Duidelijke doelen nodig voor militaire operatie

Safe havens voor vluchtelingen opzetten? Laten we, voor we daaraan beginnen, eerst een aantal vragen beantwoorden, stelt militair-historicus Christ Klep.

Wat was ook alweer de belangrijkste les van het Srebrenica-debacle? Dat vóóraf helder moet zijn wat de doelen van een militaire operatie inhouden. Zo voorkom je de beruchte fuikwerking. 'We moeten iets doen!' is doorgaans een slechte raadgever. Niet voor niets is de besluitvormingsprocedure bij internatonale operaties de laatste jaren aangescherpt. Laten we vanuit deze invalshoek eens kijken naar het recente voorstel van CDA-fractievoorzitter Buma om safe havens voor vluchtelingen op te zetten.

Het grootste manco van Buma's voorstel ligt in de onduidelijke doelen. Sterker nog, het idee bevat niet eens een eerste aanzet tot een doelformulering. Maar blijkbaar moeten er van het CDA 'safe havens' komen in landen als Syrië, Irak en Libië om de vluchtelingenstromen te stelpen. Over dergelijke veilige havens kunnen we voorlopig al wel iets zeggen.

Om te beginnen zullen de zones volledig gedemilitariseerd moeten worden. Dat is een andere harde les van het Srebrenica-drama. Daar hielden de moslimstrijders hun wapens en brachten ze de neutrale VN'ers eindeloos vaak in de problemen. Dus geen wapens, explosieven of trainingen. Om dat af te dwingen, is een militaire inspanning nodig die in alles aan een bezettingsmacht doet denken. Een uitgebreid netwerk van controleposten en inlichtingendiensten is slechts het begin. Nog los van de vraag hoe effectief de screening aan de grenzen van het gebied ooit kan zijn.

Aan hoeveel troepen moeten we denken bij dit voorstel? Dat is lastig te zeggen. Maar een historisch voorbeeld biedt misschien wat houvast. In 1991-1992 schoot een internationale coalitie de Koerden te hulp in de nasleep van de Eerste Golfoorlog. De humanitaire operatie plus de beveiliging in Noord-Irak omvatte ongeveer twintigduizend man. En dat in een situatie waarin de Irakese dictator Saddam Hussein de coalitie nooit echt militair uitdaagde. Zo terughoudend zal IS niet zijn.

Lappendeken

Nederland deed trouwens met ruim duizend militairen mee aan die operatie in Noord-Irak. Onze sterk gekrompen krijgsmacht zou er tegenwoordig nog een hele kluif aan hebben om zo'n contingent voor langere tijd op de been te houden.

Hoe dan ook mag een 'safe haven' niet geïsoleerd liggen. Ook dat kan problemen opleveren. Want de Turken zijn niet gecharmeerd van een neutrale zone langs hun grens die ze niet controleren. En het uitrollen van een safe haven in een lappendeken-van-belangen als Libië is al helemaal onuitvoerbaar. En hoe stel je een neutrale vredesmacht samen? Dit in de wetenschap dat eigenlijk alleen de Navo de passende commandostructuren kan leveren.

De kans bestaat bovendien dat een safe haven slachtoffer wordt van zijn eigen succes. Stel: het veilige gebied trekt meer en meer vluchtelingen of ontheemden aan. Wat gaat er met al die mensen gebeuren? Je zult nóg meer troepen nodig hebben.

Kortom, vragen te over. Uiteindelijk bepaalt de politiek de doelen van elke militaire inzet. In het jargon heet dat: de gewenste end state formuleren. Op de glijdende schaal van opties zijn allerlei keuzes mogelijk. Van een beperkte humanitaire operatie om zo veel mogelijk levens te redden (op zich trouwens al een valide argument) tot een langdurige en complexe operatie met de bijbehorende semi-permanente infrastructuur (kampementen, vliegvelden, enzovoorts) en langetermijndoelen (zoals de mogelijke hervestiging van de vluchtelingen). Allemaal verdedigbare doelen als je vooraf weet wat daarvoor nodig is. Maar bepaal wel eerst wát je eigenlijk wilt bereiken. Pas dan kunnen we nadenken over troepenaantallen, tijdsduur en kosten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden