Droge voeten in Groede, maar niet aan zee

Vadertje Cats beschermde het dorpje tegen het water. In de oorlog bleef het bombardementen bespaard. Nu worden polders teruggegeven aan de zee.

Dat moet een vreemd gezicht geweest zijn voor de Canadese militairen, die op 26 oktober 1944 vanaf de kust van Zeeuws-Vlaanderen optrokken naar Groede. Ze verwachtten dat ze eerst nog een dorpje zouden passeren, met straatjes en nette grasperken. Maar de woningen bleken gecamoufleerde bunkers te zijn: van buiten beschilderd als huizen, met rode daken en ramen en deuren. De elf betonnen kolossen droegen namen als Villa Saarland, Villa Freundlich en Villa Moselland.

Dit bunkerdorp diende als schuilplaats voor de dwangarbeiders en krijgsgevangenen die werkten aan de bouw van de Atlantikwall, de Duitse verdedigingsgordel langs de hele kust van West-Europa. Zodra het alarm afging voor een vermeende luchtaanval, vluchtten zij de bunkers in. Bommen vielen er niet, de camouflage was een succes. De munitie lag goed opgeslagen, het kanon stond veilig in een geschutsbunker en de ruimten voor de manschappen waren goed beschermd tegen schadelijke kruitdampen. Maar amper was de kustverdediging voltooid of daar kwamen de geallieerde soldaten, die niet op de Zeeuwse maar op de Normandische kust waren geland. Zij namen Stützpunkt Groede in, inclusief de ziekenzaal, de munitievoorraad en de simpele toiletjes die buiten de bunkers stonden.

Het bunkerdorp ligt er nog steeds, de wandelaar die van de kust naar Groede loopt, kijkt al even verbaasd als het bevrijdingsleger. Kort na de oorlog besloot de armlastige gemeente Groede de enorme betonmassa niet op te blazen, maar de bunkers met aarde te bedekken en het Stützpunkt in te richten als een hertenkamp. Koningin Wilhelimina schonk nog de eerste edelherten. Vele jaren lag het er zo vredig bij, tot er in 2006 nieuwe plannen werden bedacht: de bunkers werden uitgegraven en het terrein kreeg de bestemming doe- en speelpark Groede Podium. En nu recreëren dorpelingen en badgasten vredig samen op de perkjes tussen de bunkers. Zeeuw en Duitser, Belg en Hollander nemen de geschiedenis van deze bijzondere plek tot zich - met een kop koffie en een Zeeuwse bolus. En de jeugd van Groede en de vakantiegangers ravot vredig en tot groot vermaak op de speeltuigen tussen de bunkers.

Ja ja. Kinderen zijn hinderen, had vader Cats vier eeuwen geleden nog op waarschuwende toon geschreven. De volksdichter zou er nu van opkijken. Want Cats - die sommigen zich misschien nog van hun geschiedenislessen herinneren als de raadspensionaris van Holland - zit sinds 2005 op de Markt van Groede aan zijn tafeltje tussen de spelende jeugd. Af en toe schuift een vriendelijke gast hem een biertje toe, reden waarom de man die vanwege de auteur van vele 'wijze' gedichten en spreuken liefkozend werd aangeduid als Vadertje Cats, daar aan de voet van de kerk blijft zitten.

Hij is innig verbonden met Groede, al wordt hij ook geclaimd door zijn geboorteplaats Brouwershaven of Middelburg waar hij advocaat en later pensionaris was. Groede herinnert zich Jacob Cats (en z'n broer Cornelis) als de man die zijn vermogen aanwendde om dijken aan te leggen en die wel twaalf polders liet ontginnen. Groede heeft dankzij Cats droge voeten en daar is men hem nog eeuwig dankbaar voor. De Catsboerderij die op de plaats staat waar hij woonde, en de Catsweg worden met ere genoemd. De kroonluchters en de zogenoemde Catsbank die zijn familie na zijn dood aan de kerk schonken, worden gekoesterd. En dat minzame beeld in het hart van het dorp, is een gewaardeerde trekpleister.

De keus is: blijven we in het dorp of wandelen we naar zee? Het antwoord is simpel: we doen allebei. We genieten van het alleraardigste Slijkstraatje met leuke winkeltjes en terrasjes, proeven de mosselen op de Markt en dwalen langs de oude huizen die je uitnodigen om door de ramen naar binnen te gluren. Maar ook de zee wenkt. Je snapt echt niet waarom mensen elders langs de kust op een mierenhoop kruipen, terwijl hier alle ruimte is - voor zwemmers en pootjebaders. Misschien verandert dat als binnenkort natuur- en recreatieplan Waterdunen wordt uitgevoerd. Daarvoor moet heel wat polderland van Cats worden geofferd. Maar anders dan bij de Hedwigepolder wordt hier wel een stukje Zeeuws-Vlaanderen teruggegeven aan de natuur. Benieuwd wat Vadertje Cats daarvan had gevonden.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Route
De wandeling 'Droge voeten door Jacob Cats' begint en eindigt op de Markt van Groede in Zeeuws-Vlaanderen. De route is 16,5 km lang en voert zowel door het dorp als naar zee. Je kunt ook kiezen voor een tocht door het dorp (9,5 km) of langs de kust (7 km). De routebeschrijving kost 2 euro bij de VVV in Sluis, Cadzand en Breskens. Er is een busverbinding van Breskens (voetveer met Vlissingen).

Vadertje Cats

Jacob Cats (1577-1660) werd geboren in Brouwershaven en overleed op Sorghvliet in Den Haag, waar hij vanaf zijn 65ste woonde. Dit landgoed kennen we tegenwoordig als de ambtswoning van de minister-president, het Catshuis. Cats wordt wel de populairste schrijver van de Gouden Eeuw genoemd. Hij schreef gedichten voor het volk. Naar verluidt was zijn poëzie in vrijwel elk huisgezin te vinden. En hoewel sommigen zijn werk tegenwoordig nog wel eens laatdunkend als rijmelarij betitelen, worden tal van zijn 'levenslessen' nog altijd geciteerd. Van 'Vadertje Cats' zijn bovendien tal van spreuken bewaard gebleven, zoals:

- Kinderen zijn hinderen.

- Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is.

- Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen.

- Liefde leert zingen, ook zonder dwingen.

- Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.

- Het beste stuk huisraad is een goed wijf.

Groede

Groede, dat vroeger een zelfstandige gemeente was, maakt nu deel uit van de gemeente Sluis en telt bijna 1100 inwoners. De protestantse kerk (1250), een meubelstuk van Groede, bleef in de oorlog gespaard voor bombardementen, omdat er een hospitaal in gevestigd was. Op het dak van de kerk was een rood kruis geschilderd. Jarenlang werd de kerk gebruikt door de hervormden en Waalse protestanten. Een wand hield beide kerkgemeenschappen jarenlang van elkaar gescheiden; bij de laatste restauratie is die verwijderd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden