Dronken mystici en Bacchus

NUWEIRA YOUSKINE

Een lezing geven is altijd een beetje een hachelijke onderneming. Tenminste, er bestaan natuurlijk van die geboren predikers die met zwierige flair en charisma op het podium staan en het publiek kunnen betoveren, maar dat zijn uitzonderingen. Zelf zit ik na afloop van een lezing meestal in een hoekje van de trein te fronzen en te bedenken wat ik tóen had moeten antwoorden en o, hoe kon ik dát nu vergeten te vertellen?!

Dit keer vond ik de opdracht van tevoren al ingewikkeld, want de lezing moest over islamitische mystiek gaan. Het is alsof iemand vraagt 'vertel eens iets over de Nederlandse geschiedenis'. Waar te beginnen? Welke onderwerpen zijn voor de luisteraar relevant?

Eén van de lastigste aspecten van de islamitische mystiek is dat het voor velen een soort vreemd aanhangsel lijkt van de wérkelijke islam. Kreeg ik maar 10 eurocent voor alle keren dat mensen me toevertrouwden dat ze van de islam niet veel moesten hebben, maar dat ze de mystiek heus heel mooi vonden. Dan dachten zij waarschijnlijk aan de nu zo populaire dansen van de Mevlevi-orde, waarin de wijde witte rokken rondzwieren en de beoefenaars in uiterste concentratie balanceren tussen God en aarde. Of aan de wijdverbreide liefdespoëzie, waarin de zoeker eeuwig verlangt naar zijn Geliefde.

Dat zijn ook mooie beelden, maar ze doen geen recht aan het hele spectrum van de islamitische mystiek. Die is stevig geworteld in zowel Koran als overleveringen en daarmee niet meer of minder islamitisch dan alle andere uitingsvormen. De enige vraag is waar de gelovige meer de nadruk op legt: de uiterlijke, meer letterlijke interpretaties en zienswijzen, of de innerlijke, meer beschouwende.

Binnen de mystiek zijn dan ook weer verdelingen te maken, bijvoorbeeld tussen de 'dronken' en het 'nuchtere' variant. De laatste gold dan als benaming voor de mystici die God vol ontzag benaderden, hem altijd bleven zien als hoog en op afstand. De 'dronken' mystici daarentegen traden God tegemoet met extatische liefde. Zij dichtten over het eeuwige verlangen naar de ware liefde, alleen bij God te vinden.

Wijn was een beroemde en veelgebruikte metafoor voor de roes die de gelovige kon ervaren wanneer hij helemaal in die godsliefde op kon gaan. Zelfs de meest puriteinse schriftgeleerde kon zulke lichtvoetige beeldspraak veroordelen, maar de liefde en dichtvormen waarderen.

En toen volgde een van de meest originele vragen die ik ooit kreeg: of de islamitische mystici, die over wijn schreven, en Bacchus, de Romeinse god van de wijn, soms iets met elkaar te maken hadden? Nee, niets, dacht ik stellig. Andere goden, andere tijden, andere contexten.

Hoewel? Bacchus stond óók voor roes en poëzie. En voor religieuze extase.

Maar dat laatste bedacht ik pas met een frons, in de trein terug.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden