Dringend babygorilla’s gewenst

Dierentuin Artis begrijpt niet waarom de gorilla’s maar geen jonkies krijgen. Drie bezoekers gaan nu onderzoeken of het te maken heeft met gedrag.

In september riep Martin van Hees, hoofd dierverzorging van Artis, de vaste bezoekers van het gorillahuis bij elkaar. Zilverrug Ivo was net verhuisd naar de Berlijnse dierentuin. In zijn plaats was uit Berlijn Akili gekomen, een gorilla- puber nog.

Ivo moest niet voor niets weg. Hij en de drie vrouwtjesgorilla’s vormden geen hechte groep en, belangrijker nog, Ivo kon ze niet dekken. En wil je een gezonde apengroep hebben, dan moeten er af en toe ook jongen geboren worden.

Een van Ivo’s problemen was dat hij zich meer richtte op de mensen aan de andere kant van het glas dan op zijn eigen soort. Hij had zelfs een voorkeur voor blond en grijs, weet vaste bezoekster Ineke van den Beld (zelf donkerblond). Niet dat dat de reden was dat er geen jonkies geboren werden. Als de gorillavrouwen er klaar voor waren, oestrus heet dat, deed Ivo keurig zijn plicht. Maar het leidde tot niets. „Gorilla’s krijgen maar moeilijk nakomelingen”, weet Van Hees. „De meeste dierentuinpopulaties breiden vanzelf uit, daarbij richt je je eerder op anticonceptie. Maar bij gorilla’s gaat het allemaal niet zo vlot. De groepssamenstelling moet goed zijn. Bovendien is dertig procent van de mannen onvruchtbaar. En dat valt moeilijk vast te stellen. Sperma dat in een test onvruchtbaar lijkt, kan in de praktijk best goed zijn. Er zijn veel aannames, maar weinig is zeker.” In Berlijn is Ivo terechtgekomen in een fokgroep met zes vrouwtjes. Zij hebben al eens jongen gekregen.

Om meer zekerheden te krijgen over de gorillagroep in Artis, schakelde Van Hees de vaste clan in. „De meeste mensen komen al jaren, zij zien veel meer dan de verzorgers. Die zijn vooral druk achter de schermen.” Drie vaste bezoekers, vrouwen, meldden zich. Ze noteren nauwgezet waar en bij wie de apen zitten, en hoe ze zich gedragen. Zeker vier keer per week worden lijsten ingevuld, minstens anderhalf uur achter elkaar.

Normaal kwamen Ineke van den Beld en Marjolein van Nieuwenhoven ook al met die frequentie naar Artis. Ze wonen in de buurt en als je vaak komt, krijg je vanzelf een band met de dieren. „We hebben ook een fulltime baan”, zegt Marjolein. Ineke van den Beld weet precies hoe de dieren reageren. „Een gorilla is meer dan zomaar een dier, het is echt een persoonlijkheid.”

Martin van Hees is blij met hun hobby. „Het levert ons veel informatie op. Je moet natuurlijk uitkijken met conclusies trekken, het is geen wetenschappelijk onderzoek. Maar tot nu toe is er nooit zo uitgebreid naar het gedrag van de dieren gekeken. We hebben wel eens studenten biologie, maar langer dan een paar weken zitten die niet voor het glas.” En de vaste bezoekers kunnen de apen tenminste uit elkaar houden. Het nieuwe mannetje Akili is niet zo moeilijk te herkennen. Er is er maar één zo gespierd, breed en nors. Bij de vrouwtjesapen wordt het een stuk ingewikkelder. Binti is heel zwart en dikker dan de rest, helpt Marjolein. Dafina is wat platter op haar hoofd, net zo’n vrouw met een plastic kapje om haar haar.”

Qua gedrag verschillen ze sterk, weten de amateuronderzoeksters. De speelse Binti, de jongste, trekt de meeste aandacht, vooral van Akili. Tijdens het gesprek doet ze eerst een juten zak over haar kop, vlak voor de gorillaman. Later staat ze met een bos hooi op haar rug voor hem te springen. Pas als ze aan zijn arm trekt, gaat hij achter haar aan. Spectaculair voor bezoekers; krijsende apen die door het hok vliegen. Marjolein: „Je hoort wel eens kinderen roepen dat ze gaan vechten, maar eigenlijk gebeurt dat nooit. Een beetje schreeuwen, een duwtje en dat is het wel. Het zijn heel rustige dieren.”

Het komt regelmatig voor dat de vrouwen anderhalf uur zitten te kijken, maar geen verandering hoeven op te schrijven.

Wat dat betreft zouden jongen goed zijn voor de groep. Ineke: „Ik was een paar maanden terug in Blijdorp, waar wel kleintjes zijn. Dat is veel natuurlijker, het geeft meteen reuring.”

De vrouwen hebben Akili al meermaals ’de daad’ zien verrichten, vooral met Binti. Artis hoopt ook dat zij het eerste zwanger raakt. Shindy en Dafina zijn al eerder moeder geworden, maar konden niet met hun jongen omgaan. Die van Shindy gingen dood, die van Dafina moesten naar een gorillacrèche. Binti is heeft nog geen jongen gehad, maar is opgegroeid in de Apenheul, met veel babygorilla’s. Ineke: ,,Apen kijken de kunst van elkaar af, het zou goed zijn als de oudere dames van Binti kunnen leren.”

De groep is er met de komst van Akili al op vooruit gegaan. De apen zijn meer op elkaar gericht. De onderzoeksters hebben tegelijk wat meer afstand genomen. Marjolein: „Martin heeft uitgelegd dat als we steeds contact zoeken met de dieren, we onszelf onderdeel van de groep maken. Dat terwijl ze nooit echt bij ons kunnen komen.” Van Hees: ,,We vinden het mooi dat mensen bij ons oog in oog kunnen staan met de dieren, logisch ook dat ze dat leuk vinden, maar het moet niet ten koste van de apen gaan.” Nu zeggen Marjolein en Ineke alleen nog kort gedag, als ze binnenkomen. Marjolein: „De dieren komen naar het raam, maar blijven er niet de hele tijd plakken.” Ineke: ,,Ze weten nu weer dat ze gorilla zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden