Duits cameradebat barst los: veiligheid versus privacy

null Beeld ANP
Beeld ANP

De Duitse bondsregering wil meer bewakingscamera's om de opsporing van aanslagplegers te bespoedigen. Maar de deelstaat Berlijn, bestuurd door een links-groene coalitie, werkt daar niet aan mee ¿ vanwege de privacy.

Sander Becker

In het cameradebat dat in Duitsland is losgebarsten, staan de landelijke en lokale politiek lijnrecht tegenover elkaar. De Duitse bondsregering besloot gisteren dat er meer videobewaking moet komen in de openbare ruimte. Daarbij gaat het niet alleen om camera's op straat, maar ook om systemen die nummerplaten van auto's herkennen en om lichaamscamera's voor agenten. Minister van binnenlandse zaken Thomas de Maizière (CDU) had zijn voorstellen al ruim voor de aanslag op de kerstmarkt opgesteld.

Maar de zogeheten Senaat, het bestuur van de stadsdeelstaat Berlijn, gaat er niet in mee. De deelstaat had dinsdagavond juist besloten om geen extra camera's in de publieke ruimte te plaatsen. Dat zou het 'vrije karakter' van de hoofdstad te veel schaden. Berlijn bleef gisteren bij dat besluit, ondanks de scherpere koers van de regering-Merkel.

Hypocriet

De lokale coalitie van de linkse SPD, Die Linke en de Groenen zit net twee weken in het zadel. De aanslag is een grote beproeving voor dit nieuwe bestuur, dat het veiligheidsgevoel van de inwoners liever op andere manieren dan met camera's versterkt. Zo lopen er sinds de aanslag op straat en op de kerstmarkten meer politieagenten rond, elk met een zwaardere uitrusting. Lichaamscamera's horen daar ook bij, op proef. Maar dat type helpt niet bij het opsporen van terreurverdachten.

Voorzitter Ernst Walter van de Duitse politievakbond DPoIG vindt de Berlijnse weerzin tegen opsporingscamera's hypocriet. "Het is natuurlijk nogal absurd dat het huidige bestuur van Berlijn de videobewaking verkettert en tegelijkertijd burgers oproept om hun beelden ter beschikking te stellen. Als politici zich steeds maar weer verschuilen achter principes als databescherming en ideeën over vrijheid die ons werk bemoeilijken, dan houden we bij toekomstige aanslagen dezelfde problemen met het onderzoek."

null Beeld epa
Beeld epa

Placebo

Landelijk klinkt de roep om extra camera's vooral bij de regerende CDU en de Beierse zusterpartij CSU. Coalitiegenoot SPD heeft er moeite mee, net als oppositiepartij Die Linke.

Linke-parlementariër Frank Tempel vindt meer camera's sowieso niet zinvol. "Ik denk dat potentiële daders zich op zoiets kunnen instellen", zei hij. Omdat videobewaking nauwelijks preventief zou werken, noemde hij het een 'placebo voor het subjectieve veiligheidsgevoel'.

Hoeveel camera's er in Berlijn hangen, is onbekend. Der Tagesspiegel schatte het aantal officiële apparaten in de openbare ruimte vorig jaar op 12.000. Daarnaast zijn er nog de private camera's in bijvoorbeeld winkels, waar de politie ook beelden van mag opvragen. In de praktijk kent Berlijn al vrijwel geen onbewaakte ruimte meer, meent Alexander Dix, voormalig privacyfunctionaris voor de gemeente Berlijn.

Toch telt Duitsland in vergelijking met andere Europese landen nog altijd relatief weinig beveiligingscamera's, omdat de Duitsers van oudsher zwaar hechten aan privacy. Het land is wel bezig aan een inhaalslag, onder andere doordat camera's steeds goedkoper worden. Onbetwiste koploper in Europa is het Verenigd Koninkrijk. Volgens de Britse Autoriteit voor de Veiligheidsindustrie hingen er in 2013 zo'n 6 miljoen stuks door het hele land. Dat komt neer op één camera per elf inwoners.

Herkansing

De Duitse achterstand in camerabewaking was goed voelbaar tijdens de afgelopen Oudjaarsnacht. In Keulen werden toen honderden vrouwen aangerand terwijl er vrijwel geen bewakingsvideo's beschikbaar bleken. Alleen dankzij beelden van mobieltjes, afgestaan door burgers, kon de politie toch nog een paar daders identificeren.

Komende jaarwisseling pakt Keulen het professioneler aan. Op risicoplaatsen zijn hoogwaardige camera's opgesteld die kunnen meedraaien en inzoomen. Daarnaast zet de politie mobiele camera's in, gemonteerd op politiewagens. Het plein voor het station, waar het vorig jaar het ergst misging, is bovendien beter verlicht. En er zijn meer agenten beschikbaar die onmiddellijk kunnen ingrijpen - dit in tegenstelling tot de extra glazen ogen, die hun nut toch vooral achteraf bewijzen.

asielzoekers maar beperkt te screenen

Er wordt te veel verwacht van de screening van asielzoekers die net het land binnenkomen. Het lukt maar beperkt om signalen te verzamelen over mensenhandel, mensensmokkel of terrorisme. Dat blijkt uit onderzoek van de Inspectie Veiligheid en Justitie naar de zogeheten identificatiestraten, waar asielzoekers worden geregistreerd. De inspectie concludeert dat de identificatie op een goede manier gebeurt en dat iedereen daarna ook is geregistreerd. Maar het lukt niet altijd om de ware identiteit van asielzoekers vast te stellen. Als er vragen zijn over iemands identiteit, dan is er niet altijd genoeg tijd om het goed uit te zoeken. Volgens betrokkenen heeft de politiek niet altijd een realistisch beeld van wat kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden