Duitse Krautrock overleefde glansrijk jarenlange misprijzing

De platen van Tangerine Dream zijn bij Virigin Records opnieuw op CD verschenen. Julian Cope: 'Krautrocksampler' verscheen bij Head Heritage (Londen, '95).

Er werd altijd wat lacherig over gedaan, over die elektronische muziekgroepjes uit Duitsland. Ze gebruikten immers niet het geijkte rock-instrumentarium, gezongen werd er nauwelijks en hun psychedelische klanktapijtjes bezaten begin noch eind. Met het enigszins denigrerend bedoelde etiket 'Krautrock' werden groepen als Amon Duül, Can, Faust, Kraftwerk en Tangerine Dream midden jaren '70 weggemoffeld in de pop-encyclopedieën.

Ze leken in niets op de dominante pop van die tijd. De glitterrock van The Sweet bracht plezier, de country-rock van The Eagles was het summum van eerlijkheid en de punk van The Sex Pistols die toen de kop op stak, heette pas authentiek.

Vandaag staat 'Krautrock' voor een geuzennaam. De Duitse groepen uit die tijd worden nu gezien als grondleggers van de disco, de electrowave, de ambient- en techno-house en de new age muziek. En hun platen zoals 'Atem' (Tangerine Dream, 'Negativland' (Neu) en 'Trans Europa Express' (Kraftwerk) maken vette prijzen op de platenbeurzen.

De Engelse muzikant/auteur Julian Cope illustreert in zijn boek 'Krautrocksampler' hoe deze groepen een trait d'union vormden tussen het werk van de klassieke avant-gadist Karlheinz Stockhausen, de Berlijnse periode van David Bowie en de house. Ze wilden hun eigen identiteit ontwikkelen los van de anglo-amerikaanse muziek.

Onder invloed van de free-jazz (Peter Brötzmann) en de serieuze avantgarde (La Monte Young, Stockhausen) werd er eind jaren zestig driftig geëxperimenteerd op synthesizers.

Onbegrepen Sferische geluidseffecten verpakt in lang uitgesponnen nummers, vervingen de traditionele drie-minuten-popsong. Destijds een volslagen onbegrepen aanpak, vandaag een vanzelfsprekend gegeven voor house-artiesten als Sven Vüth en The Orb.

Volgens Cope ontstond een eerste vonk na het bezoek van Karlheinz Stockhausen aan Californië. Daar maakte hij in 1966 een concert mee van de psychedelische groep Jefferson Airplane. Terug in Duitsland vroeg hij zijn leerlingen Edgar Froese (Tangerine Dream) en Holger Czukay (Can) om zijn compositie 'Hymnen' ('66) om te zetten naar een rockgeluid. Voor Froese, die contact onderhield met Salvadori Dali, maar ook beïnvloed was door Fluxus en het Berlijnse avantgarde milieu, de definitieve aanzet eigen grenzen te verleggen. Zijn beateleske liedjes ruilde hij in voor elektronisch experiment in de studio. Freuse's gefröbel kreeg zijn definitieve vorm toen hij ging samenwerken met Chris Franke en Peter Baumann.

Afgezworen Met behulp van de toenmalige stand der techniek (moogsynthesizer, mellotron) beconcurreerden zij vanuit Berlijn Kraftwerk (Düsseldorf), Can (Keulen) en George Morodor (München). De klassieke songstructuur en het vaste rockinstrumentarium zwoeren zij voorgoed af, met alle gevolgen vandien.

Morodor haalde in 1975 een internationale hit met Donna Summer's 'Love to love you baby'. Een 17-minuten durende elektronische zucht naar erotiek, die op een repetitieve dansbeat het begin van de disco inluidde. Kraftwerk werd met het album 'Autobahn' de eerste Duitse band die nummer 1 stond op de Amerikaanse hitparade. Tangerine Dream werd buiten eigen land befaamd met de invloedrijke platen 'Phaedra' ('74) en 'Ricochet' ('75).

Tien jaar later bekenden de eerste houseproducers uit Chicago en Detroit dat zij hier de mosterd vandaan haalden. Invloedrijke rappers van het eerste uur als Afrikaa Bambaataa meldden hetzelfde. In Engeland zijn het Gary Numan, Human League, Depeche Mode en Simple Minds die zich door de ooit verguisde Krautrock lieten beïnvloeden.

En toen eind jaren '80 new age als voorloper van de ambient house furore maakte, waren het wederom de Duitse electronica-pioniers die hun stempel drukten. Ondertussen brachten de leden van Tangerine Dream hun eigen soloplaten uit, telkens geïnspireerd door die cruciale periode van eind '60, begin jaren '70.

Vandaag is hun aanpak in jungle, ambient en triphop gemeengoed geworden. Dat maakt de ervaring om de uitvinders aan het werk te zien er niet minder op. Tangerine Dream's naadloze aaneenschakeling van een serie elektronisch gemanipuleerde geluiden, ooit ingefluisterd door Karlheinz Stockhausen, zou je daarom geen 'Krautrock' maar 'Stockhouse' moeten noemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden