Drachten wil gedempt 'open riool' weer bevaarbaar maken

DRACHTEN - De Drachtster Compagnonsvaart was een open riool. Daarover is iedereen het wel eens. Of die vaart toch terug moet komen? In ieder geval een deel van de Drachtsters haalt er de schouders over op. De lokale politiek en de middenstand lijken er echter rijp voor te zijn. Het biedt de kans een graantje mee te pikken van het Friese watertoerisme.

JAN SLOOTHAAK

Fokke Lút, een bijna legendarisch dorpstype, had zijn woonboot versierd met een opschrift: 'Hier houdt het mensdom op'. De Drachtster volksvertellingen zijn vergeven van dat soort types, die vroeger het leven kleurden. In Drachten wordt de herinnering aan 'typetjes' gekoesterd.

Zo is er het Bleekershûs, genoemd naar dokter Bleeker. Een onbehouwen man, die een jeugdige patiënt met maagklachten aanried bij elke aandrang een wind te laten. In het boek 'Drachten, van toen naar nu', laat J. J. Spahr van der Hoek de dokter zeggen: “Ik weet wel, het is niet netjes. Maar je laat 'm gaan op sokken. Kijk zo. . .” En de zwaargebouwde dokter, op Antsje Bosbeer na de zwaarste van Drachten, verheft een machtig bil en veroorzaakt een trilling die de pauweveren op de schoorsteenmantel deed trillen.

Dokter Bleeker woonde aan het Moleneind, ongeveer tot even voorbij die plek moet de Compagnonsvaart weer worden hergraven. Om precies te zijn tot aan de Dam, een plein op de plek waar vroeger de 'Hoofdbrêge' lag, de belangrijkste brug. Op die Dam staat het beeldje van nog weer een ander dorpstype, Peije Rasp, die met zijn harmonika het melancholieke levenslied vertolkte. Het centrum krijgt bovendien een opknapbeurt van tien en een half miljoen gulden. Op de Dam komt een carillon, dat plaatselijke ondernemers bij de komst van Philips al eens aan de gemeente schonken, maar dat nu ligt opgeslagen bij Gemeentewerken. Het speelwerk komt onder een colonnade (overkapping op een zuilenrij) die de Dam zal overspannen.

Voor het welslagen van het centrum-plan is vooral belangrijk, of de middenstand bereid is de omstreden en onooglijke 'luifels' uit de jaren zestig en zeventig voor de winkels weg te halen. Een poging hen collectief tot investeren te bewegen, lukte niet. “Het hangt nu van de individuele middenstanders af. De oud-Drachtsters zijn sterker geneigd mee te werken dan de landelijke ketens”, aldus wethouder Ines Pultrum.

Pultrum (PvdA) wil er niets van horen, dat hij met zijn plannen voor demping van de 'feart' te veel naar het verleden kijkt. Dat verwijt wordt wel gemaakt. Bijvoorbeeld door Roel Oostra. De oud-directeur van cultureel centrum De Lawei heeft de wethouder opgeroepen die 70 miljoen gulden maar liever te besteden aan de toekomst in plaats van aan het verleden.

Pultrum: “Ik begrijp dat wel. Oostra en andere oud-Drachtsters herinneren zich een vaart waar matrassen ronddreven en riolen op uit kwamen.” De wethouder zegt geen nostalgie na te streven. “Integendeel, ik kijk naar de toekomst, maar zoek aansluiting bij het verleden en de identiteit van Drachten. Aan het water is Drachten de enige grote plaats tussen Grouw en Dokkum. We hebben veel te bieden. Als het lukt een deel van het watertoerisme aan te trekken, brengt dat werkgelegenheid mee. Uit onderzoek is bovendien bekend, dat boot-recreanten gemiddeld per dag 80 gulden besteden en dat kan onze middenstand goed gebruiken.”

Hans van der Mei, exploitant van grandcafé It Smelnehûs in het voormalige gemeentehuis, is dat roerend met hem eens. “Ik zie kansen. Er zullen hier boten afmeren, maar je kunt ook watertaxi's inschakelen. Ik stel me voor om rondvaartboten van hieruit het merengebied in te organiseren.”

De 'Drachtster feart' verloor zijn betekenis als turfroute naar het westen. “We hebben lange tijd Amsterdam verwarmd, maar dat is voorbij”, zegt Pultrum. Voor de mensen aan de vaart leek het een promotie het open riool te ruilen voor het nieuwe status-symbool, de auto. Toen de vaart eenmaal gedempt was, bleek dat de lage bebouwing langs de vaart armoedig in het niet viel bij de brede straat die ontstond. Stedenbouwkundig was het faliekant mislukt, net als in veel andere voormalige veenkoloniale dorpen.

Intussen biedt water een nieuwe toekomst door het watertoerisme. Het blad Recreatievaart maakte onlangs een inventarisatie en kwam tot de conclusie, dat het Nederlandse vaarwegennet de komende jaren voor miljoenen guldens wordt opgekalefaterd. Daarbij gaat het niet alleen om oude turfroutes. Ook een stad als Gouda investeert miljoenen om weer waterstad te worden door het riviertje de Gouwe opnieuw bevaarbaar te maken.

Een extern bureau heeft de conclusie getrokken, dat Drachten de oostelijke poort naar de Friese meren kan worden. De vaart hoeft slechts gedeeltelijk hergraven te worden, tot het centrum. “Ik ben al blij als we dat redden”, zegt Pultrum. “Mijn opvolgers moeten maar bekijken of het zinvol is de vaart nog verder door te trekken.”

Als de raad, waarschijnlijk eind dit jaar, het licht op groen zet, wordt het water (met zeven bruggen) acht meter breed en aan het eindpunt ruim tien meter, om keren met de boten te vergemakkelijken. Buiten de bebouwde kom, waar de vaart overigens nog bestaat, wordt het herstelplan gecombineerd met woningbouw (800 huizen) op eilandjes. In de opzet is de hand herkenbaar van Ashok Bhalotra, die ook de spraakmakende wijk Kattenbroek in Amersfoort ontwierp. In de buurt zijn ook andere nieuwe wijken gebouwd of gepland, aansluitend op de grote jachthaven de Drait.

Combinatie met wonen is nodig voor de exploitatie. Om dezelfde reden wordt de sanering van de voormalige vuilstort de Dwinger gecombineerd met een geluidswal voor een industrieterrein aan de andere kant van de vaart. De kosten van de sanering (54 miljoen gulden) worden daardoor tot een derde teruggebracht.

Pultrum denkt daardoor potjes rijkssubsidie te kunnen aanboren. Staatssecretaris Tommel (volkshuisvesting) was tijdens een werkbezoek enthousiast, heeft hij gemerkt. Pultrum vlast ook op een experiment van minister De Boer (VROM) in het kader van de campagne 'stad en milieu'. Doel is stadsproblemen te verzoenen en te voorkomen, dat woningbouw zich steeds maar weer aan de stadsranden en dus ten koste van de groene ruimte voltrekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden