Duitse Krimi-regisseur in het mekka van de artistieke film

Op 60-jarige leeftijd ontdekt worden in het internationale festivalcircuit, het overkomt deze week Dominik Graf. De Duitse Krimi-regisseur is een van de hoofdgasten van het 42ste International Film Festival Rotterdam dat vanavond opent, en een zeventien films tellend retrospectief wijdt aan zijn werk.

Het is natuurlijk niet helemaal waar dat Dominik Graf nu pas wordt ontdekt. Hij was al eens met films op de Biennale in Venetië en de Berlinale in Berlijn. Prijzen kreeg hij ook genoeg, al waren dat geen Gouden Leeuwen of Gouden Beren, maar Adolf Grimme Awards. Dominik Graf is de meest bekroonde Duitse tv-regisseur. Iemand die al decennialang meedraait in het televisiesysteem en binnen die kaders interessante dingen doet.

Midden jaren tachtig regisseerde Graf zijn eerste aflevering van 'Tatort', de lang lopende en immens populaire Duitse Krimi-serie die nog steeds iedere zondagavond klokslag 20.15 uur wordt uitgezonden. In die aflevering, 'Schwarzes Wochenende', waren Kommissar Schimanski en zijn collega Thanner opeens onderwerp van een complexe karakterstudie. Het ging Graf niet alleen om het oplossen van de wekelijkse misdaad, maar ook om het portretteren van twee getroubleerde politiemannen. Niet dat het misdaadverhaal bijzaak werd. 'Schwarzes Wochende' wordt nog steeds tot de hersenkrakers onder de Duitse Krimi's gerekend.

Graf, levenspartner van de Duitse Oscarwinnares Caroline Link ('Nirgendwo in Afrika'), vertelde in interviews het wel prima te vinden om een beetje in de coulissen van de Duitse film te opereren. Als zoon van een bekend acteursechtpaar in München hoefde hij niet zo nodig op het podium. Hij ging naar de universiteit om germanistiek en muziekwetenschap te studeren, maar liet de academische wereld al snel achter zich toen hij werd toegelaten tot de filmacademie. Het waren de wilde jaren zeventig. Rainer Werner Fassbinder, enfant terrible van de Duitse cinema, maakte vanuit München het ene na het andere meesterwerk: 'Angst essen Seele auf', 'Faustrecht der Freiheit', 'Die Ehe der Maria Braun'. Naoorlogs Duitsland onder het vergrootglas.

"Wij zijn de ongetalenteerde erven van dat genie", zei Graf eens over de sfeer die er na Fassbinders dood in 1983 in Duitsland hing. Graf ontwikkelde zich tot een 'Handwerker' bij de televisie ¿ zoals hij het zelf noemde ¿ iemand die soms uitstapjes maakte naar de bioscoop. "Ik voel me het best op het politiebureau", aldus de regisseur. "Daar bekommer ik me niet alleen om het opsporen van de dader, maar ook om het koffiezetapparaat, de rookruimte en de vraag waar dat briefje van gisteren toch is gebleven." Graf heeft duidelijk plezier in het alledaagse. Geroemd worden nog steeds de afleveringen die hij voor de Duitse politieseries 'Der Fahnder' en 'Polizeiruf 110' maakte.

In de luwte ontwikkelde hij zich ondertussen tot een intelligente beeldenschepper, zoals blijkt uit 'Das Gelübde', waarin hij de 19de eeuwse ontmoeting tussen de dichter Clemens Brentano en de door stigmata getroffen non Anna Katharina Emmerick verpakte als een erotisch geladen thriller.

Een portret van zijn vader, acteur Robert Graf, veranderde in zijn handen in een kritisch filmessay over de Duitse cultuur na de Tweede Wereldoorlog 'Denk ich an Deutschland ¿ Das Wispern im Berg der Dinge'. Een film die er tijdens het kijken aan herinnert dat vernieuwing eigenlijk altijd uit onverwachte hoek komt, in dit geval bij de warme televisielampen vandaan. Waarom niet.

Twee jaar geleden nog zwengelde Graf een discussie aan met filmmakers Christian Petzold en Christian Hochhäusler waarin de regisseur zich afvroeg waarom er toch zo'n scherp onderscheid bestaat tussen artistieke films en genrefilms als Krimi's die sinds jaar en dag succesvol zijn op televisie en een groot publiek aanspreken. De discussie leidde tot een fascinerend triptiek, 'Dreileben', waarin ieder een avondvullende film voor zijn rekening nam, met het sprookjesachtige Thüringer Wald als locatie, en een ontsnapte verkrachter als leidraad. Het resultaat: een serie mooie, actuele, existentialistische thrillers, die vorig jaar ook hier te zien was, met als bijkomstigheid dat de filmwereld eens goed keek naar de vragensteller, Dominik Graf.

Twee bevriende filmcritici uit Duitsland en Oostenrijk, Olaf Möller en Christoph Huber, staken de koppen bij elkaar en stelden als gastprogrammeurs van het Filmfestival van Rotterdam een prikkelend retrospectief samen, waarin de Duitse Krimi-filmer naar voren komt als een ¿ en dit lijkt met elkaar in tegenspraak ¿ dwarse pragmaticus. Iemand die zelf graag films ziet die aan de randen van Hollywood worden gemaakt, omdat de wetten van de filmindustrie daar nog wat rek toelaten. Geen 'Top Gun' met Tom Cruise.

De gedachten gaan eerder uit naar een regisseur als Robert Aldrich die altijd probeerde de formules van westerns en oorlogsfilms naar zijn hand te zetten, en die een geweldige gothic horror maakte met Hollywooddiva's Bette Davis en Joan Crawford. Hetzelfde geldt in feite voor Graf, die binnen het systeem van de Duitse televisie aan moertjes en radertjes draait, en een frisse indruk maakt, als avantgardist zonder tromgeroffel.

Dominik Graf geeft op dinsdag 29 januari een openbaar interview in het Rotterdamse filmtheater LantarenVenster. Gedurende het Filmfestival van Rotterdam zullen zeventien werken van hem te zien zijn: speelfilms, documentaires, tv-films en afleveringen van tv-series.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden