Dromen tot 4,5 ton

Hoe ziet het droomhuis eruit van een burger die zelf zijn huis mag bouwen? Bijna veertig jonge architecten gaven antwoord op deze vraag, in het kader van een prijsvraag die het perscentrum Nieuwspoort organiseert in samenwerking met het ministerie van volkshuisvesting (Vrom).

Gonny ten Haaft

De samenwerking met Vrom is niet toevallig: staatssecretaris Remkes hekelt regelmatig de dominatie van projectontwikkelaars, bouwers, aannemers en architecten bij de productie van nieuwbouwhuizen. Mensen die een eigen huis willen bouwen kunnen dit alleen doen indien zij veel geld en doorzettingsvermogen hebben en handig genoeg zijn om hun weg te vinden in de ondoorzichtige bouwwereld.

Dit moet veranderen, vindt Remkes, en wel snel. Al in 2005 moet eenderde van de nieuwbouwhuizen naar wens van de koper of huurder worden gebouwd. Particulier opdrachtgeverschap, noemt Remkes dit, een ruim begrip voor tal van initiatieven die bewoners alle invloed geven op uiterlijk en indeling van hun huis.

Met de prijsvraag, waarvan de resultaten vanaf 2 september op een expositie zijn te zien, hoopt Nieuwspoort vooral de 'zelfbouw' in de lagere prijsklassen te stimuleren. Nu zijn het nog te veel de duurste koophuizen die in opdracht van de bewoners worden ontworpen en gebouwd.

De inzendingen moesten aan drie eisen voldoen: een duurzaam, vrijstaand huis op een kavel van 20 bij 25 meter, waarin vier mensen kunnen wonen, en dat niet duurder is dan 4,5 ton.

Een vakjury onder leiding van prof. ir. Carel Weeber, dé voorvechter van het wilde wonen, de beweging in de architectuur die burgers burgers meer invloed wil geven op het ontwerp van hun huis te geven, kiest uit 37 inzendingen de winnaar. Maar ook het publiek mag stemmen. Vrom opent vandaag een website (www.vrom.nl/droomhuizen), de inzendingen te zien zijn.

De 37 inzendingen laten zien dat de invloed van het modernisme groot is (veel kubustische vormen), dat er weinig aandacht is voor duurzaam bouwen en juist veel voor de stalling van de auto (één ontwerp is zelfs om de auto heen gebouwd). Er wordt vaak efficiënt gebruik gemaakt van de ruimte (bijvoorbeeld door ondergrondse vertrekken) en de ontwerpers hebben aandacht voor de relatie tussen huis en tuin.

Ons Huis

In deze woning heeft de architect twee zaken gecombineerd : het ontwerpen van een droomhuis en het stellen van fundamentele vragen over het particulier opdrachtgeverschap. Als steeds meer mensen hun eigen huis laten bouwen, wat betekent dat dan voor de positie van de architect? Wordt de architect, meer dan aannemers, bouwers of projectontwikkelaars, op non-actief gezet?' Zou er werkelijk sprake zijn van een trendbreuk in de architectuur?

Een van de belangrijkste mogelijkheden die het particulier opdrachtgeverschap volgens de architect biedt, is de woning meer gezichten te geven. Bekende termen uit de bouw - voor-, achter- en zijgevel - kunnen dan zelfs verdwijnen. Dit huis, 'Ons Huis!' gedoopt, heeft vier gezichten, waarvan er een op deze afbeelding is te zien. Vooral glijbaan en trap, vlak naast elkaar, vallen op.

De plattegrond van het huis is niet origineel, erkent de architect, het is een verkleinde versie van de Villa Rotonda van architect Palladio, die in de Italiaanse plaats Picenza nog altijd veel bezoekers trekt. De ontwerper hecht veel belang aan vormen en ornamenten, wat tot uiting komt in vier elementen die hij aan Palladio's plattegrond heeft toegevoegd: een Italiaanse daktuin, een rozenpatio, een authentieke vensterbank en een kloostercel. Al deze elementen, zo motiveert de architect, geven het huis een eigen karakter en passen juist niet bij de vaak gestelde eis dat een ruimte 'multifunctioneel' moet zijn.

Status

De ontwerper van deze wat futuristisch aandoende woning komt er rond voor uit: het huis is een symbool van status. In deze tijd van individualisering zoeken bewoners een huis dat ,,duidelijk als zelfstandig object waarneembaar is'', ook als het gaat om huizen van onder de 4,5 ton. De beoogde individualiteit in dit ontwerp komt onder andere tot uiting in de schuine gevels, die het huis ,,zijn sterke karakter geven''.

De dragende constructie in het huis is van staal. Ook de gevels zijn van staal, maar de bekleding bestaat uit aluminium platen. Indien gewenst kan de bewoner een andere bekleding kiezen, onder de voorwaarde dat het gekozen materiaal licht is van gewicht. De ramen zijn van isolerend glas, waarbij de ontwerper erop wijst dat de ramen op de verdiepingen niet open kunnen. Op de begane grond kan dit wel, daar zijn ook grote schuifpuien grenzend aan de veranda, waarvan de wanden opengeschoven kunnen worden.

De - inpandige - veranda ligt ietsje hoger dan de tuin. Elke verdieping heeft een salon, elke salon heeft een open haard. De salon is ,,het hart van de woning'', maar hoeft niet als woonkamer te worden gebruikt. Integendeel, de salon kan elke functie vervullen, van ontvangstruimte tot eetkamer, werkkamer of 'intieme plek'. Het dak van het huis is schuin, waarmee de architect de sfeer van de traditionele zolder wil oproepen. De woning is omgeven door een gazon met lichte berkenbomen. ,,Ideaal voor de open haard.''

Transformer

De ontwerper van dit huis - dat transformer heet - zegt vooral te hebben gezocht naar een huis met een hoge architectonische kwaliteit dat overal kan worden gebouwd. Hij liet zich inspireren door het computerspel Command & Conquer, waarbij de speler naar hartelust kan bouwen met onderdelen die op een vrachtwagen aankomen. Het bijzondere is dat zelfs de vrachtwagen gedemonteerd wordt en onderdeel uitmaakt van het huis.

Dat is fictie, geeft de ontwerper toe, maar interessant is wél de beoogde metamorfose van voertuig naar gebouw. ,,De woning komt als het ware in mini formaat op de bouwplaats aan, waarna hij transformeert en uitgroeit tot een volwaardige woning. De vorm van de woning is afgeleid van de beginvorm (het voertuig), waarna de ontwikkeling van het voertuig (afmetingen, model) aan de eisen van de woning onderhevig wordt.''

Het plaatje op de website van het ministerie van vrom is te klein om deze 'transformatie' te laten zien. In het bijbehorende boek dat op 2 september verschijnt, staat die wel uitgewerkt. Uitgaande van een basisvorm, kan bijvoorbeeld een huis ontstaan in de vorm van een helm, bijl, schedel of pet.

Het afgebeelde huis is relatief hoog, met als bijzonder element het trappenhuis waardoor men vanaf de entree zicht heeft op de bovenste verdieping, dat als penthouse kan worden gebruikt.

Een grote glazen pui van twee woonlagen hoog geeft uitzicht op de tuin.

Licht

De ontwerper van deze woning stelde zichzelf de vraag: van wat voor soort huis droomt de hedendaagse mens, die in een hectische tijd leeft? Om de noodzakelijke rust te vinden, zo bemerkte hij alras, heeft de mens contact met de natuur nodig. Haastig fietsend door een park, mijmerend over zijn een droomhuis, werd hij op een dag plotseling door 'een schitterend lichtspel van zonnestralen' getroffen. Deze stralen, die door het bladerdak op het wegdek vielen, bieden de broodnodige rust.

In het ontwerp wil de architect vooral het ,,lichtgevoelige wezen'' bedienen dat de mens is. Hij besteedde daarom veel aandacht aan het dak, waarin kleine en grote daklichten zijn opgenomen. ,,De kleinere daklichten geven lichtvlekken op de vloer en wanden - ze dansen door het huis, afhankelijk van tijdstip en seizoen. De grotere daklichten lichten hoofdzakelijk de vides aan, zodat zij voor licht op de begane grond zorgen.''

Op de benedenverdieping van het huis wordt geslapen, boven wordt gewoond. De indeling van de eerste verdieping is open gehouden - een hedendaags droomhuis heeft ruimtes nodig waarin bewoners samen kunnen zijn, en ruimtes waarin zij zich kunnen terugtrekken. Op de eerste verdieping zijn drie trappen met vides. Volgens de architect ontstaan daardoor ,,plekken met een verschillende identiteit'' en is het mogelijk binnenshuis flink te dwalen. Het dak van het huis is van metaal, de rest is houtskeletbouw, met stucwerk op de gevel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden