Interview

Dreigende problemen voor de coalitie? Buma en Pechtold zijn er heel ontspannen over

Beeld Maus Bullhorst

Hun partijen verschillen veel van elkaar, hun politieke opvattingen liggen ver uiteen, hun persoonlijkheden contrasteren. Dat politiek leiders Alexander Pechtold (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) samenwerken in Rutte III mag een klein wonder heten. Het gaat zelfs ‘verrassend goed’. "We hebben nog nooit met de koppen tegen elkaar in het Torentje gezeten", zegt Pechtold.

De eerste Prinsjesdag van dit kabinet staat in het teken van een florerende economie, ook al zijn de onderlinge verschillen er niet kleiner op geworden, zeggen beide politiek leiders. In de werkkamer van de D66’er maken Buma en Pechtold de balans op na tien maanden regeren. 

“Besluiten nemen met vier partijen kost meer tijd dan met twee”, zegt Buma. “Er is altijd wel iemand die iets anders vindt. Het is een feit dat je in Nederland minimaal vier partijen nodig hebt voor een meerderheidscoalitie. Dat is bijzaak, de hoofdzaak is dat er moet worden geregeerd.” Pechtold: “Dat we onderling zo verschillen, is voor ons gewoon een gegeven. Grote meerderheden bestaan niet meer in de politiek. En daarna ga je gewoon aan de slag.”

Is de coalitie tien maanden na de moeizame formatie een eenheid te noemen?

Buma: “Ik vind zelf dat het verrassend goed gaat met deze coalitie. Het is een eenheid waar het een eenheid moet zijn. Wel heeft iedere partij heel bewust zijn eigen positie. Dat D66 en ChristenUnie er verschillende morele opvattingen op na houden verandert niet zodra je regeert. We kunnen ons voldoende onderscheiden. Wat deze partijen bindt, is het besef dat als wij dit niet samen doen, het land niet verder gaat. Dat is de grootste zorg: het gemak waarmee anderen zeggen ‘ik doe even niet mee’. Net als D66 zit het CDA in de politiek omdat we iets willen doen.”

Pechtold: “We hebben een werkwijze gevonden om oplossingen te bedenken in deze toch wel instabiele periode. Toen we vorig jaar aan het onderhandelen waren, dachten we: het gas in Groningen, dat kunnen we hooguit een beetje terugdraaien, maar dat is het dan. Alle techneuten vertelden ons dat. Opeens, gaandeweg, zag de minister kans de kraan naar nul te draaien. Als wij dan niet zo op elkaar waren ingespeeld, zouden we in grote problemen zijn gekomen."

Alexander Pechtold (D66) en Sybrand Buma (CDA) op het Binnenhof.Beeld ANP

“Ik ben het met Buma eens. Als ik in de Kamer kijk – en wij lopen daar al een tijdje rond – zie ik veel meer getuigenispolitiek dan vroeger. GroenLinks viert zijn dertigste jaar in de oppositie. De SP niet anders. Je hebt issuepartijen voor ouderen, dieren, Turkse Nederlanders. Dat geeft heel weinig ruimte voor stabiele meerderheden.”

Voor u is duidelijk dat deze samenwerking noodzakelijk is. Maar snappen de kiezers het ook of zien die een verstandshuwelijk?

Pechtold: “We zijn geen fusieonderhandelingen begonnen”.

Buma: “Het is geen huwelijk. En het verstand wordt gebruikt. We hebben te maken met grote verschillen. Maar als we dat op voorhand een probleem zouden vinden, hadden we nu geen kabinet gehad. Vergeet niet, we hebben al veel voor elkaar gekregen. Het staat in de grondverf.”

Vooralsnog is er vooral aandacht voor onderlinge twisten. Over het kinderpardon, arbeidsgehandicapten en de dividendbelasting.

Pechtold: “Ik herken me daar totaal niet in. We zitten er nu bijna een jaar en we hebben nog nooit met de koppen tegen elkaar in het Torentje gezeten. Het vorige kabinet zat een paar weken te hannesen over bed, bad en brood.

Over de dividendbelasting roepen drie van de vier coalitiepartijen dat ze niet enthousiast zijn, maar dat het ‘nu eenmaal is afgesproken’. Is dat geen riskante strategie?

Pechtold, zuchtend: “De dividendbelasting… daar hebben we hem weer. En die strategie is wat het is: niet enthousiast, wel afgesproken.”

Buma: “Bij de dividenddiscussie zeggen sommigen dat je een meloen moet doorslikken. Elke partij heeft wel iets waar hij niet blij van wordt, dat uit ieder op zijn eigen manier. Waar ik als CDA’er heel erg van moest slikken, zonder dat het om een meloen ging, was het toestaan van wietexperimenten. Maar als ik een afspraak maak, voel ik me ook mede-eigenaar van die keuze. Pechtold mag mij eraan houden dat ik net zo hard als D66 roep dat de minister dit moet uitvoeren.”

Als twee coalitiepartijen openlijk verklaren dat ze een maatregel niet zien zitten, hoe kun je dan draagvlak verwachten in de samenleving?

Pechtold: “Buma gaf een prima voorbeeld, over die wietexperimenten. Er zijn altijd zaken die je niet leuk vindt, maar er is ook zoiets als een totaalverantwoordelijkheid. Diederik Samsom had het ooit over de gruwelijke schoonheid van het compromis. Ik citeer hem graag.”

Dit kabinet heeft nog tweeënhalf jaar te gaan. Welk stempel wil Rutte III drukken?

Pechtold: “Toen we aan dit avontuur begonnen, was het gevoel in de samenleving dat de economische crisis wel zo’n beetje achter ons lag. Dat bleek toch minder waar. Ik hoop dat we de komende tijd echt kunnen laten merken dat de economie aantrekt. Dat er goede afspraken over het klimaat komen. Er is behoorlijke eensgezindheid over hoe om te gaan met vluchtelingenstromen. Het kabinet heeft op dat punt brede steun, behalve dan van PVV en GroenLinks. Dat zijn dingen die mensen bezighouden: vluchtelingen, het klimaat, hoe gaat het met mijn baan en met de publieke sector als geheel. Het onderwijs krijgt er 8 procent bij. Dat heeft in geen enkel verkiezingsprogramma gestaan.”

U bent tevreden over wat er nu al is bereikt, maar als u uit het raam kijkt, staan er boze agenten of boze leraren.

Pechtold: “Toen ik nog in de kunsthandel zat, was het gezegde 'uitgeprijsd is nog niet verkocht.’ Er zijn veel goede plannen, maar niet alles heeft zijn doel al bereikt. Dat besef ik goed.”

Buma: “De vraag of mensen het wel merken, is terecht. Ik heb niet de illusie dat het Binnenhof volstroomt met juichende mensen nu de coalitie belooft dat de koopkracht erop vooruit gaat. Veel belangrijker wordt het of wij mensen weer perspectief kunnen geven voor de toekomst. We zijn in deze coalitie van vier partijen bezig om onderling heel grote verschillen te overbruggen. Dat vind ik waardevol. In een tijd dat mensen grote onzekerheid voelen over de toekomst, er misschien zelfs bang voor zijn, een tijd van versplintering en polarisatie, overbrugt deze coalitie tegenstellingen. Mijn hoop is dat Nederland ziet dat het kan. Dat is meer dan een sociaal-economisch verhaal, dat gaat over de manier waarop we samenleven.”

Dus het kabinet is een rolmodel voor de verdeelde samenleving?

Pechtold: “Haha, ik blijf graag even met de voeten op de grond. Deze coalitie zal er vooral op afgerekend worden of we komend jaar brandende actuele kwesties weten op te lossen. Volgens mij zijn we daar, in tegenstelling tot eerdere kabinetten, heel behoorlijk toe in staat. Juist omdat we samenwerken. Het is echt niet: er gebeurt wat wij als vier coalitiepartijen met onze 76 zetels samen beslissen. We hebben nog voor het regeerakkoord er lag extra geld geregeld voor de leraren en de wijkverpleging, toen de PvdA dat vroeg. Bij eerdere kabinetten ging het luik dicht als er eenmaal een regeerakkoord lag. Nu niet."

“Deze vier partijen durven te kijken: wat is reëel? Daardoor kwam er een ferm besluit over de gaswinning in Groningen. En zijn de plannen voor arbeidsgehandicapten geschrapt, nadat er uit het land vragen kwamen of het wel goed was doordacht. Dat laatste plan is niet per se ingetrokken, omdat D66 dat achter de schermen zo afdwong. Zo is de werkwijze niet. Ook de staatssecretaris vond de kritiek uit het land reëel. Dat je dan durft bij te stellen als kabinet en coalitiepartijen, dát is wat kiezers begrijpen.”

Achter de schermen hebben de coalitiepartijen toch onlangs nog stevig gediscussieerd over de uitzetting van Lili en Howick?

Buma: “In de vorige coalitie van VVD en PvdA was de discussie over vluchtelingenbeleid honderd keer meer gepolariseerd dan in deze coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. We weten heel goed van elkaar waar we staan. Wij hoeven niet lang te discussiëren.”

Over het belangrijkste thema voor komend jaar, de klimaatplannen, staan juist CDA en D66 soms lijnrecht tegenover elkaar. Hoe gaat u dat oplossen?

Buma: “Tussen de vier partijen en binnen de coalitie is er geen discussie, de doelen zijn duidelijk. Maar ik maak me wel zorgen hoe het klimaatproject in de samenleving valt. Het moet niet worden dat de Teslarijder even aan de Opelrijder gaat vertellen hoe hij moet leven. Er wordt soms vergeten dat we deze grote opdracht met z’n állen moeten uitvoeren. De concrete plannen worden momenteel voorbereid aan ‘klimaattafels’ in het land. Ik hoorde deskundigen zeggen: ‘Gas wordt duurder, dus u moet maar een warmtepomp kopen.’ Dat zijn grote uitgaven voor mensen.”

Pechtold: “We moeten oppassen dat we niet in oude rollen terugvallen. Dan wordt het: D66’ers rijden een Tesla en het CDA zit op de tractor. Zo is het natuurlijk niet. Die tegenstelling is zo achterhaald. Ook ik ben er steeds meer achtergekomen dat het beheersen van het klimaat een gezamenlijk vraagstuk is. Misschien moeten we het benaderen als de staatsschuld: je handelt vanuit een opdracht voor volgende generaties. Het CDA noemt dat rentmeesterschap. D66 noemt het verantwoordelijk denken.”

“Ik deel wel de zorg dat we mensen betrokken moeten houden, ook de mensen met een inkomen aan de onderkant. Maar als we huizen duurzamer maken, zijn we voor de energieprijzen straks niet meer afhankelijk van oliesjeiks, en dat is voor iedereen goed. Waar Trump teruggaat naar kolen en aardolie, daar lopen wij dadelijk voorop, dat geeft onze hele economie een voorsprong.”

Buma: “In het CDA zijn ook veel Teslarijders, hoor.”

Komend jaar spant het erom of de coalitie de meerderheid in de Eerste Kamer behoudt, na de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Maakt u zich zorgen?

Pechtold: “Ach, het vorige kabinet moest na een jaar al nieuwe partners zoeken, omdat het de meerderheid in de Eerste Kamer kwijt was. En het heeft uiteindelijk vijf jaar gezeten. Het politieke landschap is al jaren zo gepolariseerd dat partijen er niets aan hebben om in hun eigen gelijk te blijven hangen. De coalitie zal het moeten hebben van goede argumenten. Ik maak me niet zo veel zorgen. De Klimaatwet met de afspraken over ‘Parijs’ heeft steun van zeven partijen. Als er straks goede pensioenplannen liggen, eindelijk, dan gaan senatoren daar toch geen kleine politiek op bedrijven?”

Buma: “Vanaf de start van dit kabinet was het onzeker of er een meerderheid blijft in de Eerste Kamer. We gaan kijken hoe het loopt. Zoals Alexander zegt: we letten nu al goed op dat we een meerderheid van één stem toch wel magertjes vinden. We zijn nu al op zoek naar bredere steun. Na de verkiezingen is het onze taak én die van de oppositie ervoor te zorgen dat we een land hebben dat geregeerd wordt. Dreigende problemen voor de coalitie? Ik ben er heel ontspannen over.”

Lees ook

Alle artikelen over Prinsjesdag staan in ons dossier.

Miljoenennota: 'Internationale onzekerheid schadelijk voor onze economie'

Minister Wopke Hoekstra van financiën ziet grote risico’s opdoemen voor de Nederlandse economie en daarmee voor de overheidsfinanciën.

Klimaat en zorg leggen op termijn zware druk op de begroting

Omdat de formatie lang duurde, werd het budget dat het kabinet had voor nieuwe, leuke dingen kleiner. De Miljoenennota van vorig jaar maakte dat pijnlijk duidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden