'Drempels te hoog voor schuldsanering'

Onderzoekster stelt dat schulden afbetalen lastiger wordt

Problematische schulden zijn steeds vaker onoplosbaar. De gevolgen voor de betrokken gezinnen zijn groot en de maatschappelijke kosten hoog. Dat stelt Nadja Jungmann, lector schulden van de Hogeschool Utrecht in het rapport 'Onoplosbare schuldsituaties'.

De afgelopen jaren is door de crisis de schuldenproblematiek in Nederland fors toegenomen. Zeker 700.000 Nederlanders hebben problematische schulden. In 2013 belandden ruim 28.000 mensen in de schuldsanering. De ervaring leert dat 30 procent van hen de eindstreep (na drie jaar) niet haalt. Maar steeds meer gezinnen komen ondanks enorme schulden niet in aanmerking voor schuldsanering.

Dat komt, zegt Jungmann vanavond in het tv-programma 'Altijd wat' (NCRV), in de helft van de gevallen doordat gemeenten de afgelopen jaren hogere drempels hebben opgeworpen en om andere juridische redenen. Het gaat dan bijvoorbeeld om een nog af te wikkelen scheiding, een (justitieel) betwiste vordering of onvoldoende inkomen.

In 40 procent van de gevallen die Jungmann onderzocht werd geen schuldsaneringstraject gestart door het gedrag van de aanvragers. In de weg stonden dan vaak gevoelens van slachtofferschap, afspraken niet nakomen of onvoldoende bereidheid om concessies te doen.

Vaak gehoorde klachten: "Ze willen hun auto niet kwijt", "Ze willen de kinderen niks ontzeggen", "Ze willen niet meer gaan werken" en "Ze willen niet korten op bestedingen aan huisdieren".

Jungmann bestudeerde in samenwerking met de NVVK (brancheorganisatie op het gebied van schuldhulpverlening) 129 dossiers om in kaart te brengen waarom mensen niet in aanmerking komen voor een schuldregeling. De gemiddelde schuld van die aanvragers bedraagt 47.000 euro. Het gemiddelde inkomen 1.246 per maand.

Die schulden hebben een groot effect op die gezinnen, maar ook op de samenleving. Mensen met financiële problemen melden zich vaker ziek op hun werk of maken gemiddeld langer gebruik van een uitkering. Minder duidelijk zichtbaar, maar ook een pijnlijk gevolg zo stelt Jungmann, is het ontstaan of verergeren van gezondheidsproblemen.

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) berekende onlangs dat een problematische schuldsituatie de maatschappij gemiddeld 100.000 euro kost.

Jungmann hoorde in interviews met bijvoorbeeld maatschappelijk werk of GGZ dat de uitzichtloosheid van die schulden ook hun hulp flink hindert. Deurwaarders blijven komen en de stress blijft voortbestaan. Het is zo'n zware molensteen om hun nek dat schuldenaren nauwelijks ruimte hebben om te werken aan andere problematiek die vaak ook in die gezinnen speelt.

Jungmann pleit ervoor dat gemeenten minder strenge toelatingscriteria voor de schuldhulpverlening gaan hanteren en vaker proberen mensen te motiveren. Van het kabinet vraagt ze ervoor te zorgen dat mensen met schulden door een beslagvrije voet niet onder 90 procent van het bijstandsniveau uitkomen.

Jungmann: "Als mensen in een voortraject van de schuldhulpverlening zitten, als ze wachten op groen licht, ontstaan er soms nieuwe schulden. Doordat de deurwaarder langskwam, de Belastingdienst een naheffing deed, Justitie, het waterschap en de gemeenten geld opeisten. We stuitten op schuldenaren, met het water aan de lippen, die van 40 procent van het bijstandsniveau moesten rondkomen. Dat kan niet. En omdat ze noodgedwongen nieuwe leningen afsloten, werden ze vervolgens niet toegelaten tot de schuldhulp."

Zij hoopt dat schuldhulpverleners er wat meer rekening mee houden dat armoede effect heeft op het gedrag van mensen.

Arm in Amsterdam

Rond de 20.000 huishoudens in Amsterdam zitten diep in de rode cijfers, en dit aantal stijgt . Het lectoraat armoede en participatie van de Hogeschool van Amsterdam bestudeerde waarom veel mensen na hun eerste contact met de schuldhulpverlening de aanvraag niet doorzetten. Die uitval heeft, zo blijkt uit het onderzoek, 'onwenselijke gevolgen'. Vaak namen de schulden vervolgens toe.

Veel van de geïnterviewden haakten af vanwege alle voorwaarden voor zo'n traject. Voor anderen was schaamte een belangrijke reden. Lector Roeland van Geuns pleit voor meer empathie voor de cliënt die vaak psychische problemen heeft, en voor communiceren in simpele taal. "Wanneer je schulden hebt, doet dit iets met je denken. Het is belangrijk dat hier rekening mee gehouden wordt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden