Drie collega's van Stapel ook verdacht

Tilburgse psychologen poetsten onderzoeksresultaten op

Enkele naaste collega's van sociaal-psycholoog Diederik Stapel worden beschuldigd van ernstig wetenschappelijk wangedrag. De commissie-Levelt, die de publicatielijst van Stapel onderzocht, heeft de namen van deze onderzoekers doorgegeven aan het bestuur van de Universiteit van Tilburg. Ze hebben weliswaar geen aandeel in het verzinnen van data - daarvoor was Stapel als enige verantwoordelijk - maar hebben wel bewust meegedaan aan het oppoetsen van onderzoeksresultaten.

Pim Levelt, die gisteren zijn eindrapport presenteerde, noemt deze praktijken 'slodderwetenschap'. Het ging er de psychologen vooral om alle onderzoeksresultaten die niet goed uitkwamen, weg te masseren. "Een universiteit moet ervan uit kunnen gaan dat de onderzoekers die nieuwe lichtingen studenten opleiden, integer handelen", zegt Levelt in een interview met deze krant. De Tilburgse rector Philip Eijlander kondigde gisteren een onderzoek aan naar de betrokken wetenschappers: per persoon - het zou naar verluidt om drie academici gaan - wordt bekeken welke maatregelen de universiteit gaat nemen. Eerder werd al bekend dat een naaste collega van Stapel ontslag heeft genomen, maar het is niet duidelijk of deze op het Levelt-lijstje staat van ernstige 'slodderwetenschappers'.

Levelt noemt het daarnaast schokkend dat de controle op Stapel 'op alle niveaus' heeft gefaald: van zijn naaste collega's die statistische onzin niet zagen tot het universiteitsbestuur van Tilburg dat Stapel een vrijbrief gaf, evenals uitzonderlijke arbeidsvoorwaarden.

Collega's van Levelt onderzochten de publicaties van Diederik Stapel in vorige betrekkingen, aan de Universiteit van Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen. Bij elkaar vonden ze 55 gevallen van wetenschappelijke fraude; in 10 gevallen kwamen ze niet verder dan een sterk vermoeden. In tenminste 30 publicaties heeft Stapel onderzoeksgegevens verzonnen. In andere gevallen heeft hij cijfers aangepast of resulaten opgepoetst.

Stapel werd vorig jaar september ontslagen toen hij de fraude toegaf. In gesprekken met de commissies die zijn werk onderzoeken ontkent hij de fraude in Amsterdam, noemt hij Groningen een 'grijze periode' en zijn tijd in Tilburg 'zwart', waarin de fraude 'steeds gekker en sneller en vreemder' werd. In een verklaring die hij gisteren voor de camera's van de NOS voorlas herhaalde hij de excuses voor zijn wangedrag die hij ook een jaar geleden al per brief wereldkundig maakte. Zijn ervaringen heeft hij verwerkt in een boek dat morgen zal verschijnen.

Levelt denkt dat de sociale psychologie een ernstig probleem heeft, maar dat er tegelijkertijd ook 'vele uitstekende' wetenschappers in dit vakgebied actief zijn. Het Openbaar Ministerie onderzoekt nog of Stapel kan worden vervolgd voor fraude en misbruik van onderzoeksgeld.

DE VERDIEPING 'Niemand die zei: hier klopt iets niet'

Passages uit verklaring Stapel:

"Ik heb collega's die in het volste vertrouwen met mij samenwerkten een rad voor ogen gedraaid. Ik voel diepe, diepe spijt voor de pijn die ik anderen heb aangedaan. Ik voel veel verdriet, schaamte en zelfverwijt. De waarheid was beter afgeweest zonder mij. Op een vreemde, naïeve manier dacht ik dat ik iedereen hier een plezier mee deed. Ik heb professionele hulp gezocht, ik ben dagboeken gaan schrijven en dankzij gesprekken met vrienden, familie en dankzij chemie en therapie leer ik stukje bij beetje mijn kwelgeesten in de ogen te staren en te temmen.

Ik wacht nu het liefst in stilte af wat komen gaat en richt mij op de verdere schoonmaak van mijn leven en de zorg voor diegenen die mijn zorg nodig hebben."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden