Drugsbaron 'De Kleine' was de grootste

Nu Joaquín Archivaldo Guzmán Loera gearresteerd is, zal de oorlog om zijn opvolging en territorium in alle hevigheid losbarsten

In de paar minuten dat hij voor de massaal toegestroomde pers zichtbaar was, toen hij geboeid door militairen naar een vliegtuig werd afgevoerd, was de ontzetting in zijn ogen te lezen. Hij staarde naar de grond, verward, vol ongeloof. Joaquín Archivaldo Guzmán Loera, bijgenaamd 'El Chapo' ('De Kleine'), de machtigste drugsbaron die de wereld ooit gekend heeft, leek niet te kunnen geloven dat hij was gepakt. Maar na dertien jaar was de jacht op de leider van het Sinaloa Kartel, Mexico's grootste criminele imperium, dan toch eindelijk voorbij.

Guzmán werd zaterdag gearresteerd in de Noord-Mexicaanse badplaats Mazatlán, in zijn geboortestaat Sinaloa. Het was het sluitstuk van een grootschalige operatie van de Mexicaanse en Amerikaanse autoriteiten, die al vijf dagen aan de gang was. Dertien leden van het Sinaloa Kartel waren daarbij al opgepakt, maar Guzmán zelf wist enkele malen op het nippertje te ontsnappen. Hij bewoog zich via een systeem van tunnels, die zeven zwaar beveiligde huizen in de deelstaathoofdstad Culiacán met elkaar en het riool verbonden, waardoor hij de militairen soms slechts enkele minuten te snel af was. Hij week uit naar Mazatlán, maar een anonieme tip en snel handelen van de autoriteiten braken hem op.

Sinds hij in 2001 uit de Puente Grande-gevangenis in Guadalajara ontsnapte in een karretje met vuil wasgoed, was hij de autoriteiten steeds te snel af. Opgejaagd door politie, leger en rivaliserende drugsbendes groeide Guzmán uit tot de machtigste kartelleider van eerst Mexico, en daarna de hele wereld.

Geboren in de straatarme bergen van de Sierra Madre in Sinaloa groeide Guzmán op in een gebied waar drugshandel de enige kans op ontsnapping uit de armoede bood. Het is een regio waar geweld en straffeloosheid de boventoon voeren en waar drugsbaronnen meer autoriteit en aanzien genieten dan de Mexicaanse regering.

Guzmán begon zijn criminele carrière in de jaren zeventig. Zonder noemenswaardige opleiding - hij bleef lang analfabeet - werkte hij zich op in de rangen van het Guadalajara Kartel, de criminele organisatie van Miguel Ángel Félix Gallardo, destijds Mexico's grootste drugsbaron. Nadat laatstgenoemde eind jaren tachtig werd opgepakt, vergrootte Guzmán sluw en meedogenloos, maar ook diplomatiek en intelligent, zijn invloed tot ver buiten Sinaloa, door autoriteiten te corrumperen en tegenstanders met grof geweld uit te schakelen.

In 1993 werd hij in Guatemala gearresteerd en tot twintig jaar cel veroordeeld, maar ook vanuit de gevangenis bleef hij zijn Sinaloa Kartel met succes leiden. Na zijn ontsnapping in 2001 breidde hij zijn imperium uit tot alle grote steden in de VS en alle continenten. Anno 2014 beheerst zijn Sinaloa Kartel ruim de helft van de drugshandel tussen Mexico en de VS.

Guzmán heeft in Mexico een bijna mythische reputatie. Hij werd het middelpunt van de bloedige drugsoorlog die de toenmalige president Felipe Calderón in 2006 ontketende tegen Mexico's drugskartels, waarbij ruim 70.000 mensen om het leven zijn gekomen. Iedere dag dat Guzmán in vrijheid was, vernederde hij de Mexicaanse regering, die er herhaaldelijk van is beschuldigd de topcrimineel te beschermen.

Met de arrestatie van Guzmán bereikt de Mexicaanse drugsoorlog een nieuwe fase. Het Sinaloa Kartel was de enige criminele groepering waarvan de oorspronkelijke top nog op vrije voeten was; alle andere kartels zijn de laatste jaren zwaar gehavend door liquidaties en arrestaties.

Hoewel Guzmáns luitenants Ismael Zambada en Juan José Esparragoza nog steeds voortvluchtig zijn, is de verwachting dat ook het Sinaloa Kartel nu een flinke knauw zal krijgen.

Goede sier
Met Joaquín Guzmán mag dan de grootste drugsbaron van Mexico zijn opgepakt, de drugsoorlog zal er niet ineens door eindigen. Dat zegt Javier Váldez, schrijver en mede-oprichter van het weekblad Rio Doce, dat vanuit Sinaloa al vele jaren verslag doet van de jacht op El Chapo. "Er zal een interne strijd volgen om te bepalen wie El Chapo zal opvolgen als leider, wat waarschijnlijk gepaard zal gaan met flink wat geweld", stelt Váldez. "Maar het Sinaloa Kartel zal niet ineens in elkaar storten, en de drugsoorlog gaat gewoon door. De arrestatie is vooral een media-evenement, een manier voor de regering van president Enrique Peña Nieto om goede sier te maken. Maar de drugskartels zijn er nog steeds, al zijn ze zwakker en meer versplinterd dan voorheen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden