Duinkerkens held is Jean Bart, die de Nederlanders overwon

De tweede etappe van de Tour de France start aanstaande maandag in Duinkerken, een stad die haar bekendheid niet aan wielrenners te danken heeft. Wel aan de Tweede Wereldoorlog, carnaval en kapers. Wie weet eigenlijk dat in het lied ’Al die willen te kap’ren varen...’ de Duinkerker kapers worden bezongen die eeuwenlang als schrik der zee bekendstonden?

Een kaper werd in oorlogstijd gemachtigd door de koning om koopvaardijschepen van de vijand aan te vallen. Die afspraak werd vastgelegd in een kapersbrief. De beroemdste kaper van Frankrijk is de in Duinkerken geboren Jean Bart. Die roem dankt hij vooral aan zijn succes tijdens de Negenjarige Oorlog (1688-1697) tussen Frankrijk en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Tijdens de Slag bij Texel, op 29 juni 1694, heroverde kaperkapitein Jean Bart 96 Franse graanschepen die eerder door de Nederlanders waren buitgemaakt. Met het terughalen van dit graan kwam er een einde aan de schrijnende hongersnood in Frankrijk en werd Jean Bart door Lodewijk XIV als ridder in de adelstand verheven.

Ironie van het verhaal is dat Jean Bart vóór zijn bestaan als Duinkerker kaperleider leerling-matroos zou zijn geweest op de vloot van Michiel de Ruyter. Zou Jean Bart van ónze nationale zeeheld ook wat graantjes hebben meegepikt over de aanpak van strategische aanvallen op zee?

Deze Jean Bart mag dan al ruim drie eeuwen als ’Grote Fransman’ in de annalen staan bijgeschreven, het Frans was hij niet machtig. Geboren als Jan in 1650 sprak hij uitsluitend West-Vlaams. Zijn geboorteplaats Duinkerken lag immers in het middeleeuwse graafschap Vlaanderen, dat onder de Spaanse Nederlanden viel. Tijdens het leven van Jean Bart, in de tweede helft van de zeventiende eeuw, maakte de al eerder genoemde koning Lodewijk XIV een deel van dat graafschap buit op de Spanjaarden. Maar Duinkerke raakte ook nog even in handen van de Engelsen. Van hen kocht de Franse vorst de stad in 1662.

In een deel van dat veroverde gebied dat we Frans-Vlaanderen zijn gaan noemen werd een variëteit van het West-Vlaams gesproken. Dat gebied is de noordelijke helft van het Franse departement Nord en ligt ten noorden van de rivier de Leie. Verwijzend naar het taalgebied wordt ook vaak gesproken over de Westhoek, een grensoverschrijdende streek met een Belgisch en een Frans deel. Hier heet het dan ook de Franse Westhoek.

Een deel van de mensen in dit gebied spreekt nog het West-Vlaamse dialect dat verwantschap laat zien met onze Zeeuwse dialecten. Toch is dat West-Vlaams hard aan het uitsterven. Geschat wordt dat het nog door enkele tienduizenden, vooral oudere personen, wordt gesproken. Vooral na de Tweede Wereldoorlog is de achteruitgang snel gegaan door de centralistische politiek van de Franse overheid. Het spreken van dialect werd daarbij stevig de kop in gedrukt. De laatste decennia is er onder de bevolking een hernieuwd bewustzijn dat het verdwijnen van het oorspronkelijke dialect als een verlies gezien kan worden.

Jean Bart wordt uitvoerig als nationale held geëtaleerd in Le Musée Portuaire (9 Quai de la Citadelle, open: 10-18 uur). Aardig aan dit museum is dat het is opgericht door voormalige dokwerkers. Het waren dus de havenarbeiders die het initiatief namen om de geschiedenis van de haven in beeld te brengen. Naast schilderijen van heroïsche zeeslagen is er een imposante afdeling miniatuurschepen. De drie schepen vóór het museum kunnen eveneens bezocht worden. Dat zijn het lichtschip ’Sandettie’ en de driemaster ’Duchesse Anne’, honderd jaar geleden nog een opleidingsschip voor cadetten. In de bark ’Guilde’ is een tentoonstelling te zien over de binnenvaart (open: 14-18 uur).

Jean Bart staat fier en met geheven zwaard op zijn sokkel op Place Jean Bart. Ook is er een kaperswandeling die gevolgd kan worden, met mp3-speler of gids (in de zomer op donderdag vanaf het Beffroi, vertrek 14.30 uur). Verder zijn er in Duinkerken legio Jean Bart-prullaria te vinden. Ook de opa van banketbakker Vandewalle (6 rue du Sud) heeft voortgeborduurd op deze historische figuur door ’Le doigt de Jean Bart’ te patenteren: een langwerpig koekje met amandelbiscuit, koffiecrème en een omhulsel van chocolade. Zelfs de ’vingers’ van deze historische figuur hebben naam gemaakt.

Vlaamse woorden zijn nog te herleiden uit plaatsnamen, straatnamen en achternamen, soms verwijzend naar beroepen als de meulenmeester of de handschoenwerker. Een Vlaamse traditie is ook de viering van Sint Maarten op 10 november. Niet op 11 november zoals bij ons. Het verhaal achter het Sint Maartensfeest is hier ook anders dan in Nederland. Sint Maarten zou met zijn ezel bij een herberg zijn aangekomen. Terwijl hij daarbinnen verbleef liep zijn ezel weg, de duinen in. Kinderen hebben Sint Maarten vervolgens geholpen zijn ezel terug te vinden door diens keutels te volgen. Is het misschien daarom dat tijdens dit feest speciale broodjes met rozijnen en stukjes chocolade worden gegeten? Voolaeren heten ze.

Een bekend regionaal gerecht is het ’Potje Vleesch’. En over consumeren gesproken: Yves Bouclet van kaaswinkel Cremerie ’La Ferme’ gaat volgens eigen zeggen de omgeving af om bij de lokale boeren kazen te kopen als: Bergues, Mont de Cats en Pavé de Killem. Toch staat deze regio ook bekend om haar bieren. Na de Elzas is dit de grootste bierproducerende streek van Frankrijk. Bekende streekbieren zijn onder meer Trois Monts en Charles Quint. Ook verkrijgbaar bij monsieur Bouclet (22, Rue Poincaré).

Le Memorial du Souvenir is een klein museum dat de geschiedenis van de Slag om Duinkerken laat zien. Toen de Duitsers in het voorjaar van 1940 hun weg naar de Noordzee hadden geforceerd, werden de geallieerde troepen in het nauw gedreven. De Duitse overmacht was te groot voor de Franse troepen die onder meer door Engelse troepen werden bijgestaan. Onder de naam Operatie Dynamo vond vanuit Duinkerken een reddingsactie plaats tussen 27 mei en 4 juni 1940. Het streven was om zoveel mogelijk geallieerde soldaten naar Engeland over te brengen zolang dat nog kon. Een deel van de manschappen hield tijdens deze operatie de Duitse troepen zo lang mogelijk op afstand. Alles wat varen kon, werd dag en nacht ingezet om levens te redden.

Operatie Dynamo heeft er diep ingehakt. Hoewel veel Franse en Engelse soldaten tot hun dood toe hebben gevochten, werden degenen die de oversteek hebben gemaakt na de Tweede Wereldoorlog als vluchtelingen gezien. Voor veel betrokkenen is vooral dit een traumatische ervaring geworden. Het museum is opgericht door veteranen met als belangrijk motief het streven naar herstel van de beeldvorming over deze episode in de geschiedenis. Le Memorial du Souvenir is gevestigd in een oude bunker en wordt gerund door vrijwilligers. Foto’s, kaarten, een film en militaire spullen helpen hen daarbij (32, Rue de Chantiers de France. Open 10-12 uur en 14-17.30).

Vlak achter dit gebouw staat het museum voor moderne kunst, het LAAC (Lieu d’Art et Action Contemporaine). De vaste collectie bestaat uit Franse moderne kunst uit de jaren 1950-1980. Van lyrische abstractie en narratieve figuratieve kunst tot nieuw realisme zijn vertegenwoordigde stromingen met namen als: César, Arman en Niki de Saint-Phalle. Ook Cobra is vertegenwoordigd. Onmiskenbaar zijn de gekleurde werken van Karel Appel. Binnen is er de collectie ’het circus’ en in de tuin het beeld ’de vis’

De Belgische kustlijn is niet langer dan 67 kilometer en daardoor is Duinkerken vanuit de Zeeuwse kustplaatsen goed bereikbaar per boot. Er zijn drie jachthavens in de stad met ruimte voor bezoekers. De ’Port du Grand Large’, net voorbij de Oostpier, heeft 25 plaatsen voor jachten van maximaal 25 meter en 3 meter waterdiepte. Deze jachthaven kent ook de meeste voorzieningen: sanitair, restaurant en 24-uurstoezicht. Er is een busverbinding naar stad en strand en in het hoogseizoen zijn er fietsen beschikbaar.

Wie wel wil varen maar geen eigen boot heeft, kan ten zuiden van Duinkerken de veerboot naar Engeland nemen. De overtocht naar Dover duurt één uur en 45 minuten. Een retour voor een auto met vijf personen vanaf euro 65, met caravan euro 148. Voor een camper beginnen de retourprijzen bij euro 88. Een motor met twee personen gaat voor euro 68 heen en terug en dat is euro 45 voor een fiets met berijder. In Dover is het mogelijk de fiets in de trein mee te nemen. Meer informatie: www.norfolkline.com

Het strand ligt niet ver van de binnenstad. Vooral Malo-les-Bains aan de noordzijde is aantrekkelijk vanwege de art deco-architectuur. De boulevard is niet overdreven druk maar toch levendig met fietsers, wandelaars, skaters en wat horeca. Aangename gezelligheid aan de Opaalkust versterkt door alle strandactiviteiten. Gaan strandzeilen, ofwel: char à voile, is een aanrader. Zelfs de beginneling kan het na een korte les! (Mer et Rencontres, digue Nicolas II, telefoon 00 333 28 29 13 80, reserveren noodzakelijk.) Van hier tot aan de Belgische kust (16 km) zijn er enkele beschermde natuurgebieden waar op de paden gewandeld kan worden.

Wie genoeg heeft van de stadse drukte kan, behalve naar strand en zee, ook naar aardige, ingetogen plaatsjes in het binnenland. De Sint Vaastkerk in Hondschoote, op 20 kilometer van Duinkerken, heeft een prachtig carillon dat helaas niet elke dag te horen is. De Noordmolen, een windmolen uit 1127 gaat door voor de oudste molen van Europa. Een wandeling over de stadmuren van Bergues en langs de abdij van St. Winoc, is dagelijks mogelijk.

Ten zuiden van Duinkerken is er de de stad Gravelines (Grevelingen) met haar goed onderhouden vestingwerken van de hand van militaire ingenieur Vauban, die een hele linie aan verdedigingswerken tot stand bracht. Dit jaar viert Frankrijk zijn driehonderdste sterfdag met allerlei festiviteiten. Van oudsher kwamen uit Gravelines veel IJslandvaarders. Er wordt nog steeds zalm, haring, sprot en makreel gerookt en verkocht in Fort-Grand-Philippe aan de zuidkant van het zeekanaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden