Dubbelvaccin beschermt apen tegen ebolavirus

Er is een vaccin in de maak tegen het ebolavirus, het virus dat wereldwijd 'nog maar' ruim duizend slachtoffers heeft gemaakt, maar wel een van de akeligste ziektekiemen is die je kunt oplopen. Tot 90 procent van besmette mensen overlijdt binnen tien dagen na de infectie.

Virologen en biochemici beschrijven in Nature (30/11) een 'dubbelvaccinatie' waarmee ze Java-aapjes met succes hebben ingeënt tegen een menselijke variant van het ebolavirus. Al eerder was het gelukt cavia's en muizen op vergelijkbare wijze tegen een knaagdiervariant van de ziekteverwekker te beschermen, maar succes bij muizen garandeert geenszins succes bij mensen.

De poging om het immuunsysteem op twee manieren tot actie aan te sporen heeft het virus in zekere zin aan zijn eigen venijn te danken. Ebola is zo dodelijk dat traditionele vaccinatie met dood of verzwakt virus te gevaarlijk is. In plaats daarvan spoten onderzoekers bij proefdieren stukjes DNA in die de code bevatten voor eiwitten van ebola. Het immuunsysteem reageert op zo'n 'schijninfectie' met de aanmaak van afweercellen maar die bleken bij cavia en muis niet voldoende bij machte om het virus op te ruimen.

Er waren hulptroepen nodig. Die werden opgeroepen door de dieren opnieuw te vaccineren, nu met een genetisch verbouwd verkoudheidsvirus dat enkele eiwitten van ebola aanmaakt. Deze wekken antistoffen op, die samen met de afweercellen bij muis en cavia de ebola wel de baas waren. Dezelfde strategie leidde bij vier Java-aapjes tot afdoende immunologisch verzet tegen een virusstam van ebola waar ooit in Zaïre (het huidige Congo) tientallen mensen aan overleden. Van vier andere aapjes die een fopvaccin kregen, gingen er drie al binnen enkele dagen dood, de vierde na een week.

Nature staat in een begeleidend commentaar niet te juichen bij het succes. Om te beginnen zijn de apen met een kleine dosis ebola geïnfecteerd, wat niet bewijst dat het immuunsysteem ook in staat is een forse dosis van het virus onschadelijk te maken. En mocht de methode werken, wie heeft er dan baat bij? Kun je je geld niet beter zetten op hygiëne en andere maatregelen om bij uitbraak van een epidemie verdere verspreiding van het virus tegen te gaan?

Wellicht profiteren de onderzoekers er zelf als eerste van, vermoedt de commentator van Nature. Zij zoeken naarstig naar het beest of de beesten waar deze filovirussen vandaan komen, en waar ze tussen de uitbraken bij mensen door verblijven. Een vaccin kan die speurtocht naar de herkomst van de drie typen, het ebola-, Marburg- en Restonvirus, minder gevaarlijk maken.

Het ebolavirus dook voor het eerst in 1976 op in het zuiden van Soedan en maanden later in Zaïre. Het Marburgvirus was er in 1967 al bij en maakte onder het personeel van een laboratorium in het Duitse Marburg zeven slachtoffers. Een vergelijkbaar virus hield in 1989 in Reston (Virginia) huis onder apen, die door een bedrijf daar waren geïmporteerd uit de Filippijnen.

De infectie begint na enkele dagen met koorts, keel- en spierpijn, maar wat eerst een griep lijkt wordt gevolgd door braken, diarree en ernstige bloedingen. De patiënt overlijdt vaak na een dag of tien in shocktoestand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden