Drie manieren om minder belasting te betalen

Jaarlijks lopen de landen van de Europese Unie zo'n 1000 miljard euro aan belastinginkomsten mis. Europese leiders bespreken vandaag in Brussel hoe ze de fraude gaan aanpakken. Nederland wil belastingontwijking in internationaal verband aanpakken. Slechts een enkele partij, zoals GroenLinks, wil dat Nederland vooroploopt en niet Europese of Oeso-regels afwacht, zo bleek gisteren tijdens een Kamerdebat.

JAN KLEINNIJENHUIS EN LEONOOR KUIJK

Vermogende particulieren verbergen hun spaargeld, grote bedrijven profiteren volop van de mazen in de belastingwetgeving. Tot voor kort wilden de EU-landen echter niet samen optrekken rond belastingontwijking. De financiële crisis en de noodzaak tot forse bezuinigingen heeft dit veranderd. Het uitlekken van een wereldwijd databestand (Offshore- leaks), onder meer via Trouw, van bedrijven en particulieren die hun geld via belastingparadijzen laten stromen, heeft de druk verder verhoogd.

1. Het bankgeheim
Gewone burgers betalen belasting en voelen de pijn van de schuldencrisis. Gewiekste burgers en bedrijven weten, al dan niet via ondoorzichtige juridische constructies, weg te komen met betaling van weinig of geen belasting.

Ze zijn vaak niet eens in overtreding als ze de gaten van de Europese belastingsystemen weten te vinden. Toch zijn ze wel 'oneerlijk bevoordeeld boven anderen', zoals de website van de Europese Raad, de vergadering van EU-landen, vaststelt.

Tijdens een topconferentie, vandaag in Brussel, bespreken de regeringsleiders van de EU-landen mogelijke oplossingen. Het onderwerp kwam in een stroomversnelling nadat vijf grote EU-landen in april voorstelden zelf maar vast de automatische uitwisseling van gegevens uit te breiden om belastingontwijking tegen te gaan. Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Spanje willen een dergelijke uitwisseling niet alleen voor spaartegoeden, zoals nu al gebeurt, maar ook voor royalties en dividend op aandelen. Nederland heeft aangekondigd zich bij het initiatief aan te sluiten.

Voor de hele EU gaat het nog niet zo hard. Luxemburg en Oostenrijk willen niet meedoen. Oostenrijk houdt voorlopig zelfs nog vast aan zijn bankgeheim voor spaartegoeden. Eerst, redeneren deze landen, moeten Europese landen die geen lid zijn van de EU ook open kaart spelen. Vorige week werd een eerste stap gezet, toen de EU-ministers van financiën de Europese Commissie de opdracht gaven om namens hen hierover te onderhandelen met Zwitserland en de ministaten Monaco, Andorra, Liechtenstein en San Marino.

Luxemburg en Oostenrijk zullen vandaag onder druk staan van de andere EU-lidstaten om niet op het resultaat van die onderhandelingen te wachten. Maar het punt van Luxemburg en Oostenrijk dat zij een eerlijk, wereldwijd speelveld willen, wordt door de andere EU-landen wel begrepen. Als straks alle belastingontwijkers naar de Malediven gaan, heeft de EU er nog niets aan. Toch weet iedereen dat een wereldwijde gege- vensuitwisseling om belastingfraude te bestrijden geen haalbare kaart is. De vraag is daarom vooral of de EU dan maar snel zelf begint belastingontwijking aan te pakken, of wacht op anderen.

2. Belastingontduiking
Acht EU-landen hebben vorig jaar van de Europese Commissie te horen gekregen dat hun controle op belastingfraude en belastingontwijking niet deugt: Bulgarije, Cyprus, Griekenland, Italië, Litouwen, Malta, Polen en Slowakije. De boodschap van de Commissie is duidelijk: zorg ervoor dat je huidige belastingwetgeving wordt nageleefd en fraude zoveel mogelijk wordt voorkomen.

De Europese Commissie controleert wat er van terechtkomt en geeft tips. Zo kreeg Bulgarije te horen dat het de omvangrijke zwarte economie in het land moet aanpakken, vooral de activiteiten waarover geen belasting of premies worden betaald. Hoe groter de zwarte economie in een land, hoe zwaarder de belastingdruk voor de nette belastingbetaler.

Over Cyprus merkte de Commissie op dat de belastinginning zo inefficiënt verloopt, dat die 'aanleiding' geeft tot belastingontwijking. Het land zit inmiddels in een speciaal schuldsaneringsprogramma. Belastingontwijking en het witwassen van geld door buitenlandse spaarders en bedrijven krijgen speciale aandacht. Ook Griekenland zit in zo'n speciaal schuldsaneringsprogramma. Athene heeft met hulp van de speciale 'Griekenland-taskforce' een anti-corruptie strategie ontwikkeld. Die moet de belastinginning verbeteren.

In haar landenrapport van vorige maand prijst de Commissie Italië, dat de belastingcontroles heeft verscherpt. Zo wordt nu vergeleken of de aankoop van dure auto's en luxe vakanties wel valt te rijmen met het inkomen dat is opgegeven aan de belastingen.

Litouwen heeft een complete hervorming van zijn belastingsysteem aangekondigd. Zo moet een einde komen aan een ondoorzichtig systeem waarbij salarissen deels 'in envelop' worden uitbetaald. De belastinginning zelf verloopt tot nog toe ook deels in contanten. De overheid wil die mogelijkheid beperken. De belastingmoraal in Litouwen is zo laag dat de overheid een campagne start om burgers te vragen hun verantwoordelijkheid te nemen.

Malta belooft in zijn laatste 'nationale hervormingsprogramma' belastingontwijking aan te pakken door verschillende overheidsafdelingen die over belastinginning gaan samente voegen. In het circuit van huizenverhuur gaat veel zwart geld om, stelt de overheid. Die sector gaat ze beter volgen. Polen geeft in zijn laatste bij de Commissie ingeleverde werkstuk aan belastingontwijking tegen te gaan door belastinginning meer elektronisch te laten verlopen. Slowakije noemt in zijn werkplan de verbetering van belastinginning de 'belangrijkste prioriteit voor de economische toekomst'.

3. Internationale belastingontwijking
'Belastingoptimalisatie' of 'geavanceerde belastingplanning' is bedrijfsjargon voor belastingontwijking. Optimalisatie houdt in: zo weinig mogelijk betalen, waar of hoe dan ook. Vaak gebeurt het volledig legaal. Bedrijven als Starbucks, Google en Apple liggen de afgelopen maanden weliswaar onder vuur vanwege het nauwelijks betalen van belasting, strikt bekeken is er geen wet overtreden.

De discussie over het aanpakken van wat de Europese Commissie 'agressieve belastingplanning' noemt staat nog in de kinderschoenen. Het is een zeer gevoelig onderwerp waar geen enkel EU-land nog bij naam wordt genoemd, maar waarvan iedereen wel weet welke lidstaten het betreft. Onder belastingexperts is bijvoorbeeld de constructie Double Irish with a Dutch Sandwich erg populair. Die komt er kort gezegd op neer dat bedrijven hun inkomsten via twee Ierse en een Nederlandse vennootschap laten stromen en op die manier nauwelijks belasting betalen.

Om een einde te maken aan dergelijke fiscale sluiproutes moet er waarschijnlijk flink worden ingegrepen in nationale belastingwetgeving. Dat zal niet makkelijk tot stand komen. Zeker niet omdat veel landen de afgelopen jaren juist fors hebben ingezet op het faciliteren van grote bedrijven, zodat de winststromen via dat land zouden lopen. Nederland is in dat opzicht berucht, vooral vanwege de (geheime) afspraken die de Belastingdienst maakt met multinationals over het te betalen tarief - de zogeheten rulings. Bovendien vrezen veel EU-landen dat het aanpakken van mazen in de wet de opmaat betekent voor een uniform Europees belastingstelsel. Daar zit geen enkele lidstaat echt op te wachten.

Toch lijkt onder druk van alle negatieve publiciteit over de grootschalige belastingontwijking door multinationals ook hierin beweging te komen. De afgelopen maanden ondervroeg een Brits parlementscomité topmannen van onder meer Google en Starbucks over het feit dat deze bedrijven niet of nauwelijks belasting afdragen over hun zeer winstgevende operaties in dit land. De Britse minister van financiën Osborne maakt zich sindsdien sterk voor het aanpakken van de ontwijking. En ook premier Cameron toonde zich bereid de druk op Britse overzeese gebieden als de Kaaiman- en Maagdeneilanden op te voeren om meer openheid van zaken te geven over welke bedrijven allemaal (geheime) vennootschappen hebben geregistreerd.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden