Drie continenten in één land

De auto volgde langzaam de weg door de bergen van de Negev-woestijn. De route werd bepaald door het signaal op de radio-ontvanger. We zochten naar een luipaard dat bij een eerdere vangst voor dat doel, was uitgerust met een zender om de nek. Nu wilde onze begeleider, een bioloog van de Israëlische Natuurbescherming, een deel van haar territorium in kaart brengen.

Luipaarden in Israël? Ja, en wolven, hyena's, bijzondere gieren, wilde ezels, steenbokken, en zoveel meer. En vogels, vogels, vogels. Als ze niet in Libanon worden neergeknald tijdens de vogeltrek. Israël is een knooppunt van drie continenten en dus is de flora en fauna van die continenten er te vinden.

De Israëlische verkiezingen zijn iedere keer net zo spannend als onze zoektocht indertijd naar het luipaard. Zou dat komen doordat Israël niet alleen de planten en dieren van drie continenten herbergt, maar ook de variatie aan politieke culturen die de immigranten hebben meegenomen uit de vier hoeken der aarde? Anders dan Nederland, dat pas kort met grote groepen immigranten te maken heeft, die zich op den duur misschien politiek apart gaan organiseren, heeft de etnische diversiteit in Israël in het politieke leven van het begin af aan een grote rol gespeeld.

Het Joodse volk mag dan één volk zijn, feitelijk bestaat het, om met de Russisch-Joodse antropoloog Michael Chlenov te spreken, uit 'sub-etnische groepen'. Nederlandse Joden, Duitse Joden, Poolse Joden, Russische Joden, Jememitische Joden, Marokkaanse Joden, Egyptische Joden, Iraanse Joden, Indiase Joden, Amerikaanse Joden, Canadese Joden, Uruguayaanse Joden, Zuid-Afrikaanse Joden en ga zo maar door. Ze delen een religie en een geschiedenis van verstrooiing, maar de intensieve uitwisseling met de 'gast-culturen', maakt dat ze in cultureel-politieke bagage en attitudes ten aanzien van de politieke systemen diepgaand verschillen.

De politieke cultuur van de Poolse Joden deed tot ver in de jaren tachtig het meest haar invloed gelden. Tot voor kort bezetten zij driekwart van de parlementaire stoelen. Ze domineerden in alle partijen, links, rechts, religieus en anti-religieus. Zelfs lang nadat eind jaren zeventig de emancipatie van de oriëntaalse Joden op gang kwam, onder leiding van Menachem Begin, zelf een Israëli van Pools-Joodse afkomst.

De Oost-Europeanen hebben trouwens ten minste drie politieke culturen ingebracht. Die van de seculiere zionistische pioniers, die een grote rol voor de staat wilden. Die van de ultra-orthodoxen, die de staat vooral pragmatisch benaderen: ze hebben er niets mee, tenzij ze er wat aan hebben. En als derde, de laatste tien jaar, de politieke cultuur van de Joden uit de voormalige Sovjet-Unie, die helemaal niets voelen voor welke rol van de staat ook.

De oriëntaalse Joden zijn evenmin als de seculieren, de ultra-orthodoxen en de 'Russische' Joden goed uitgerust voor het Hollandse Poldermodel. Gewend als ze zijn aan autocratische regimes en opgevoed met groot respect voor rabbijnen, zijn ze weliswaar in het dagelijks leven gematigd, maar kiezen in de politiek voor sterke figuren en invloedrijke rabbijnse leiders.

Bij nadere beschouwing zou een nog fijnmaziger beeld ontstaan. Israël is een multi-politieke samenleving, waar de emoties hoog oplopen omdat naast de politieke thema's (die al heftig genoeg zijn), ook altijd de meegebrachte politieke culturen in het geding zijn. Welke manier van politiek bedrijven wint het? Dat is de vraag die bij elke verkiezing speelt. Wie er gisteren heeft gewonnen, is onbekend op het moment dat dit wordt geschreven. Wel dat steeds meer de Amerikaanse politieke cultuur wint. Met betere verkooptechnieken en een gemeenschappelijk ideaal: een leven in welvaart met zo weinig mogelijk ideologische/religieuze beperkingen, die eenheid brengt waar de religie of verstrooiingsgeschiedenis dat niet kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden