Drievoudige vrijage in Deventer

Overal in Nederland zoeken rechtzinnig gereformeerden toenadering tot elkaar. In Deventer proberen drie kleine orthodox-protestantse kerken sinds tien jaar samen te werken. Hoe verloopt die 'kleine oecumene' in de praktijk? ,,Van inhoudelijke verschillen bleek totaal geen sprake te zijn.''

'Voor wie zullen we bidden?'' Keurig steken de kinderen een vinger in de lucht. ,,Voor de asielzoekers.'' ,,Voor het zere been van oma.'' ,,Voor de arme kindertjes.'' ,,Voor papa die in Oostenrijk op vakantie is.'' De jonge stemmen galmen door de monumentale kerk.

,,Vrij uniek'', noemt de christelijke gereformeerde predikant M. Oppenhuizen de situatie in Deventer. Overal in Nederland zoeken orthodox-gereformeerden toenadering tot elkaar. Meestal gaat dat om twéé kerken, maar in Deventer zijn het drie partijen: christelijke gereformeerden, Nederlands gereformeerden en vrijgemaakt-gereformeerden.

Vijftig kinderen uit die drie kerken hebben hun vrije middag eraan gegeven om naar een jeugddienst te gaan. Het thema: 'Wie kies jij?!'. Oppenhuizen vertelt over Elia op de Karmel. Elia stelt het volk voor de keuze tussen Baül, een heidense afgod, of de God van Israël. Het verhaal laat de kinderen weinig ruimte tot kiezen. Op hoge tonen zingen ze: ,,Ieder roept: de Heer is God. En de Baül wordt bespot.''

Het decor -een voormalige synagoge in het centrum van de stad- is majestueus. Het godshuis uit 1892 is in Moorse stijl opgetrokken, met minaret achtige torentjes. In 1951 kochten de christelijke gereformeerden de synagoge van de gedecimeerde Joodse gemeenschap; ze maakten het gebouw geschikt voor de protestantse eredienst. Voor de gelegenheid vervangen viool en piano het orgel. De kinderen dienen het ene verzoeknummer na het andere in. Ze blijken meer liedjes te kennen dan de pianist aankan.

Tien jaar geleden zocht de gereformeerde kerk vrijgemaakt (GKV) contact met de christelijke gereformeerde kerk (CGK). De CGK reageerde positief op het voorstel tot samensprekingen, maar stelde als voorwaarde dat de Nederlands gereformeerde kerk (NGK) ook uitgenodigd zou worden.

,,Eerst was het wel wat ijzig om de tafel'', zegt R. Meilof, vrijgemaakt kerkenraadslid. De verhoudingen tussen de vrijgemaakt en Nederlands gereformeerden zijn nog altijd gespannen vanwege de breuk die zich in de jaren zestig tussen beide groepen voordeed. ,,We dachten met principiële verschillen van doen te hebben'', zegt Meilof. ,,De idee onder vrijgemaakten was dat, terwijl bij ons de leer voor opstaat, de Nederlands gereformeerden leerverschillen onder het mom van christelijke liefde wegmoffelen. Na enkele gesprekken bleek er van inhoudelijke verschillen totaal geen sprake te zijn.''

,,De vrijgemaakten hebben ons opgedrongen gekregen'', beaamt Nederlands gereformeerd predikant G.J. Lakerveld. ,,Tussen ons liggen de meeste gevoeligheden. Een fikse ruzie is niet zomaar bijgelegd. De vrijgemaakten houden sterk vast aan de belijdenisgeschriften. Zij willen zoveel mogelijk zekerheid inbouwen. Mij interesseert het allemaal niet zo. In praktijk maken de verschillen weinig uit.'' Het onderscheid tussen de kerken lijkt vooral cultureel bepaald. Meilof: ,,Wij vrijgemaakten zijn wat degelijker, ouderwetser misschien.''

De rondetafelgesprekken in Deventer resulteerden een paar jaar geleden in een gezamenlijke verklaring. Het document spreekt van 'eenzelfde overtuiging' en roept op tot 'noodzakelijke eenheid'. Het onmiskenbare doel van de samensprekingen is de eenwording van de drie kerken. ,,Het bijbelse gebod tot eenheid en Jezus' gebed om eenheid vormen de basis van onze toenaderingen'', zegt Oppenhuizen. Volgens de Nederlands gereformeerde Lakerveld speelt ook de omvang van de kerken een rol. ,,Als relatief kleine kerken in de stad Deventer ben je min of meer op elkaar aangewezen.''

De landelijke bestuursorganen van vooral de GKV en de CGK reageren minder enthousiast op het Deventer trio-overleg. Drie jaar geleden nog bevroor de christelijke gereformeerde synode de landelijke contacten met de Nederlands gereformeerden. De synode vreesde dat door de samensprekingen de verschillen binnen de CGK te veel uiteen gingen lopen. Oppenhuizen: ,,Ja, er bestaan spanningen tussen de wens tot samenwerking van plaatselijke kerken en het landelijk beleid. Wij willen trouw blijven aan het kerkverband, maar tegelijk niet ontrouw zijn aan onze band met de lokale kerken.''

De oecumene van de drie gereformeerde kerken beperkt zich vooralsnog tot gezamenlijke vergaderingen aan het begin en het eind van het kerkelijk jaar, zangdiensten en jeugd activiteiten. ,,Plaatsen waar twee kerken samenwerken zijn op sommige punten verder dan wij'', zegt Meilof. ,,Het is mooi dat we met z'n drieën optrekken, maar dat is ook een remmende factor. Wij hebben bijvoorbeeld nog geen gezamenlijke avondmaalsvieringen. Wel hebben we sinds kort toestemming om ook met de NGK van predikant te ruilen, zoals met de CGK al het geval is. De NGK en CGK hebben onderling die mogelijkheid al langer. De toestemming is weer een stapje de goede kant op.'' In de praktijk is er van kanselruil tussen de GKV en de NGK nog niets gekomen. Een klein groepje mensen uit de GKV heeft bezwaar aangetekend tegen deze stap. ,,We willen rekening houden met broeders en zusters die moeite hebben met de ontwikkelingen'', zegt Meilof. ,,We zijn met hen in gesprek.''

Toch zet de drievoudige vrijage door. Kerkgrenzen vervagen. De jongeren van acht tot twaalf gaan samen op club. De tieners van twaalf tot zestien werken deels samen en deels gescheiden, maar de jongeren vanaf zestien jaar opereren weer afzonderlijk. ,,Het systeem is aan herziening toe'', zegt Oppenhuizen. ,,De jongeren willen na hun zestiende niet ineens compleet uit elkaar. Daar moeten we dus mee bezig.'' Ondertussen zijn de eerste interkerkelijke liefdesrelaties opgebloeid.

Niets lijkt de integratie van de rechtzinnige kerken in Deventer in de weg te staan. ,,Soms gaat het iets langzamer dan je zou willen'', zegt Meilof. ,,Uiteindelijk kunnen we kiezen tussen het vormen van een samenwerkingsverband of het opgaan in één kerk'', zegt Oppenhuizen. ,,Dat laatste spreekt mij niet zo aan. Dan wordt het allemaal zo massaal.'' Meilof ziet daarentegen geen bezwaar tegen een volledig samengaan. ,,We zouden de gefuseerde kerken in aparte wijken kunnen organiseren. Eventueel bouwen we in Vijfhoek, de nieuwbouwwijk van Deventer, gewoon een nieuwe kerk. Dan houden we één kerk in het centrum over.'' Oppenhuizen: ,,Tja, het is behoorlijk complex allemaal. Maar we komen er wel uit.''

Het uur is om, de kerkdienst voorbij. ,,Er is drinken in de keuken'', zegt de voorganger. De kinderen stormen eensgezind naar buiten. Binnen een minuut is de kerk leeg.

,,Deze kinderen weten absoluut niet wat ze van elkaar scheidt'', zegt Oppenhuizen. ,,En hopelijk hoeven ze het nooit te weten ook.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden