Dronkelap helpen die op straat ligt? 23 Chinezen deden het niet.

Nationaal debat over gebrek aan 'barmhartige samaritanen' leeft op

Acht minuten lag hij onwel op straat, 23 mensen liepen hem voorbij, en van de vier auto's die langskwamen reed er één over hem heen voor hij door een oude vrouw van straat werd getrokken. Uiteindelijk kwam de hulp te laat voor de 57-jarige Chen Xiwen uit Yuhuan. Een video van het incident dat op 4 februari plaatsvond was aanleiding voor een nieuwe episode in een nationaal debat over China's gebrek aan 'barmhartige samaritanen'.

Het filmpje doet denken aan een vergelijkbare zaak uit 2011, die wereldnieuws was. Een 2-jarige peuter raakte ernstig gewond toen twee auto's over haar heen reden. Minutenlang lag het bloedende meisje onopgemerkt op straat, een week later overleed ze. Op de toen net opkomende sociale media in China volgde een nationale schok: hoe had het zover kunnen komen? Was het morele besef van de Chinese bevolking uitgehold door tientallen jaren van eenzijdige focus op economische groei? Ook in de jaren erna haalden enkele duidelijk te voorkomen tragedies de media - inmiddels is het een breed erkend en besproken probleem.

Waarom hielp niemand de man overeind? Niet omdat niemand dat wil, maar omdat niemand durft, riepen tienduizenden internetgebruikers de afgelopen weken in koor. Iedereen kent de verhalen - zeldzaam maar mediageniek - waarin het slachtoffer een bedrieger blijkt te zijn die de hulpverlener voor de rechter sleept en een hoge schadevergoeding eist. Vooral de herinnering aan een zaak uit 2006 blijkt springlevend. Student Peng Yu (26) werd er door een oude vrouw die hij naar het ziekenhuis begeleidde van beschuldigd de oorzaak te zijn van haar val uit een bus. Een rechter in Nanjing achtte dit aannemelijk 'want waarom zou de jongeman de vrouw hebben geholpen als hij zich niet schuldig voelde?' Acht jaar later zit de schrik er nog goed in.

Naast cynische reacties wordt er ook vooruitgekeken: hoe ziet een maatschappij waarin mensen elkaar wel helpen eruit? In een staatsblad van de provincie Hubei worden praktische tips gegeven voor mensen die wel iets willen doen: 'Zoek een ooggetuige die garant voor je wil staan, roep de politie of bel 112, maar doe in elk geval iets!'

De man uit het jongste fimpje bleek een zware drinker te zijn die wel vaker zijn roes ergens buiten lag uit te slapen. Een radiopresentator in Shanghai vroeg zijn luisteraars of dat de reactie van voorbijgangers had moeten beïnvloeden. Chen Xiwen had een klein vergrijp tegen de morele maatschappelijke normen nooit met zijn leven hoeven bekopen. De presentator concludeert: "We moeten alles in dit land goed regelen, zodat mensen geen reden hebben om elkaar te bedriegen of aan de alcohol te gaan. Maar de mensen die dat toch doen, kunnen alsnog worden geholpen."

Dit Chinese debat over 'normen en waarden' komt niet zomaar uit de lucht vallen. President Xi Jinping gooit het al jaren over de morele boeg: dit soort tragedies zouden niet gebeuren als Chinezen meer aandacht hadden voor de 'socialistische kernwaarden' van het land. In de praktijk zijn de meeste Chinezen niet zozeer onverschillig, maar simpelweg bang om zich in andermans problemen te mengen. Zelfs al leggen de leiders van het land steeds meer nadruk op de 'regels van het recht' en op de strijd tegen corruptie, gewone Chinezen blijven voorzichtig. Ze hebben nog weinig vertrouwen in de wet als houvast voor onschuldige burgers.

Tabitha Speelman is onze nieuwe correspondent in China. Dit is haar eerste bijdrage vanuit het land.

undefined

Goede-mensen-wet

Chinese media brengen nu ook positieve voorbeelden van burgerhulp. Sinds het ongeluk van Chen haalden tenminste drie gevallen van mensen die verdrinkende kinderen redden de media. De stad Shenzhen stimuleert dat burgers anderen te hulp schieten; de stad experimenteert met wetgeving die hulpverleners beschermt tegen schadeclaims die slachtoffers soms uit geldgewin achteraf tegen hen aanspannen. De stad nam in 2013 een 'goede-mensen-wet' aan. Daarin is de burger die hulp verleent niet aansprakelijk als het helpen mislukt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden