Duitse kunstenaar geeft fietsen terug

AMSTERDAM - “Deze fiets is veel mooier dan die de Duitsers in de oorlog hebben ingepikt!” roept een vrouw opgetogen, als ze van de Duitse kunstenaar Andi Elsner een fiets, afkomstig van het Amsterdamse grofvuil, krijgt aangeboden. “Deze heeft tenminste rubberen banden, die van mij had houten wielen.”

DICKY NIEUWENHUIS

De dame kan de kwitantie nog laten zien die ze destijds in ruil voor haar tweewieler kreeg: 75 gulden heeft ze tegoed van de Duitsers. Elsner is onder de indruk van haar vrolijke reactie: “Ik bewonder dit ècht. In de oorlog was zij ondergedoken. Ze heeft me verteld dat ze tot 1970 heeft geweigerd een woord Duits te spreken. Jarenlang ging ze niet naar Duitsland. Maar nu is ze daar toch overheen gestapt.”

Voor niets een fiets is geen onaantrekkelijk aanbod. De fietsen-uitdeelactie van Andi Elsner in galerie 'Voor U' in Amsterdam bracht gisteren dan ook heel wat mensen op de been. De enige voorwaarde was dat, wie een fiets meenam, op de foto moest, mèt de nieuwe aanwinst. En het liefst hoorde de Duitse kunstenaar van zijn klant er nog een mooie oorlogsanekdote bij.

Het idee voor de kunstactie kreeg de 28-jarige beeldend kunstenaar door de opmerking die hij bij zijn verblijf in Nederland bij herhaling te horen kreeg: “Krijg ik m'n fiets terug?” Het verbaasde hem: “Voor mijn gevoel heb ik niets met de tweede wereldoorlog te maken. Nederlanders zien dat heel anders.” Zijn actie 'Fiets terug' is bedoeld als een soort boetedoening voor wat zijn landgenoten vijftig jaar geleden teweeg brachten en is een symbool voor de nieuwe generatie Duitsers die afstand neemt van dit stuk geschiedenis.

Enkele weken geleden plaatste Elsner een advertentie in de landelijke dagbladen, waarin hij Duitsers opriep alsnog een fiets af te staan. Later volgde de oproep aan Nederlanders om hun ooit ingepikte fiets 'terug' te komen halen. De reacties kwamen al snel. Nederlanders die verrukt waren over het initiatief, Duitsers die het thema te controversieel vonden òf Duitsers die juist spontaan een fiets aanboden.

Ook negatieve reacties bleven niet uit. In het atelier waar Elsner de fietsen uitdeelt, draait een geluidsband met enkele telefoongesprekken. “Deze mensen komen vandaag waarschijnlijk niet”, zegt de kunstenaar, “daarom laat ik ze hier horen.” “Ik vind uw actie ongepast”, zegt een geëmotioneerde vrouwenstem.

“Probeer eens in te denken hoe het is om alléén ouders te hebben en geen grootouders, geen ooms, geen tantes. Ook jonge mensen van 28 jaar lijden nog steeds. Zij zijn misschien niet alleen anti-nazi, maar ook anti-Duits. Ik denk niet dat je ze dat kunt kwalijk nemen.” Een mannenstem meldt kort en bondig dat hij niet alleen zijn fiets terug wil hebben. “Ik wil ook m'n vader en grootvader terug. Kunt u daar ook voor zorgen?”

Mevrouw A. Michiels (69) die de fietsenactie gadeslaat, is verontwaardigd over de laatste reactie. “Mijn vader is ook gesneuveld, in oktober '44. Lange tijd had ik een enorme haat tegen Duitsers. Maar nu niet meer, we mogen de jonge generatie hier niet op aankijken.”

F. Knot (71) is ook erg ingenomen met de fietsenactie. “Ik vind het geweldig van deze jongeman dat hij op deze manier iets doet aan Wiedergutmachung”, zegt hij nadat hij stralend met fiets en al op de foto is gegaan.

Zijn fiets werd enkele dagen na de bevrijding (waarschijnlijk door Nederlanders) gestolen. De fiets was een cadeau van zijn vader, omdat hij na twee jaar onderduiken eindelijk weer vrij was.

Een groot deel van de bezoekers zijn jongeren, die niets tegen Duitsers hebben die het gewoon 'grappig' vinden en een fiets goed kunnen gebruiken. Henk is één van hen. “Ik ben verliefd op een Duitse jongen. Als hij in Amsterdam komt, heb ik maar één fiets. Achterop zit een bakje voor de hond, dus daar kan hij niet zitten.”

Elsner deelde gisteren 49 fietsen - allemaal opgeknapte oude karretjes - uit. Eén rijwiel had hij eerder deze week uitgereikt aan een Nijmegenaar die in de oorlog koeriersdiensten verrichtte, onder andere voor Trouw. De vijftig foto's zijn tot en met 8 mei (de datum van de Duitse capitulatie) te zien in galerie 'Voor U' aan de Bilderdijkkade in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden