Driekwart van de genezen ebolapatiënten heeft nog last van fysieke klachten

Oorzaak is niet duidelijk, maar veel overlevenden hebben gewrichts- en hoofdpijn, zijn vaak moe, of krijgen oogontstekingen

Voor de ruim 25.000 overlevenden is ebola nog niet over, ook al werd eind vorige week de waarschijnlijk laatste patiënt in Sierra Leone genezen verklaard. Overlevenden moeten niet alleen het verlies van familie en bekenden verwerken en opboksen tegen het stigma, maar houden vaak fysieke klachten.

Zo heeft bijna driekwart gewrichtspijn, hoofdpijn en is vaak moe. Meer specifieke klachten zijn oorsuizen en inwendige oogontstekingen.

Dat laatste overkwam ook de Amerikaanse arts Ian Crozier. Crozier raakte in september 2014 besmet in Sierra Leone, werd overgevlogen naar de VS en na veertig dagen genezen verklaard. Maar twee maanden later had hij rugpijn, kon amper lopen en had pijnlijke ogen.

Onderzoek wees uit dat het ebolavirus nog actief was in zijn oogbal en daar een ontsteking veroorzaakte. Besmettelijk was hij niet; zijn traanvocht was virusvrij. Maar Croziers irissen verkleurden van blauw naar groen en hij kon nauwelijks meer zien. Na medicatie verdween de oogontsteking en herstelde zijn zicht.

"Op dit moment heeft oogzorg een hoge prioriteit in de survivor clinics", vertelt Márcio S. da Fonseca, ebola-adviseur van Artsen zonder Grenzen. Da Fonseca is net terug uit Sierra Leone waar een op de vijf ebola-overlevenden weken of maanden na genezing een oogontsteking krijgt. Als de ontsteking niet wordt behandeld kan die tot blindheid leiden. Dus zijn regelmatige oogcontroles en oogdrukmetingen nodig. En dat is in een land waar nauwelijks oogartsen zijn 'een uitdaging', zegt Da Fonseca.

Wanneer een ebolapatiënt eenmaal opknapt, is het virus binnen enkele dagen uit de bloedbaan verdwenen. Maar nu er voor het eerst duizenden overlevenden zijn blijkt dat het ebolavirus zich nog maanden schuil kan houden op plaatsen in het lichaam waar het immuunsysteem het niet kan bereiken. Ook moedermelk en sperma kunnen tot negen maanden na de infectie actief virus bevatten.

"Voor overlevenden is dat psychisch zwaar", vertelt Da Fonseca. "Ze hebben veel mensen zien sterven en dragen het gevaar nog in zich. Het geeft bij mannen vaak potentieproblemen."

Ook het centraal zenuwstelsel blijkt een mogelijke schuilplaats. De Britse verpleegkundige Pauline Cafferkey kreeg tien maanden na haar eerste besmetting een hersenvliesontsteking. Het ebolavirus werd in haar ruggenmergvocht gevonden. Opnieuw lag ze in kritieke toestand in een ziekenhuis, maar wederom genas ze. Jenny Harries van de Britse gezondheidsautoriteiten vermoedt dat patiënten zoals Cafferkey die dankzij goede medische zorg in het Westen ebola hebben overleefd, een hoger risico lopen op terugkerende problemen. Zij hebben een extreem hoog aantal viruskopieën in hun lijf gehad.

De meest gerapporteerde restverschijnselen bij overlevenden zijn gewrichtspijn en vermoeidheid. Het is onduidelijk of die worden veroorzaakt doordat het virus schade heeft aangericht of dat het immuunsysteem overreageert na de heftige infectie. De verwachting is dat de klachten op langere termijn zullen afnemen. Maar acht jaar na de ebola-epidemie in 2007 in Oeganda heeft nog altijd een op de drie overlevenden last van hoofdpijn achter de ogen. Dat is meer dan viermaal zo veel als omwonenden die niet ziek werden. Spierzwakte, stijve gewrichten en oorsuizen komen twee- tot driemaal zoveel voor als normaal.

De 25.000 overlevenden vormen geen gevaar voor de volksgezondheid, benadrukt de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Er is slechts één geval bekend waarin iemand waarschijnlijk besmet is door een overlevende, via onbeschermde seks. Overlevenden krijgen daarom het dringende advies minstens een jaar lang gebruik te maken van condooms.

Tot nu toe is het virus bij geen enkele overlevende na een jaar nog ergens in het lichaam aangetoond. Ook is er sinds ebola voor het eerst opdook, in 1976, nog geen uitbraak gelinkt aan een overlevende. Ebola-overlevenden wordt wel aangeraden bij operaties of het trekken van een kies de arts op de hoogte stellen van hun ziektegeschiedenis. Die kan dan besluiten tot extra veiligheidsmaatregelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden