Column

Dubbele leegte

null Beeld

Bijna twee jaar geleden werd een Airbus van Air France door een onweer opgeslokt. Het toestel met 228 passagiers aan boord dat van Rio was opgestegen en naar Parijs vloog, stortte neer in de Atlantische Oceaan.

Sylvain Ephimenco

Bijna twee jaar later zijn bergingsteams dezer dagen bezig de lichamen (die nog in het vliegtuig zitten) naar de oppervlakte te halen. Een krankzinnige operatie. En ook een kostbare en technisch uiterst ingewikkelde onderneming.

De lichamen, of liever gezegd de menselijke resten, rusten op vier kilometer diepte. Na het lange verblijf in dit onnatuurlijke zeemansgraf zijn ze in een afgrijselijke staat van ontbinding. Waarom wordt de rust van hun niet gekozen dood verstoort? Waarom zoveel moeite nemen en bij de nabestaanden de herbeleving van leed en trauma forceren?

Ik heb me deze vraag gesteld en kwam er eerst niet uit. Sommige families van slachtoffers hebben zich tegen de berging verzet maar het merendeel van de nabestaanden hoopt nog de resten van een geliefde te kunnen begraven. Waarom? Mijn ratio antwoordde dat het beter was het graf dat ooit uit de lucht viel en zonk, intact te laten. Maar toen ik diezelfde situatie op mezelf projecteerde, gaf mijn hart een ander geluid. Ik zou niet willen dat een geliefde in de kille en duistere diepte eenzaam verbleef. Als verlaten en vergeten. Het voelt ondraaglijk aan, als een verraad.

Een kinderlijke gedachte, wellicht. De geliefde voelt en beseft niets meer. Het gaat dus zuiver om de levenden. Om de rouwende die alleen maar zijn herinneringen nog heeft om te rouwen. Geen plek om je tranen in stilte te laten vloeien. Geen steen om met je vingertopjes aan te ­raken. Geen naam en data in marmer gebeiteld om te lezen. De leegte van de dood verdubbeld.

Gisteren las ik een mooie column van Nausicaa Marbe in de Volkskrant. Kort na de aankondiging van de dood van Osama bin Laden ging de auteur naar Ground Zero om wat van de bezinning bij de New Yorkers te proeven. In de massa viel haar een betraande jongeman op, die op de betonnen rand van een omheining zat. 'Hij huilde. Geluidloos en met zijn vuurrode gezicht vlakbij de opgetrokken knieën.' Op 11 september, in de eerste toren van het World Trade Center, stierf en verdween zijn moeder. Zoals de nabestaanden van de vlucht Rio-Parijs, had hij geen graf waarop hij zijn verdriet kon laten rusten. Daarom sprak hij soms op Ground Zero af met zijn broer en zus, vertelde hij. 'Nu zat hij op zijn broer en zus te wachten. Ze zouden willen verhuizen, maar komen altijd weer hier, als aangetrokken door een magneet. Daar is hun moeder, ze komen er nooit meer weg.' Schrijft Marbe.

En terwijl bergingsteams mensenresten uit een gezonken vliegtuig naar boven proberen te halen, ligt sinds enkele dagen het lijk van Osama bin Laden op de bodem van de zee. Geen naam en data, geen herkenbare plek. Niet zijn dood maar deze anonieme eenzaamheid, deze dubbele leegte, moet voor zijn nabestaanden en volgelingen de echte straf zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden