Dromen we in kleur of in zwart-wit?

Als we afgaan op de kunstschilder uit ’Een antropoloog op Mars’, van Oliver Sacks, dan dromen we in levendige kleuren. Een auto-ongeluk beroofde de man van zijn kleurwaarneming, en sindsdien kwamen er ’s nachts alleen nog grijstinten bij hem voorbij.

Vóór die tijd was het een bonte boel, net zoals in de dromen van Aristoteles, Descartes en Freud. Die waren daar nogal stellig over, en wetenschappers gingen erin mee. Tot begin van de vorige eeuw: toen beweerden mensen plotseling in zwart-wit te dromen. Verderop in de eeuw keerden de kleuren weer.

Laten we aannemen dat zo’n metamorfose van onze nachtelijke fantasie niet echt plaatsvond, ook al zei bij een studie in 1942 70 procent van de deelnemers dat er in hun dromen zelden enige kleur te bekennen viel. De verklaring, menen experts, ligt in de bloei van allerlei media, zoals fotografie, film en tv. Daardoor vertoefden onze ogen een halve eeuw in een wereld van zwart-witbeelden. Daarop gefocust dichtten we droombeelden toentertijd dezelfde eenzijdige tint toe.

Met de komst van kleur op de buis en het filmdoek raakten de mensen er weer van overtuigd in kleuren te dromen. Dat ging schoorvoetend. In 1993 verzekerde nog ruim de helft van Oostenrijkse proefpersonen grauw te dromen. In 1999 zei 56 procent van de ondervraagde Amerikanen al ’Gekleurd’. En in 2003 turfde de psycholoog Eric Schwitzgebel 62 procent ’kleurdromers’ onder Californische studenten.

Heeft die switch louter te maken met de overgang van zwart-wit naar kleurenbeelden? Schwitzgebel en Chinese collega’s onderzochten dat onlangs bij studenten van drie universiteiten in een grote moderne stad en een kleinere plaats in een plattelandsgebied. De vraag of ze in kleur droomden werd gekoppeld aan afkomst en de leeftijd waarop ze in aanraking kwamen met media in kleur. Conclusie: ook de Chinees schat zijn dromen in naar wat hij aan beelden gewend is (en was).

Vreemd, betoogde Schwitzgebel al in 2002. De ene dag praten we onszelf zwart-wit dromen aan, de andere kleurdromen, op basis van de heersende cultuur en technologie. Kennelijk hebben we weinig zicht op onze ware beleving. Stel dat de media naast onze visuele en auditieve gewaarwording ook de tastzin gaat prikkelen: voelen we dan straks onze voeten als we wandelen in onze dromen? Of het mes dat tijdens een nachtmerrie in onze buik prikt? Nu zeggen ondervraagden nog dat ze dat niet echt ervaren.

Dromen we nu in kleur of zwart-wit? In geen van tweeën, vermoedt Schwitzgebel, tenzij je droomt dat je je huis knalrood staat te schilderen. ’Lees je een roman in kleur?’, vraagt hij zich af. Dat doe je als de schrijver een specifieke kleur oproept. Maar het gros is kleurneutraal. De zin „Hij stapte in zijn Mustang 1966 en scheurde weg” lees je niet in kleur. Daar heb je de tijd niet voor. Zo is het ook met dromen: ze gaan te snel om er de verfdoos bij te pakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden