Review

'Droevige liedjes zijn altijd mooi'

Lineke Dijkzeul en Dinie Akkerman: 'roos', Zwijsen, 46 jaar; Ted van Lieshout: 'Het droevige leven van Weggedaantje Stippelmuis', Leopold, f 12,50, v.a. 3 jaar; Els Pelgrom: 'Daar zijn draken!', ill. Magda van Tilburg, Zwijsen, 56 p, f 14 " 67 jaar; Rindert Kromhout: 'Mooie vrienden maar niet heus', ill. Annemarie van Haeringen, Zwijsen, 56 p, f 14 " 67 jaar; Bart Moeyaert: 'Voor altijd, altijd', ill. Annemie Heymans, Zwijsen, 60 p, f 15,vanaf 7 jaar.

Zo heeft Uitgeversmaatschappij Holland zijn 'Bereboekjes', Ploegsma de 'Blokboekjes', van Holkema en Warendorf de 'Lees je al'-serie, La Riviere & Voorhoeve de 'Blauwe Raven' en Zwijsen produceert op basis van Amerikaans georienteerd wetenschappelijk onderzoek maatwerk op elk AVI-leesniveau, zelfs voor kinderen die pas een paar dagen leesonderwijs hebben gehad. Zo is 'roos' van Lieneke Dijkzeul en Dinie Akkerman een kartonboekje in stripvorm voor na vier dagen leesles, waarbij tekst en beeld samen een grappig verhaal, compleet met clou, vertellen. Als je alleen maar de woorden 'roos', 'maan', 'ik', 'mmm' en 'rrr' mag gebruiken is dat een hele prestatie.

AVI staat voor Analyse van Individualiseringsvormen; het is de naam van een onderzoeksgroep die in het verleden het klassikaal lezen wilde doorbreken om tot leesniveaugroepen te komen. Die niveaugroepen werden genummerd: AVI 3 (6-7 jaar) is eenvoudiger dan AVI 5 (7-8 jaar); puur leestechnisch dan, want de indeling zegt niets over de complexiteit van de verhaalstructuur en het begrijpen van de tekst.

De 'Lees je al'-serie scoort als reeks kwalitatief gezien het hoogst, met fantasierijke en gevoelige boekjes van Imme Dros, Wim Hofman en Jacques Vriens, die de AVI-normen graag aan hun laars lappen als het verhaal daarom vraagt.

In de praktijk blijkt immers, dat als het verhaal boeit, dat kinderen opeens veel meer leestechnische moeilijkheden kunnen overwinnen dan wanneer ze er niets aan vinden. Literair vakmanschap en de vraag welk boek bij welk kind past - niet alleen qua leeftijd, maar vooral ook wat karakter en interesses betreft - zijn uiteindelijk dus belangrijker dan zuiver leestechnische criteria. Uitgevers van series lopen dan ook het gevaar producenten van leesvoer te worden, dat leestechnisch verantwoord is, maar literair niet. In zulke series zoeken naar een goed boek wordt dan zoeken naar een speld in een hooiberg.

Stippelmuis

Verschillende auteurs hebben echter bewezen dat tekstuele eenvoud en literatuur wel degelijk kunnen samengaan. 'Sus en Jum' van Joke van Leeuwen (1985) is nog altijd een juweeltje voor eersteklassertjes, evenals 'Jip op de wip' van Rindert Kromhout. Iets moeilijker zijn het dit jaar met een Zilveren Griffel bekroonde 'Het is nacht, we gaan op jacht' van Hans Hagen en het griezelboek 'Ik ben een held' van Ted van Lieshout.

Nieuw van Van Lieshout is 'Het droevige leven van Weggedaantje Stippelmuis', een even krachtig als ingetogen ballade-achtig gedicht over een gestippeld muisje dat uit een kippe-ei kruipt, verworpen wordt, naar de stad trekt, de dood vindt in een muizeklem, maar dan als engeltje 'vanachter het fornuis vandaan' omhoog vliegt en nogmaals van gedaante verandert. Een klein maar fijn boekje over de levensweg van een buitenbeentje.

Onlangs verschenen weer enkele delen in de 'Bizon'-reeks van Zwijsen, zoals 'Daar zijn draken' van Els Pelgrom en 'Mooie vrienden maar niet heus' van Rindert Kromhout en 'Voor altijd, altijd' van Bart Moeyaert (resp. AVI 3, 4 en 5).

De eerste twee vallen, gezien de reputatie van de auteurs, wat tegen. 'Daar zijn draken' gaat over Jan, die met zijn ouders op vakantie naar Spanje gaat en daar grotwoningen ontdekt. Hij weet echter zeker dat er in grotten draken wonen en zal dat bewijzen ook. In zijn eentje loopt hij naar een grot waarin geen mensen wonen. Daar huist vast een draak en die gaat hij vangen met het touw dat hij bij zich heeft...

De schrijfster, die bij Granada woont, weet de Spaanse couleur locale vanuit een zesjarig Nederlands kind raak te treffen, maar voor wie 'De eikelvreters' kent bevat dit verhaal geen enkele verrassing.

Voor 'Mooie vrienden maar niet heus' geldt iets dergelijks. Rindert Kromhout is specialist in de psyche van fantasierijke, ondeugende, dwarse jongetjes die behoorlijk vals kunnen zijn, maar die je toch tranen van ontroering bezorgen, zoals in 'Olaf de geweldige'. 'Mooie vrienden' is ook zo'n verhaal, maar geconstrueerder en daardoor onwaarschijnlijker. Max moet van zijn moeder met Frank spelen, een saaie jongen die bang is dat zijn kleren vies worden en die Max' woeste zeeroversfantasieen niet kan volgen. Frank doet zijn best, dat ziet Max ook wel, maar toch verzint hij van alles om van Frank af te komen. Als karakters botsen, lijkt Rindert Kromhout te willen zeggen, moet je niet gedwongen worden met elkaar te spelen.

Max en Frank komen goed uit de verf in het verhaal, maar de andere personages blijven karikaturen.

Tijdloos

Tenslotte een boek om je adem bij in te houden, zo mooi. Het is 'Voor altijd, altijd' van Bart Moeyaert, een poetisch verhaal over waanzin en wijsheid, wolken en dood, ijs en schaatsen en appelbollen. De sobere, verstilde potloodprenten in zwart-wit van Annemie Heymans zijn even tijdloos als de tekst en versterken de intensiteit ervan. Een prent, van een wolk in de vorm van een liggende figuur, doet regelrecht denken aan een vergelijkbaar motief in 'De prinses in de moestuin', maar is hier meer uitgewerkt. Trouwens, ook de thematiek van iemand die dood is en toch aanwezig, herinnert aan dit prentenboek.

Het verhaal gaat over het meisje Nanne dat bij het bevroren meer in het bos een vrouw ontmoet die droevige liedjes zingt: 'Tasja Mei zwemt in het meer./ Ach Tasja, dat is dom./ Tasja Mei drinkt van het meer./ Ze komt nooit meer weerom.' Voor Nanne is het een groot raadsel wie die Tasja Mei is. Ze blijkt het op achtjarige leeftijd verdronken dochtertje van de vrouw te zijn, die haar verdriet verwerkt door te zingen en minder gek is dan iedereen in het dorp denkt. 'Leef maar een beetje', zegt ze op het laatst tegen Nanne; een van de weinige zinnen die afbreuk doen aan het verhaal omdat het zo'n typische grotemensenzin is.

'Voor altijd, altijd' is een hevig verhaal, met de berustende droefheid van 'Constantijntje, zalig kijntje, cherubijntje van omhoog' en evenmin sentimenteel als dit gedicht van Vondel over zijn gestorven zoontje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden