Provinciebestuur

Dreigende boeren drijven Brabant richting Forum voor Democratie

Boeren demonstreerden in december voor het provinciehuis van Den Bosch tegen de in hun ogen onrealistische stikstofmaatregelen van het provinciebestuur.Beeld ANP

Het boerenprotest heeft in Brabant de weg geplaveid naar Forum. Na een maandenlange bestuurscrisis wil de VVD nu met CDA en de partij van Thierry Baudet een nieuw college onderzoeken.

Dat de colonne van zevenhonderd tractoren zo’n verlammende werking zou hebben op het Brabantse bestuur, daarvan was niemand zich eind oktober vorig jaar nog bewust. Maar de gevolgen zijn tot op de dag van vandaag voelbaar. Het CDA trok zich daarna schielijk terug uit het college dat een van tevoren afgesproken streng stikstofbeleid wilde uitvoeren, en sindsdien is Brabant nagenoeg onbestuurbaar.

Misschien was het niet zo zeer de optocht van boeren die het CDA afschrikte, maar de bedreigingen die er mee gepaard gingen. Voorman Mark van den Oever van de radicale Farmers Defence Force (FDF) vroeg zich in die periode op sociale media namelijk af: ‘Moeten we CDA-Statenleden in Brabant persoonlijk aanpakken na het verraad van 25 oktober?’ Op bewuste dag besloot de provinciebestuur, toen nog inclusief het CDA, dat een nieuwe stikstofmaatregel niet werd uitgesteld, ondanks felle boerenprotesten. Hoewel Tanja van de Ven-Vogels, statenlid van de CDA-fractie, ook persoonlijk werd bedreigd, twitterde zij moedig: ‘FDF: kom maar op’. Maar de werkelijkheid was dat het CDA onder zoveel boerengeweld uiteindelijk bakzeil haalde. Eerst sprak de CDA-fractie in de Staten zich plotseling uit tégen een streng stikstofbeleid waarvoor de eigen gedeputeerden Renze Bergsma en Marianne van der Sloot medeverantwoordelijk waren. Die stapten daarom op, omdat ze niet langer geloofwaardig waren. Maar uiteindelijk trok het CDA ook de steun aan het college in. Dat gaat sindsdien verder als minderheidscoalitie (van VVD, D66, GroenLinks en PvdA), maar is in feite vleugellam.

CDA-historicus waarschuwt samenwerking met Forum

CDA-partijhistoricus Pieter Gerrit Kroeger waarschuwt de christendemocraten in Noord-Brabant niet te gaan besturen met Forum voor Democratie, zegt hij in de podcast Betrouwbare Bronnen. Volgens Kroeger zijn populistische partijen als Forum labiel en anti-democratisch en lopen ze weg zodra harde keuzes gemaakt moeten worden. Hij verwijst naar ervaringen met de PVV van Geert Wilders. Die partij gaf gedoogsteun aan het kabinet Rutte I van VVD en CDA, maar brak met het kabinet toen die partijen door de economische crisis nieuwe bezuinigingen noodzakelijk vonden. Kroeger wijst erop dat PVV en FVD steeds verder radicaliseren. “Ze zijn anti-polder, anti-fatsoen en anti-harmoniemodel – waarden waar het CDA juist voor staat.” Volgens de partijhistoricus heeft een verbond met zulke partijen fatale gevolgen: het CDA verspeelt dan zijn kern-identiteit: “Constructief regeren en daarmee het fatsoen bewaren. Gemeenschapszin en dus niet polariseren. En respect voor geloof en geweten in een divers land.” Waar beginnen ze aan in Brabant, verzucht hij. Kroeger publiceerde een boek over de geschiedenis van het CDA en werkt nu aan een vervolg daarop.

Over rechts of over links

Op de achtergrond speelt ook de opstelling van het landelijke CDA een grote rol in de Brabantse crisis. Op het partijcongres in november was grote kritiek te horen op het wetenschappelijk bureau van de partij dat een hervorming van de landbouw voorstelde. Het CDA moet juist boervriendelijk zijn, was de uitkomst. Dat is ook iets wat de in Rosmalen wonende Madeleine van Toorenburg nadrukkelijk uitdraagt. Zij is in deze crisis als vicevoorzitter van de Tweede Kamerfractie voortdurend op het provinciehuis in Den Bosch te vinden.

Angel in de Brabantse stikstofcrisis is het plan waarin wordt afgedwongen dat stallen van meer dan twintig jaar oud worden afgestoten of vervangen. Dit plan werd in 2017 nog breed gedragen, ook door VVD en CDA. Maar het CDA heeft dit beleid onder het dreigende boerenprotest losgelaten, en kan alleen nog besturen met partijen die daar ook voor kiezen.

De VVD is echter na een deze week afgesloten onderzoek van twee informateurs als grootste partij aan zet, en kan nu kiezen of ze ‘over rechts’ wil of ‘over links’. Ze kan de oude coalitie voortzetten, met D66, GroenLinks en PvdA, met de Socialistische Partij als nieuwe partner. Dan kan de ingeslagen weg worden vervolgd, VVD én SP zijn beide vóór de sanering van oude stallen. Maar de VVD heeft vrijdag bekend gemaakt vooralsnog te kiezen maar het alternatief met CDA en Forum. Die nieuwe samenwerking zou betekenen dat na het CDA ook de VVD buigt voor het boerenprotest en het rigoureuze landbouwbeleid van Brabant op de schop gaat.

Lees ook: 

Provinciaal CDA in opstand tegen nieuwe landbouwkoers

In de provinciale fracties van het CDA is tumult ontstaan over het plan voor de koerswijziging dat Nederland niet langer de tweede landbouwexporteur van de wereld moet willen zijn. Op het landelijk partijcongres in Utrecht eisten ze dat het voorstel van tafel gaat en dat het CDA zich blijft profileren als plattelandspartij die opkomt voor de boeren.

De bestuurscrisis in Noord-Brabant laat zien hoe machtig het CDA in de provincie is

De bestuurscrisis in Noord-Brabant toont aan dat het CDA in de provincie oppermachtig is.In de stikstofcrisis kan de partij handig gebruik maken van de politieke versnippering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden