Dringen om Juncker op te volgen, Brusselse baantjescarrousel komt weer op gang

Manfred Weber maakte woensdag zijn kandidatuur wereldkundig. Beeld AFP

De Duitser Manfred Weber (CSU) wil volgend jaar graag Jean-Claude Juncker opvolgen als voorzitter van de Europese Commissie. Maar hij is niet de enige.

Veel Nederlanders hebben misschien nog nooit van hem gehoord, maar de kans is niet denkbeeldig dat een zekere Manfred Weber uit Beieren volgend jaar Jean-Claude Juncker opvolgt als voorzitter van de Europese Commissie. De 46-jarige conservatief Weber van de CSU is Europarlementariër sinds 2004 en invloedrijk leider van de christen-democratische groepering in dat parlement sinds 2014.

Woensdag maakte hij zijn kandidatuur officieel wereldkundig. Afgelopen week verzekerde hij zich van de steun van de Duitse bondskanselier Angela Merkel om 'Spitzenkandidat' te worden namens de Europese Volkspartij (EVP), de koepel waarbij ook het CDA is aangesloten.

Het systeem met de Spitzenkandidaten is in 2014 geïntroduceerd door het Europees Parlement, met als doel de benoeming van de commissievoorzitter, voorheen een achterkamertjesaffaire, democratischer te maken. De politieke familie die bij de Europese verkiezingen van eind mei volgend jaar de meeste stemmen krijgt, zou net als vorige keer (Juncker) de Europese Commissie mogen leiden. En hoewel de christen-democraten, net als veel andere traditionele partijen, naar verwachting verlies zullen lijden, is de verwachting eveneens dat de EVP in het versplinterde politieke landschap de minst kleine groepering blijft.

Op 8 november zal de EVP haar Spitzenkandidat aanwijzen op een congres in Helsinki. Het is zeker nog geen gelopen koers voor Weber. De Fransman Michel Barnier (67), oud-Eurocommissaris en momenteel brexit-onderhandelaar namens de EU, zou een serieuze tegenkandidaat kunnen zijn, al hangt veel af van het verdere verloop van die brexit-onderhandelingen. 

In 2014 deed Barnier al eens een poging om Spitzenkandidat te worden, maar hij verloor toen de beslissende stemming van Juncker. Ook de naam van de dynamische Fin Alexander Stubb (50), oud-premier en oud-minister van financiën, doet de ronde in de wandelgangen.

Afbreukrisico

De andere groeperingen in het Europees Parlement bezinnen zich ook op hun 'topkandidaat', maar zij hebben het daarbij veel moeilijker. Neem de sociaal-democraten, nu nog de tweede groepering achter de EVP maar bijna overal in Europa op hun retour. Welk sociaal-democratisch kopstuk durft het aan om aan een nagenoeg kansloos Spitzenkandidat-avontuur te beginnen? Het afbreukrisico is enorm.

Voor de kleinere partijen geldt dat minder. Die zullen de strijd aangaan onder het motto 'toch niets te verliezen', zoals de Groenen-kandidaat Ska Keller in 2014 fris en fruitig de debatten inging met de Brusselse mastodonten Juncker, Martin Schulz en Guy Verhofstadt.

Los daarvan is het nog geenszins een uitgemaakte zaak dat het Spitzenkandidaten-systeem deze (tweede) keer zo gaat werken zoals het Europees Parlement dat wil. Veel regeringsleiders, onder wie Merkel, de Franse president Macron en ook Mark Rutte, hebben er moeite mee. Het systeem beperkt immers hun bewegingsvrijheid bij het voordragen van een commissievoorzitter, wat verdragsrechtelijk nog steeds hun voorrecht is.

Kanonnen

Macron heeft geen geheim gemaakt van zijn voorkeur voor Margrethe Vestager, de Deense Eurocommissaris voor concurrentiezaken die de afgelopen jaren een verpletterende indruk heeft gemaakt. Maar ja, Vestager behoort (net als Rutte) tot de liberale familie, en die zal de verkiezingen van volgend jaar niet gaan winnen. Zo zijn er meer politieke kanonnen te bedenken die de pech hebben geen christen-democraat te zijn.

Het voorzitterschap van de Europese Commissie is maar een van de vele topbanen die volgend jaar na de verkiezingen te verdelen vallen. Dat wordt, meer dan ooit, een ingewikkelde puzzel waarin elke politieke partij en elk land, klein en groot, zich wil laten gelden.

De Pool Donald Tusk moet eind volgend jaar worden opgevolgd als voorzitter van de Europese Raad. Het Europees Parlement bezint zich over de opvolging van de eigen voorzitter, de Italiaan Antonio Tajani. Er zal een nieuwe EU-buitenlandcoördinator komen, nu nog de Italiaanse Federica Mogherini. Iets verder weg van de democratische processen raakt Italië nóg een topbaan kwijt: het presidentschap van de Europese Centrale Bank (ECB), waar Mario Draghi zijn bureau op 31 oktober volgend jaar moet opruimen.

Klagen over Duitse invloed

Lange tijd werd de Duitser Jens Weidmann genoemd als Draghi's gedoodverfde opvolger, maar Merkels steun voor Weber als kandidaat-commissievoorzitter betekent dat Berlijn inzet op de commissie en niet langer op de ECB. Allebei zal lastig gaan. Hoewel niet-Duitsers vaak klagen over de grote Duitse invloed in Brussel, is het lang geleden dat Duitsland de commissievoorzitter leverde. Walter Hallstein (1958-1967) was de eerste én laatste.

Hoe hard Rutte ook blijft zeggen dat hij geen kandidaat is omdat hij zijn derde kabinet tot aan de finish trouw wil blijven, wordt zijn naam nog steeds hardnekkig genoemd als mogelijke opvolger van Tusk. Dat geldt ook voor de Ierse oud-premier Enda Kenny, de Litouwse president Dalia Grybauskaite en de Deense oud-premier Helle Thorning-Schmidt. Meer dan ooit zal dit keer worden gekeken naar vrouwelijke kandidaten (en dat zijn die laatste twee) want nog nooit stond een vrouw aan het hoofd van de Europese Commissie, de Europese Raad of de ECB. 

Lees ook:

Europarlement houdt vast aan 'Spitzenkandidaten'. De kiezer houdt invloed op de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie. Tegen de zin van regeringsleiders. Zij zeggen: Wij kiezen opvolger Juncker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden