Dubieus respect

Daar moest ik vroeger erg om grinniken: het gezin als hoeksteen van de samenleving. Bedoelde spreker soms dat ik van mijn zusjes, die stomvervelende wichten, moest houden? Mijn ouders die niets van mij begrepen en me alleen maar dwarszaten, moest respecteren? ’Ik ontmoette Dean niet lang nadat mijn vrouw en ik uit elkaar waren gegaan. Ik was net over een ernstige ziekte heen maar daarmee zal ik u niet vervelen, behalve dan dat het iets met die ellendig vervelende scheiding te maken had en ik het gevoel had dat alles dood was.’ Zo begint ’On the Road’ van Jack Kerouac, dat in die tijd mijn bijbel was, twee Amerikaanse jonge kerels verlaten huis en haard, gaan op weg en beleven allerlei wilds. Eerlijk gezegd valt het me nu pas op dat dat befaamde boek, waar zoveel hippies inspiratie uit geput hebben, begint met een scheiding, dat het motief om de boel de boel te laten een gebroken huwelijk is. Inmiddels denk ik anders over het nest. Je kunt het willen of niet. Je kunt het een burgerlijk instituut vinden of een veilige haven. Je kunt erbij aan christelijke politiek denken of aan fijne zomervakanties, maar het gezin ís de hoeksteen van de samenleving. De hele beschaving is erop gebouwd. Vandaar ook dat de bedreiging van die hoeksteen van meet af aan zo breed uitgemeten wordt. De bijbel begint ermee, broedermoord, uit jaloezie, en daarna komt het nooit helemaal meer goed. En ook de de oude Grieken zetten onmiddellijk de gevarendriehoeken uit. Medea doodt de bruid van haar ex-man Jason en haar eigen beide zoontjes, omdat ze ook kinderen van Jason zijn. Agamemnon, die Iphigeneia heeft moeten offeren, wordt bij thuiskomst door zijn vrouw Klytaimnestra en haar minnaar Aegisthus vermoord, en die twee worden weer door zoon Orestes vermoord. Geen wonder dat duizenden jaren later Freud bij de ontwikkeling van zijn theorieën moeder- en vaderbinding als belangrijkste archimedische punten van de menselijke psyche zal ontwaren. En vandaar natuurlijk ook dat wij familiedrama’s, zoals ze de laatste dagen als een soort volksziekte over ons heenkomen, als schokkender ervaren dan een bus die in een ravijn stort of een seriemoordenaar die jonge meisjes verkracht en wurgt. Hoe wanhopig moet je zijn om je bloedeigen nest zo bruut te verstoren? Ik hoorde de hoogleraar forensische psychiatrie Van Marle op tv zeggen dat een van de verklaringen voor de toename van deze drama’s is dat het sociaal verband losser is geworden. De maatschappij individualiseert, je moet het in je eentje rooien. Waar je vroeger met je zorgen bij priesters, predikanten en huisartsen terecht kon moet je ze tegenwoordig zelf oplossen. Hij liet daarbij een opmerkelijk woord vallen: respect. Als je te veel respect voor elkaar hebt, dat wil zeggen je uit respect niet met andermans zaken bemoeit, kan dit soort dingen gebeuren. Om lang over na te denken: achting als vermomming van desinteresse. Misschien dat het beklemmende en kleffe clangevoel dat we gedurende onze diaspora allang hebben ingeruild voor die veilige distantie, toch ook ergens toe diende. Kom, laat ik m’n zusjes eens bellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden