Drie heilige boeken

heilig schrift | In Museum Catharijneconvent in Utrecht liggen de Bijbel, Koran en Tanach vredig naast elkaar. 'Er zijn echt meer overeenkomsten dan verschillen', constateert moslim en schrijver Abdelkader Benali.

De joodse expert die Museum Catharijneconvent wilde raadplegen voor een tentoonstelling over heilige boeken, stelde één voorwaarde: het joodse heilige boek moest in de tentoonstelling 'Tanach' worden genoemd, en niet 'Tenach'. "Volgens het Groene Boekje is het Tenach, maar de joodse expert hecht aan het Hebreeuwse Tanach", vertelt conservator Micha Leeflang van het Catharijneconvent. Dat aan het verzoek gehoor is gegeven is volgens Leeflang tekenend voor de respectvolle manier waarmee de tentoonstelling 'Heilig Schrift' is samengesteld en opgebouwd.

De drie monotheïstische godsdiensten kunnen nogal eens met elkaar in botsing komen, maar in het Catharijneconvent liggen de heilige boeken van christendom, jodendom en islam vredig naast elkaar. In een vitrine ligt een middeleeuws exemplaar van de Bijbel met een kaft van varkenshuiden zelfs naast een ongeveer even oud exemplaar van de Koran.

'Heilig schrift' heeft als doel om meer kennis over de verschillende geloven te genereren. "Want meer kennis leidt tot meer begrip, en meer begrip leidt tot meer liefde", licht Marieke van Schijndel, directeur van het Catharijneconvent, toe. "Het is uniek dat de drie heilige boeken zo naast elkaar worden tentoongesteld", vertelt Bart Jaski, conservator handschriften en oude drukken bij de Utrechtse universiteitsbibliotheek, en betrokken bij de totstandkoming van de tentoonstelling. "Dat het zo goed gelukt is, hadden we niet kunnen denken."

Vervlochten

In het museum buigt schrijver Abdelkader Benali zich over een van de vitrines. "Hier gaat mijn hart echt sneller van kloppen", zegt hij. "Als moslim word je nogal eens geassocieerd met het geweld van IS. Dat snap ik en vanuit de Koran is dat geweld ook te rechtvaardigen. Echter, met de Koran in je hand kun je álles rechtvaardigen. Ook als je naakt op het strand wilt liggen. Het probleem is dat gewelddadige moslims vooral de nadruk leggen op separatie van de monotheïstische geloven. Door deze tentoonstelling hoop ik dat mensen zien hoe die drie juist met elkaar vervlochten zijn. Er zijn echt meer overeenkomsten dan verschillen."

En dat is wat de makers van de tentoonstelling ook inspireerde. Van Schijndel: "Elk van de drie religies heeft Abraham als voorvader, elk van de drie religies heeft een heilig boek en er zijn veel normen en waarden die overeenkomen. In de loop der eeuwen is men te veel gaan focussen op de verschillen. Ik hoop dat deze tentoonstelling een stapje is naar wederzijdse acceptatie en de bevordering van de maatschappelijke dialoog."

Het opbouwen van de tentoonstelling had nog heel wat voeten in de aarde. "Voor de joodse Estherrol moest een extra grote vitrine gemaakt worden en voor het negende-eeuwse Eller Evangelie is een speciale vitrine door het raam getakeld. Die was te groot", vertelt Leeflang. "Verder is de eerste vitrine nieuw ontworpen. Ik wilde daar drie grote, middeleeuwse versies van de heilige boeken in hebben. Om die gelijkwaardig te positioneren, moest de vitrine rond zijn. Aangezien de Koran en de Tanach boven heuphoogte moeten liggen, moest hij ook behoorlijk hoog zijn."

De tentoonstelling toont behalve die middeleeuwse exemplaren ook minuscule amuletten, een enorm bijbels handschrift, sobere joodse geschriften en een kleurrijke Koran. "Van buiten is hij schitterend, maar de gesproken Koran is ook pure kunst. Als je dat hoort, krijg je klapwiekende vleugels", vertelt Benali die op zijn zestiende een cursus koranlezen volgde.

In zijn jeugd speelde de Koran een grote rol. "Dat komt doordat wij thuis slechts twee boeken hadden: het telefoonboek en de Koran. Dankzij het telefoonboek kon je contact maken met iedereen die leefde en telefoon had. Door de Koran kon je in contact komen met overledenen en het ongrijpbare. Als kind vond ik dat laatste natuurlijk heel interessant."

In de joodse geschriften komen geen afbeeldingen voor. "Dat mocht niet", vertelt Jaski, "maar daar vonden ze een oplossing voor. Ze schreven hun zinnen in vormen, zodat een tekening ontstond." Met veel elan vertelt de conservator allerlei wetenswaardigheden over de vergeelde boeken.

"Voor mij is iets heilig als het van God komt", klinkt een jongemannenstem door de zaal. De beamer toont beelden van gelovigen die vertellen wat hun heilige schrift voor hen betekent en wat heiligheid voor hen is.

"De heiligheid van het boek bestaat voor mij grotendeels uit de zeggingskracht die het heeft", vertelt Benali. "Als er staat dat we een schaap moeten slachten, dan slachten wij een schaap. Dan doen we het niet af met een plastic schaap of een kip. Nee, een schaap. In die zaken is de Koran heel duidelijk. Op andere plekken is hij weer minder concreet. Dat maakt dat het boek nooit volledig te doorgronden is.

"Ik vraag me continu af: wat heeft de Koran mij te zeggen over hoe ik moet leven? Het zal mijn hele leven duren voor ik daar een antwoord op heb."

De tentoonstelling Heilig Schrift is tot en met 8 januari te zien in Museum Catharijneconvent in Utrecht. Zie www.catharijneconvent.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden