Duitse SPD maakt van toelating Wolga-Duitsers netelig verkiezingsthema

Van onze correspondent BERLIJN - In Duitsland is - enkele weken voor de verkiezingen in drie deelstaten - in alle hevigheid een debat losgebarsten over een netelig thema: de beperking van het toelatingsbeleid van de zogenaamde Rusland- of Wolga-Duitsers.

Het zijn tot verrassing van menigeen de Duitse sociaal-democraten van de SPD die nu de toestroom van Rusland-Duitsers willen indammen om zo de uitkerings- en pensioenfondsen te ontlasten.

Vooral de CDU, maar ook de Groenen noemen het spelen met vuur: de SPD-houding kan racistische gevoelens en vooroordelen versterken en bij de Rusland-Duitsers in Azië angsten opwekken die een nog grotere toestroom teweeg kunnen brengen.

Sinds de val van de Muur in 1989 zijn uit de vroegere Sovjet-republieken circa één miljoen van deze Rusland-Duitsers - die afstammelingen zijn van Duitse emigranten die ruim tweehonderd jaar geleden onder tsarin Katharina de Tweede als handwerkers en landbouwers naar Rusland waren gehaald - naar Duitsland teruggekeerd. Volgens de Duitse grondwet, die nog steeds bloedverwantschap als kriterium voor staatsburgerschap hanteert, gelden deze zogenaamde 'Aussiedler' nog steeds als Duitsers, zo lang ze een Duitse voorouder kunnen aantonen. De zorg voor de 'Aussiedler' in Oost-Europa werd in Duitsland na de Tweede Wereldoorlog nog versterkt: sinds de Hitlers inval in de Sovjet-Unie in 1941 heeft de groepering onder Stalin zeer onder vervolging en deportatie moeten lijden.

Sinds Gorbatsjov in '85 aan de macht kwam, keerden de Oosteuropese Aussiedler (vooral uit Roemenië) in groten getale naar Duitsland terug - een proces dat in betrekkelijke stilte verliep. De opvang in Duitsland was voorbeeldig, de inburgering verliep - onder andere door een volledig vergoede één jaar durende talencursus Duits - aanvankelijk heel goed, men hoorde eigenlijk nergens klachten. In 1990 bereikte de toeloop uit het oosten een recordhoogte van bijna vierhonderdduizend, in de jaren daarna zakte ze terug naar zo'n 220.000 terugkeerders per jaar. De stabiliteit in die toestroom is in feite terug te voeren op een niet officiële vorm van contingentering, die de Duitse bondsregering hanteert. Vooral door subsidies voor Rusland-Duitsers in Rusland en andere GOS-staten poogt men de remigratie af te remmen.

Dat jaarlijkse aantal van 220.000 terugkerende Aussiedler is evenwel voor de SPD veel te hoog. De sociaal-democraten zien in die grote toestroom een bedreiging voor de toch al zwaar belaste sociale verzekeringen en de krimpende arbeidsmarkt. SPD-voorzitter Oskar Lafontaine lanceerde zijn kritiek echter op een verkiezingsbijeenkomst in Eppelheim, een stadje in Baden-Württemberg waar op 24 maart deelstaatverkiezingen gehouden worden. Daarmee maakte hij, onder bijval van de regionale SPD-lijsttrekker Dieter Spöri, de kwestie tot een verkiezingsthema.

Spöri, minister van economische zaken van de deelstaat, hield zijn gehoor voor dat Baden-Württemberg sinds 1992 tweehonderdduizend banen verloren zag gaan en tegelijkertijd 160.000 Aussiedler heeft opgenomen. De jongere Aussiedler staat dus de werkeloosheid te wachten, aldus Spöri, terwijl de oudere direct een pensioen krijgt waarvoor hij nooit premies heeft betaald.

Conservatief Volgens de SPD krijgt de toestroom van Aussiedler 'om puur ideologische redenen' de instemming van de CDU en de rechtsextremistische Republikaner - de doorgaans zeer conservatief ingestelde Aussiedler versterken het electoraat van beide partijen. In het geval van Baden-Württemberg valt hier voor de SPD inderdaad stemmenwinst te halen: de Republikaner hebben in de deelstaat een klein bastion opgebouwd - in 1992 behaalden ze bijna elf procent van de stemmen.

Politici van de CDU, maar ook van de Groenen, noemden echter het SPD-beleid 'populistisch': om puur electorale redenen kweekt men stemming tegen een minderheid. Ronduit cynisch is het dat de SPD drie jaar geleden in het asielvraagstuk de CDU met dezelfde verwijten om de oren sloeg. Zo is in Duitsland een grimmige arbeidsdeling tussen de grote partijen ontstaan, waarbij de een zich keert tegen de stroom van asielzoekers en de ander tegen de stroom van Aussiedler.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden