Dubbele wortels

Ze zijn hier geboren, haalden diploma's en beleefden een prima jeugd. En toch. Bij sommige ambitieuze Hollanders met niet-westerse wortels knaagt een verlangen naar het land van hun ouders. Zozeer dat ze besluiten te vertrekken.

Hoe verder ik van je vlucht/Hoe meer ik in je macht kom'. Het is een regel die niet loslaat, uit het rijke werk van dichter J.J. Slauerhoff. Ik las het als puber, worstelend met mijn identiteit en met 'de twee werelden' (een Iraanse en een Nederlandse) in mij. Het gedicht zit vol melancholie, reislust en verlangen; elementen die het werk en de persoonlijkheid van scheepsarts Slauerhoff typeren. Ik begreep dat Slauerhoff ook worstelde, dat hij verlangde naar het onbereikbare - dan weer in Nederland, dan weer in verre landen - dat hij bescherming zocht maar zich er tegelijkertijd tegen afzette. Mij herinnert zijn werk aan een immer terugkerende, diepe en complexe vraag: wat is thuis? En: is 'thuis zijn' een voorwaarde voor een zinvol leven?

Voor een groep hoogopgeleide Nederlanders is 'thuis' niet langer het land waarin ze zijn geboren en getogen. Tien jaar geleden had Nederland voor het eerst een emigratieoverschot: er vertrokken meer mensen dan er binnenkwamen. Na 2006 nam dat overschot overigens weer af. "De hedendaagse emigratie bestaat voor tweederde uit allochtonen", zo valt te lezen in de studie 'Emigratie uit Nederland' van onderzoeksbureau Regioplan, dat in 2010 de emigratiemotieven onderzocht van hoger opgeleiden. De tweede generatie allochtonen, een relatief kleine groep, emigreert vooral naar het geboorteland van haar ouders. In absolute cijfers zijn het er niet veel: in de groep 20-45 jarigen vertrokken vier jaar geleden 5841 mensen naar Turkije, Suriname, Marokko, Afghanistan en Irak.

Jonge, ambitieuze Hollanders met niet-westerse wortels. Ze zijn meestal hier geboren en zeker getogen, hebben mooie diploma's op zak, spreken hun talen, koesteren fijne herinneringen aan een prima jeugd in Nederland. Een basiskit voor een mooie toekomst. Wat drijft hen om te vertrekken naar het land dat ze kennen uit verhalen van hun ouders, foto's, televisiebeelden of van hooguit een vakantie?

Studie leert dat hun motieven heel verschillend zijn. "Terugkeer naar 'the roots' zal zeker meespelen maar is slechts één van de elementen, en vaak niet het dominante motief", zegt Jeanine Klaver van Regioplan. "Allochtone jongeren, met name Turkse en Marokkaanse jongeren, noemen het politieke en sociale klimaat in Nederland vaak als reden voor vertrek." Vaak, zegt Klaver, gaat dat motief gepaard met andere factoren als betere economische mogelijkheden in het land van herkomst (Turkije), zoektocht naar een betere - minder gehaaste - levenskwaliteit (Suriname) en de aanwezigheid van familie (Marokko)."

In gesprek met migrantenkinderen die vertrokken, leerde ik dat ze kansen zien en hun 'weg terug' soms volgen uit idealisme. Maar sterker geldt dat ze zijn gegrepen door een soms onverwachte binding met het land van hun ouders, dat smachtend op hen lijkt te hebben gewacht.

Een binding die ik - vluchteling van eerste generatie - vooral koester in de nostalgie van Slauerhoff.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden