Dreumes met wereldambitie

Donderdag sluit de inschrijving voor aandelen KPN. De emissie begon op een ongeluk kig mo ment, met een matig beursklimaat. Voor de oppervlakkige rekenaar lijkt het aandeel KPN de laatste jaren alleen maar gedaald. Maar wie beter kijkt ziet winst.

Negen tot dertien miljard gulden hoopt KPN over een week rijker te zijn. Geld dat beleggers zoveel mogelijk in ruil voor aandelen KPN zouden moeten leveren. Het telecombedrijf kan de miljarden meer dan goed gebruiken. Een paar dagen later dient voor dik tien miljard aan schulden te worden afgelost. Lukt dat niet, dan gaat de rente op die schulden omhoog. 'Dan liever de beurs op', luidt het devies van KPN-topman Paul Smits.

Die keus zal Smits, net als Jan van Speijk ooit met zijn keus op een kruitschip bij Antwerpen, niet makkelijk zijn gevallen. Het beursklimaat is telecombedrijven absoluut niet goed gezind en KPN lijkt daarvan nog meer last te hebben dan zijn buitenlandse concurrenten. De aandelen KPN zijn op de beurs dit jaar met 73 procent gekelderd. Begin dit jaar zou KPN met hetzelfde aantal aandelen dus bijna vier keer zoveel miljarden hebben opgehaald, en waarschijnlijk nog makkelijker ook dan nu het geval lijkt te gaan worden.

Moet de belegger voorzichtigheidshalve zijn geld dus nog maar even in de knip houden in plaats van het aan Smits toe te vertrouwen? De beurskoers kan tenslotte nog verder zakken. Om de twijfelaars over de streep te trekken geeft KPN de particuliere belegger twee kortingen: wie nu koopt, krijgt 4 procent korting, en wie minstens dertig stukjes KPN aanschaft en die vasthoudt, krijgt over een jaar één extra aandeel op elke tien gekochte aandelen. Eigenlijk koop je dan dus elf aandelen voor de prijs van tien en al met al geeft KPN zo een korting weg van 13 procent aan degenen die het bedrijf nu steunen.

Dat is een forse bonus en een die makkelijk de indruk kan wekken dat KPN zonder die extra stimulans vreest niet aantrekkelijk genoeg te zijn. Volgens KPN is dat niet het geval en zijn deze lokkertjes tegenwoordig standaard bij veel grote emissies. Dat moge waar zijn, maar ook dan mag je je afvragen waarom die korting nodig is.

Hoe dat ook zij, voor de particuliere belegger levert het in ieder geval een extra dilemma op: moet hij nu kopen of gokken op een verdere koersda ling, en als er gekocht wordt, is meteen weer verkopen om die 4 procent snel te incasseren dan verstandig of is juist lang vasthouden beter?

Het is niet de eerste keer dat er aandelen KPN te koop worden aangeboden en ook niet de eerste keer dat daar korting op wordt verstrekt. KPN begon zijn beursleven in 1994 zelfs met zo'n actie. De aandelen moesten toen 49,75 gulden kosten en particulieren kregen 2,50 gulden korting. Dat leidde tot een enorme handel op de eerste beursdag. Heel veel kleine beleggers werden 'knakenjager' en verkochten onmiddellijk hun stukken. Omdat zij ieder maximaal 200 aandelen met korting hadden kunnen kopen, werden ze dankzij KPN zo op één dag mogelijk 500 gulden rijker.

Hebben die knakenjagers gelijk gehad of hadden ze hun aandelen beter kunnen vasthouden? Achteraf bezien zijn de snelle winstmakers de verliezers geworden.

KPN is op de beurs nu zo'n 20 euro waard. De particulier heeft indertijd 47,25 gulden (49,75 min 2,50) betaald, omgerekend 21,45 euro. Ogenschijnlijk is die trouwe KPN-aanhanger er in zes jaar dus 1,45 euro op achteruit gegaan. Maar schijn bedriegt. KPN heeft zijn aandelen in juni dit jaar gesplitst, elk oud aandeel werd twee nieuwe aandelen. Bovendien bestond KPN zes jaar geleden nog uit de combinatie van het huidige KPN en het huidige TPG. Die twee zijn in juni 1998 uit elkaar gegaan. Daarbij kregen de aandeelhouders van het 'oude' KPN er naast hun aandeel KPN een aandeel TPG bij. Wie beide aandelen heeft vastgehouden, bezit nu dus twee aandelen KPN (koers: 20 euro) en één aandeel TPG (koers 26 euro) voor elk aandeel dat hij in 1994 kocht. Die drie zijn samen 66 euro waard, ruim drie keer de 21,45 euro die er in 1994 is betaald.

De 200 aandeeltjes KPN die met korting konden worden gekocht, leverden de 'knakenjagers' 500 gulden op. Degene die ze heeft vastgehouden, bezit nu voor 13 200 euro aan aandelen en heeft daarmee een koerswinst (dividend dus niet meegerekend) gemaakt van 8 910 euro: 19 630 gulden. Daar moet dan wel een paar duizend gulden aan renteverlies van worden afgetrokken, maar dan nog is de aandeel-houder overduidelijk de winnaar. En dat ondanks de enorme koersval van KPN in de loop van dit jaar.

Die koersval wordt door menig KPN-volger aangegrepen als bewijs dat de financiële wereld haar vertrouwen in het bedrijf heeft verloren. De koersval is groter dan bij de concurrenten en dus doet het KPN-management het kennelijk extra slecht, zo luidt de redenering.

Bij die visie wordt echter een belangrijke ontwikkeling over het hoofd gezien. De beurskoers van KPN is sinds maart dit jaar wel sneller gedaald dan die van zijn naaste concurrenten, maar daar voor ook veel sneller gestegen.

Alle belangrijke telecomfondsen zagen hun koers begin dit jaar pieken als gevolg van de internetgekte. Die begon in oktober vorig jaar en vijf maanden later waren Deutsche Telekom, zijn Britse en Franse collega's, KPN's Spaanse ex-partner Telefonica en vele andere op de beurs 1,5 tot 2,5 keer meer waard. KPN spande in die periode echter met afstand de kroon door maar liefst 3,7 keer zoveel waard te worden.

Haal je de internet-hype uit de cijfers door de huidige koersen te vergelijken met die van 1 oktober vorig jaar, dan doet KPN het zo slecht nog niet. KPN is nu net zoveel waard als voor de hype. Dat geldt ook voor Deutsche Telekom. France Télécom en Telefonica doen het een stuk beter met een koerswinst van 35 procent. Maar British Telecom is nu ruim 20 procent minder waard dan op 1 oktober vorig jaar. Bij Vodafone, 's werelds nummer één bij mobiel bellen en algemeen beschouwd als het bedrijf dat laat zien hoe het moet, ligt de beurskoers dik 10 procent lager. En AT T, de Amerikaanse reus, is nog maar de helft waard vergeleken met een jaar geleden. Als beurskoersen aanleiding zijn voor zorgen over het management, dan hoeven Smits en de zijnen zeker niet als eersten schuld te belijden.

Op de lange termijn is KPN dus een goede belegging gebleken en over het afgelopen jaar bezien was het bedrijf een keurige middenmoter onder de telecom-fondsen. Je hebt er daarentegen ook geen reclamewet bij nodig om daaraan toe te voegen dat het verleden niet veel garanties biedt voor de toekomst. Het management van KPN is erg ambitieus: het bedrijf moet op verschillende terreinen in de Europese top gaan meedraaien, en ambities zijn in de telecomwereld soms schrikbarend kostbaar en dus riskant.

KPN heeft in zijn prospectus elf pagina's weten vol te tikken over wat het als de belangrijkste risico's ziet waarmee beleggers rekening moeten houden. Die variëren van partners die plotseling voor een concurrent kunnen kiezen tot het ontdekken van een nieuwe technologie die bijvoorbeeld de miljarden-investeringen in UMTS tot weggegooid geld zou maken.

Tegenover die risico's staat dat KPN aan risicospreiding doet door op meer dan één paard te wedden. Weliswaar spreekt het mobiele netwerk van KPN Mobile het meest tot de verbeelding, maar geld verdienen doet het concern ondertussen nog vooral met gewone spraaktelefonie via vaste lijnen. Die inkomstenbron staat onder druk, de prijzen dalen door de oprukkende concurrentie en over een paar jaar, zo voorspellen deskundigen, bellen de meeste mensen over het internet, en dan gratis. Maar het vaste net blijft een geldmaker aangezien het explosief groeiende internet-verkeer ook goeddeels over een vast net zal moeten. Niet voor niets probeert KPN op zijn thuismarkt de concurrentie met zijn zogeheten 'breedbanddienst' Mxstream voor te blijven. Het bedrijf vindt daarbij nu de Nederlandse telecom-waakhond Opta op zijn weg. Die heeft de afgelopen week KPN gelast de concurrentie sneller tot zijn net toe te laten.

Eerder dan KPN Mobile moet ook KPN's Europese datanetwerk, via de joint-venture KPNQWest, zwarte cijfers gaan schrijven. Deze samenwerking met het Amerikaanse QWest legt in Europa 20 000 kilometer glasvezel in de grond en samen met IBM richt het tientallen computercentra in. Daarmee kan het internetdiensten leveren aan vrijwel alle grote ondernemingen in West-Europa. Op dit (nieuwe) terrein is KPN na Colt al de grootste in Europa. Het is misschien een weinig aansprekende tak van KPN, maar misschien ook een

van de meest ondergewaardeerde. KPNQWest is sinds een jaar aan de beurs genoteerd en het belang van 44,3 procent dat KPN bezit, is alleen al twaalf miljard gulden waard.

De vierde divisie - voor onder meer internet- en mediadiensten en callcenters -, levert ook veel minder risico's op dan Mobile. Al was het maar omdat er veel minder miljarden in zijn geïnvesteerd. Met zijn drie internet-providers: Planet Internet, Het Net en XS4All, is KPN marktleider in Nederland. Planet moet een vooraanstaande positie in Europa zien te veroveren, in het bijzonder in combinatie met de mobiele netten van KPN. Over een paar jaar zal mobiele telefonie vooral mobiel internetten zijn en dan moet Planet een grote zogeheten portal zijn, een toegangsdeur en wegwijzer voor het wereldwijde web. Met het oog daarop heeft KPN recent Planet ook als internetprovider in Duitsland geïntroduceerd.

VERVOLG OP PAGINA 14

Dreumes met wereldambitie

VERVOLG VAN PAGINA 11

Duitsland mag sinds een klein jaar het land genoemd worden waar KPN zijn toekomst aan heeft opgehangen. Tot veler verrassing wist KPN december vorig jaar de hand te leggen op E-Plus, de derde gsm-aanbieder van Duitsland. Daarmee zette de dreumes uit Den Haag zich in één klap op de internationale kaart en het was ook de reden waarom de beurskoers van KPN zo onstuimig ging stijgen. Duitsland is de grootste mobiele markt van Europa en plotseling was KPN daar prominent aanwezig.

KPN kreeg E-Plus echter niet cadeau. Bell South, de Amerikaanse eigenaar, hing er een prijskaartje aan van 41 miljard gulden. Dat dwong KPN tot creativiteit. Het leende geld om een deel in contanten te betalen, BellSouth behield nog 22,5 procent van de aandelen in E-Plus en kreeg bovendien rechten om aandelen in KPN of KPN Mobile te verwerven. Als de Amerikanen dat willen (en de Nederlandse overheid het toestaat), bezitten zij straks een klein kwart van KPN.

Met 41 miljard is KPN er echter nog niet, want om E-Plus echt wat waard te maken moest het bedrijf een Duitse UMTS-licentie in de wacht zien te slepen. Deze zomer lukte dat, voor 18,5 miljard gulden. Aanvankelijk zou dat bedrag worden gedeeld met het rijke Hutchi son Whampoa uit Hongkong, maar dat bedrijf haakte meteen na de veiling af. Hoe vaak KPN vervolgens ook verkondigde dat BellSouth een deel van geld zou leveren en dat het zelf niet in financiële problemen kwam, beleggers vreesden het tegendeel en de beurskoers ging nog eens fors onderuit.

Kan Duitsland het ambitieuze KPN de kop gaan kosten? Ja en nee. KPN heeft zich verzekerd van een paar opmerkelijke kompanen in zijn strijd om een Europese toppositie. BellSouth speelt daarin een centrale rol. Het is een van de hoofdrolspelers in Amerika en via een jointventure met SBC de nummer twee aldaar bij mobiele telefonie. Nummer één in de VS is de combinatie van Vodafone en Bell Atlantic en dus zal Bell South er veel aan gelegen zijn om in Europa een zo sterk mogelijke vuist te maken tegenover marktleider Vodafone.

Via BellSouth is KPN verder in contact gekomen met het Japanse NTT Docomo. Die heeft als eerste een 'mobiele internetdienst', i-mode, ontwikkeld. Docomo boekt daarmee ongekende successen in Japan en wil die successen nu herhalen in Europa en de Verenigde Staten. In juli nam Docomo een belang van 15 procent in KPN Mobile met als overduidelijke doel om daarmee Europa te veroveren.

Bovendien maakten de twee in juli afspraken met Hutchison, waarin Docomo al een belang heeft. Het afhaken van Hutchison bij de Duitse veiling, kan dan ook niet als een verrassing voor KPN en Docomo zijn gekomen. Mogelijk heeft Hutchison in Duitsland zelfs alleen maar voor de show samen met KPN op een UMTS-licentie geboden. Eventuele ideeën om KPN/E-Plus bij de veiling door overbieden uit de markt te drukken, waren door de aanwezigheid van het steenrijke Hutchison in ieder geval bij voorbaat kansloos.

In Engeland had Hutchison begin dit jaar al een UMTS-licentie in de wacht gesleept en in oktober lukte dat ook in Italië. KPN en Docomo hebben op hun beurt onlangs een belang genomen in de Britse Hutchison-dochter.

Al met al heeft zich met BellSouth, Docomo, Hutchison en KPN een groep gevormd die op de mobiele markt de nummer één is in Japan, twee in de VS en in Europa de strijd met iedereen aankan. Dat KPN aan Duitsland ten onder gaat, lijkt dus uiterst onwaarschijnlijk. KPN is in dit illustere gezelschap de Europese sleutelfiguur, maar tegelijk ook de veruit kleinste partij. Als er geïnvesteerd moet worden, moet KPN mee kunnen doen, of een deel van de zeggenschap opgeven. Over KPN Mobile, of over zichzelf.

Topman Smits heeft ook recent nog laten weten dat een zelfstandig KPN voor hem niet heilig is. Fuseren, zoals in mei met Telefonica werd geprobeerd, is voor hem bespreekbaar, evenals overgenomen worden. Voor Nederlanders met een sterk Oranje-gevoel lijkt dat geen prettig vooruitzicht, voor Nederlanders met veel KPN-aandelen wel. Overnames leveren beleggers veelal een fikse premie op en stimuleren dus de beurskoers. Praten erover trouwens ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden