Duits kiesstelsel uiteindelijk gewoon evenredig

*De ongeveer 60 miljoen stemgerechtigde Duitsers die morgen een nieuwe Bondsdag kunnen kiezen, brengen niet één, maar twee stemmen uit. Toen na de oorlog de Duitse democratie werd hersteld, stond men voor de keuze tussen een stelsel van evenredige vertegenwoordiging zoals in Nederland of een districtenstelsel zoals in Engeland. Gekozen werd voor het eerste, met een toefje van het tweede. Het resultaat is zo ingewikkeld dat ook morgen weer sommigen iets anders zullen stemmen dan ze denken.

Met zijn tweede en belangrijkste stem kiest de kiezer een partij. De zetels in de Bondsdag worden aan de hand van de tweede stemmen naar evenredigheid verdeeld: wie veertig procent van de tweede stemmen krijgt, krijgt grosso modo ook veertig procent van de 598 zetels.

Om echter de band tussen kiezer en gekozene te versterken, heeft de kiezer ook een eerste stem gekregen om een kandidaat te kiezen. Daartoe is het land opgedeeld in 299 kiesdistricten. Vrijwel elke partij kandideert in elk district een gegadigde. De kandidaat met de meeste stemmen komt in de Bondsdag. Al met al komen er zo 299 mensen in het parlement met een rechtstreeks mandaat van de kiezer.

De stemmen worden verrekend: op grond van de tweede stem worden aan de partijen zetels toebedeeld, op grond van de eerste wordt bepaald wie op die zetels plaats mag nemen. Heeft een partij via de tweede stem meer zetels gewonnen dan via de eerste stem rechtstreeks gekozen kandidaten, dan mag ze de nog lege zetels bezetten met kandidaten van een kandidatenlijst. Omgekeerd kan het ook zijn dat een partij meer direct verkozen parlementsleden via de eerste stem heeft dan het aantal zetels waar ze op grond van de tweede stem recht op heeft: dan wordt het parlement met een paar stoelen uitgebreid.

Veel kiezers denken dat beide stemmen even belangrijk zijn of dat zelfs de eerste stem de belangrijkste is. Maar wie bijvoorbeeld in zijn kiesdistrict op CDU-kandidate Maria P. stemt, en zijn tweede stem aan de FDP geeft, heeft toch echt FDP gestemd. De eerste stem heeft alleen invloed op de vraag wie de CDU uiteindelijk op de via de tweede stemmen gewonnen zetels neerzet: Maria P. die door de partij in een district was gekandideerd of CDU-kandidaat Stefan X. die door de partij op de kandidatenlijst was gezet.

Vooral kleine partijen pogen de kiezer te verleiden tot zulk 'strategisch stemmen': geef uw eerste stem gerust aan de kandidaat van een partij met meer kans de grootste in het district te worden, maar gun ons dan de tweede. Wel wetend dat voor de krachtsverhouding in het parlement die tweede stem bepalend is en de eerste stem slechts invloed geeft op de personele samenstelling van de fracties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden