Drie keer onderscheiden auteur ziet schrijven als ontdekkingsreis

AMSTERDAM - Nooit eerder in de geschiedenis van de Griffels en Penselen is het voorgekomen dat een jeugdboekenschrijver een drievoudige bekroning kreeg. Hans Hagen (37) wist dan ook niet wat hij hoorde toen deze week bekend werd dat hem dit jaar twee Zilveren Griffels en een Vlag en Wimpel worden toegekend, respectievelijk voor zijn historische jeugdroman 'Het gouden oog', voor het sprookje 'Het is nacht, we gaan op jacht' en voor het kleutervoorleesboek 'Jubelientje en haar liefste oma'.

LIEKE VAN DUIN

Hans Hagen schreef tot nu toe elf kinderboeken en samen met zijn vrouw Monique twee dichtbundels. Beiden werken voor radio- en televisieprogramma's, waaronder Sesamstraat en Het Klokhuis.

In zijn eerste boeken blijft Hans Hagen dicht bij huis, maar zijn latere verhalen spelen zich veelal af in culturen waarin dromen en goden het dagelijks leven bepalen en waarin het vertellen van verhalen een magische werking heeft, doordat de kracht van het woord er veel groter is dan in onze cultuur. Vooral het oude Mesopotamie met zijn tienduizenden kleitabletten fascineert hem.

In 1985 verscheen zijn bewerking van het Babylonische Gilgamesjepos. "Daarmee nam ik plaats in die eindeloos lange rij van vertellers die dat verhaal op hun eigen manier en voor hun eigen publiek mogen vertellen."

De bloemrijke taal blijft, de talloze herhalingen, 'bezweringen bijna', worden niet geschrapt, maar samengebald tot een taal die meer bij onze tijd past.

Hij begint dan ook al aan een synopsis voor 'Het gouden oog', dat in het Irak van 4400 jaar geleden speelt. Hoofdpersoon is de 12-jarige Yarim, die na adembenemende avonturen zichzelf en zijn moeder weet vrij te kopen bij koningin Ku-Bau van de stad Kish aan de Eufraat.

Spijkerschrift

"Voor dit boek reisde ik naar Irak en heb ik me sufgelezen. Tegelijkertijd legde ik een archief aan met systeemkaartjes over bijvoorbeeld beroepen uit die tijd, sieraden, bouwwijzen van tempels, soorten spijkerschrift, namen, spreekwoorden, verhalen en vertellers, rituelen, voorraadlijsten van handelaars enzovoort. Ik ontdekte dat er rondreizende smeden bestonden, waardoor ik de smid Ush kon creeren. Beschreven rituelen zijn voor het grootste deel authentiek, zoals het wassen van de lippen opdat de waarheid gesproken zal worden."

Hagen wilde dat zijn verhaal historisch zou kloppen. Daarom liet hij het checken door een expert in de Mesopotamische geschiedenis en het spijkerschrift, Diederik Meyer. "Gelukkig leest hij heel liberaal voor een wetenschapper: als ik de verteller Nanshe een verhaal op een bepaalde manier laat vertellen zegt hij niet: dat is fantasie want je weet niet of het zo toeging, maar: zo zou het gebeurd kunnen zijn."

Hagen verdiepte zich in de verschillen tussen het Oud- en Nieuwbabylonisch, dat alleen al verschilde door de manier waarop men het riet in de klei drukte, en zelfs in de door taalkundigen gereconstrueerde uitspraak van het spijkerschrift. 'Voor het oog van de zonnegod' zou omstreeks 2400 voor Christus dan ongeveer geklonken hebben als 'igi d utu ka se'.

Voor Hagen is het erg belangrijk hoe zinnen klinken. Soms leest hij ze hardop om erachter te komen wat er niet klopt. Dat is dan een kwestie van ritme of alliteratie, niet alleen in zijn poezie, maar ook in zijn proza, zoals in de eerste zin van 'Het gouden oog': "Het huilen van de wolven doorbrak de stilte van de nacht."

"Ik schrijf ook heel scenisch, want ik houd niet zo van lange beschrijvingen die de handeling ophouden. Om bijvoorbeeld een zonsopkomst aan te duiden probeer ik een zin te vinden die sterk genoeg is om dat in een keer uit te drukken, zoals 'De zon hees zich omhoog aan de horizon'."

Het sprookje 'Het is nacht, we gaan op jacht' is een vrije bewerking van een Braziliaans volksverhaal, dat verklaart waarom mensen en muggen elkaars vijanden zijn. Het verhaal wordt zowel vanuit de mensen als vanuit de muggen verteld, op de linker-, respectievelijk rechterpagina's, als verhaal en tegenverhaal, waarbij de herhalingen tegengestelde betekenissen hebben. Het is strak geschreven, waardoor het de kwaliteit van poezie krijgt.

"Het is zo krachtig geworden, omdat ik aan verschillende beperkingen vast zat. Het mocht niet langer dan 300 regels worden, in eenvoudige taal, voor kinderen die net kunnen lezen. En linker- en rechterpagina's moesten op elkaar kloppen. Het moest ook een soort muzikaliteit hebben bij het voorlezen. Zo kan een zin opeens meer kracht krijgen als ik 'donker' door 'nacht' vervang. Het zit nu strak in elkaar, staccato, pang-pang-pang. Maar die strakheid zit ook in 'Het gouden oog'."

Magische krachten en voortekens spelen een belangrijke rol in het werk van Hagen. In zekere zin werkt die macht van het woord ook door in het schrijfproces van de auteur. Hij wijkt gemakkelijk af van zijn plan om onvoorspelbare ontwikkelingen in het verhaal ruimte te geven. "Ik schrijf soms iets op en dan denk ik: 'waarom staat dat er nou?'. Maar dan blijkt dat verderop in het verhaal op zijn plaats te vallen; dat is niet rationeel verklaarbaar."

Hij geeft een voorbeeld uit het nieuwe boek, waarin Nanshe en Yarim op reis gaan. Op een keer geeft Yarim nootjes aan een aapje. "Een aapje, waarom een aapje? Ja, ze kenden daar apen, door de handelscontacten met het gebied langs de Indus; er is een afbeelding van op een kleitablet. Dat aapje was er zomaar, opeens. Terwijl het later nota bene een sleutelrol krijgt." Als zoiets onverwachts op deze plek in het verhaal klopt, dan is dat niet voor niets, vindt Hagen.

"Om te schrijven moet ik vaak lang heel stil zijn. Soms zit ik uren aan mijn bureau en doe helemaal niets. Meditatie is een groot woord, maar ik moet vanuit een soort leegte het niveau van het verhaal zien te bereiken. En dan schrijf ik opeens iets op, waarvan ik niet weet waar het vandaan komt of waarom ik dat doe. Dan is schrijven voor mij een ontdekkingsreis, waarin je van het onbekende kunt proeven en de dingen moet nemen zoals ze komen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden