van de AfD mee bij een nieuwe rechtse demonstratie in Chemnitz, naast de voorman van anti-vluchtelingenorganisatie Pegida. Dat lokte discussie uit: de AfD sluit zich aan bij groeperingen van dubieus allooi, klonk het. Voor Haldenwang, toen nog vicepresident van het BfV, was dat een ‘keerpunt’, zei hij.

De AfD heeft juridische stappen tegen de inschaling als Prüffall aangekondigd. Het is gebakken lucht, reageerde AfD-fractievoorzitster Alice Weidel: de AfD lag al onder de loep van de dienst, dus er verandert nu feitelijk niets. Maar dat het met veel tamtam wordt aangekondigd, kan kiezers wel beïnvloeden, en dat vindt de AfD een kwalijke zaak. Het partijbestuur zal bovendien niet anders omgaan met de Junge Alternativen en Der Flügel, zei vicefractievoorzitter Alexander Gauland. De kring rond Björn Höcke blijft gewoon ‘deel van de partij’, of de veiligheidsdienst er nu een gevaar voor de democratie in ziet of niet.

Lees ook: 

De steeds radicalere koers van anti-immigratiepartij AfD wakkert wantrouwen aan.

In Duitsland gaan stemmen op om anti-immigratiepartij AfD door de veiligheidsdienst te laten doorlichten. De voorname rol van AfD-politici bij de protesten tegen vreemdelingen doet alarmbellen rinkelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden