Duitse bisschoppen: Eerst dokken, dan dopen

Een decreet van de Duitse bisschoppen zet niet-betalende leden uit de kerk. Wie geen kerkbelasting meer betaalt, moet de harde consequenties aanvaarden. Kritische katholieken hekelen de maatregel.

EMIEL HAKKENES

Elke kerk worstelt ermee: wat doe je met gelovigen die wel de lusten maar niet de lasten willen? Die voor een doop, huwelijk of begrafenis graag een beroep op de kerk doen, maar verder nooit een cent bijdragen? Voor niets gaat de zon op, ook in de kerk: het gebouw moet onderhouden, de dominee betaald, de energierekening voldaan - en dat alles zonder een cent overheidssubsidie.

'Dor hout moet je wegsnoeien' valt wel eens te horen in protestantse kerken. Ofwel, papieren leden die niet betalen moeten maar uitgeschreven worden. Want die leden kosten wel geld: voor ieder geregistreerd lid in de kaartenbak moet de plaatselijke kerk een bijdrage storten in de landelijke kerkkas.

In Duitsland woedt de discussie over niet-betalende kerkleden sinds deze week volop. Duitse kerken ontvangen hun inkomsten via een kerkbelasting, de zogeheten Kirchensteuer. Wie lid is van een kerk, geeft dat door aan de fiscus, die vervolgens een deel van de betaalde inkomstenbelasting als lidmaatschapsgeld uitkeert aan de kerk. Maar er is een groeiende groep die geen formeel kerklid wil zijn, geen Kirchensteuer afdraagt, en tóch van de kerkelijke dienstverlening gebruik wil maken.

Neem de gepensioneerde kerkjurist Hartmut Zapp. Hij betaalt sinds 2007 geen kerkbelasting meer, maar beschouwt zich nog wel als lid van de Duitse rooms-katholieke kerk. Aartsbisschop Zollitsch van Freiburg heeft een klacht tegen hem ingediend, om een financiële bijdrage af te dwingen. Vandaag behandelt de rechtbank in Leipzig de zaak. Het Vaticaan gaf eerder een man uit Altomünster gelijk, toen hij zich als weigeraar van de kerkbelasting tegen zijn excommunicatie verzette. Het Vaticaan wees de Duitse bisschoppen erop dat een belastingweigeraar nog wel gelovig kan zijn.

Dat mag zo zijn, maar de bisschoppen eisen boter bij de vis. In een decreet dat de bisschoppen maandag - met goedkeuring van het Vaticaan - hebben gepubliceerd, stellen zij dat mensen die geen kerkbelasting betalen geen lid van de kerk kunnen zijn. Zij hebben geen recht op het ontvangen van de sacramenten: ze kunnen hun huwelijk niet kerkelijk laten bevestigen, hun kind niet laten dopen. Engelstalige media vatten dat standpunt al kernachtig samen als: No pay, no pray. Een Nederlandse variant zou kunnen luiden: eerst dokken, dan dopen.

Kritische katholieken hekelen de bisschoppelijke maatregel. Volgens hen is de groei van het aantal niet betalende kerkleden een teken dat het vertrouwen in de kerk als instituut slinkt, maar níet dat het ongeloof toeneemt. De bisschoppen redeneren op hun beurt dat niemand slechts een beetje lid kan zijn van de kerk, het is alles of niets.

De rooms-katholieke geestelijken geven met dergelijk zwart-witdenken blijk van een opvallend protestantse mentaliteit. Terwijl juist protestanten, althans in Nederland, huiverig zijn voor het snoeien van dor hout. Toen in 2004 de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) ontstond, was dat voor diverse gefuseerde gemeenten aanleiding hun kaartenbak eens op te schonen, vaak zonder het betrokken kerklid in kennis te stellen. Voormalig scriba (secretaris-generaal) Bas Plaisier van de PKN sloeg dat vol ongenoegen gade. Hij hekelde de druk die kerken uitoefenen op niet-betalende leden om zich uit te laten schrijven. Plaisier noemde dat 'het zelotisch drijven van randkerkelijken naar een keuze'. Als mensen hem als dominee alleen benaderen bij huwen of begraven, zal hij ze niet de deur wijzen, stelde Plaisier. "Sterker, ik ben er dan graag voor ze, want op zo'n moment blijken zij toch aandacht te hebben voor de kerk. Maar ik hoop dat ze zich óók realiseren dat de kerk er niet zomaar kan zijn. Het kóst wel wat."

Aartsbisschop Robert Zollitsch van Freiburg vindt echter dat wie zich publiekelijk distantieert van de kerk (door geen kerkbelasting meer te betalen) daarvan de consequenties moet aanvaarden. Zo iemand, stelt het decreet van twee A4'tjes, begaat namelijk 'een ernstig misdrijf tegen de kerkelijke gemeenschap'. Wie geen kerkbelasting meer wil betalen, krijgt een brief van de pastoor van zijn parochie. Daarin wordt hij voor een gesprek uitgenodigd, waarin de kerkverlater zijn motieven kan verduidelijken en de kans krijgt zijn stap ongedaan te maken. Zo niet, dan krijgt hij te horen wat de gevolgen zijn: uitsluiting van alle sacramenten. Dat is formeel geen excommunicatie, maar het heeft er in de praktijk alle kenmerken van.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden