Draadloze communicatie / Snel, vrij en goedkoop

Boven Leiden groeit een draadloos web: Wireless Leiden. Het is een WiFi-net dat tegen extreem lage kosten alle kabels terzijde schuift en UMTS doet verouderen voor het geboren is. En dat op niet-commerciële, anarchistische basis.

Videootje kijken vanaf de computer van vrienden in een andere wijk, gratis bellen binnen de stadsgrenzen, vanuit de schoolbanken films uit het archief van het museum plukken en van huis uit supersnel communiceren met het netwerk van je bedrijf. Als het aan Wireless Leiden ligt, lukt het binnenkort allemaal. En voor bijzonder weinig geld; een fractie van de kosten van een glasvezelnet.

WiFi heet het fenomeen dat het mogelijk gaat maken. WiFi (spreek uit wai-fai) verovert razendsnel de wereld. Het staat voor wireless fidelity, een draadloos netwerk van hoge kwaliteit. Eerder al kwamen initiatieven in het nieuws om via een WiFi-netwerk bezitters van draagbare computers heel voordelig een supersnelle verbinding met internet te bezorgen. In Leiden gaan ze verder: hier kan in de toekomst wellicht alle communicatie van de stad draadloos over de daken scheren.

,,Draadloos internet is maar een van de mogelijkheden van WiFi, en nog niet eens de meest boeiende'', meent Jasper Koolhaas, met onder anderen Huub Schuurmans en Rudi van Drunen een drijvende kracht achter Wireless Leiden. ,,Wij denken aan veel meer toepassingen, zoals scholen die de computernetwerken van hun vestigingen via ons netwerk aan elkaar kunnen knopen. We hebben contact met een bedrijf dat zijn medewerkers thuis een draadloze aansluiting op het interne bedrijfsnetwerk wil geven. Particulieren kunnen elkaar films sturen of draadloos een filmpje bij de videotheek huren.''

Wireless Leiden is, voor zover bekend, het eerste initiatief in Nederland om een complete gemeente af te dekken met een draadloos communicatienet. In de Verenigde Staten hebben enkele dorpen al een WiFi-net in de lucht en, dichter bij huis, in Duitsland heeft de gemeente Ratingen een bedrijf de opdracht gegeven zo'n draadloos netwerk te bouwen.

Wireless Leiden zal binnenkort een stichting worden, want het is nadrukkelijk de bedoeling van de initiatiefnemers dat het WiFi-net zonder winstoogmerk geëxploiteerd wordt. ,,We willen voorkomen dat we een partij worden waaraan je iedere maand geld moet overmaken'', zegt Schuurmans.

Gratis telefoneren, films uitwisselen, per computer communiceren met de gemeente of een bedrijf, is dat realistisch? Schuurmans: ,,De investeringen zijn werkelijk heel bescheiden. De overheid vraagt bijvoorbeeld geen licentiegeld voor het gebruik van de frequenties en kan dat ook moeilijk gaan doen. De frequenties voor WiFi worden ook gebruikt in de magnetron, de afstandsbediening en noem maar op. De overheid zou heel veel licentiehouders moeten gaan registreren ...''

Naast het gratis gebruik van de ether maken ook de prijzen van de benodigde apparatuur een WiFi-net heel betaalbaar. ,,Voor 150 euro heb je een kastje onder je dak hangen dat als zender/ontvanger functioneert en tegelijk als doorgeefstation voor signalen van anderen naar anderen. Een aparte antenne, die niet altijd nodig is, kost een paar tientjes. Heb je al een computer, dan kun je voor honderd euro of minder een zendertje in de vorm van een insteekkaartje kopen. Voor 100 tot 200 euro kan iedereen thuis dus een WiFi-punt opzetten'', aldus Schuurmans.

In Nederland voegen al veel computerbezitters een WiFi-zendertje aan hun pc of laptop toe, vooral om een snelle draadloze verbinding met het internet te krijgen. Van Drunen: ,,Die internetverbinding kan ook onderdeel worden van ons netwerk, maar we zullen die niet zelf verzorgen. Dat kost namelijk geld, omdat je ergens een aansluiting moet hebben op het fysieke net, bij voorkeur via glasvezel, en omdat je veel extra werk op je neemt. Bij problemen met de internetverbinding zullen de gebruikers van ons net toch in eerste instantie hulp zoeken bij ons. Je moet dan een complete helpdesk inrichten en dat is niet ons doel. Wij willen een infrastructuur aanleggen, zoals gemeenten wegen langs huizen leggen.''

Toch zullen er kosten gemaakt moeten worden om een netwerk in stand te houden en voortdurend uit te breiden. Waar komt dat geld vandaan? Koolhaas: ,,Nu komt alles uit onze hobbypotjes. Maar inderdaad, er zijn andere bronnen nodig. Particulieren zou je bijvoorbeeld eenmalig kunnen laten bijdragen door ze bij de stichting een zendertje of antenne te laten kopen. Bedrijven zou je afhankelijk van het gebruik van het netwerk kunnen laten betalen. Ook kan ik me voorstellen dat bedrijven als sponsor optreden en de kosten van internettoegang voor hun rekening nemen.''

Van overheden is vooralsnog weinig te verwachten in financiële zin. Gemeenten verkochten enkele jaren geleden juist voor veel geld hun kabeltelevisienetten, omdat communicatienetten geen overheidsdienst maar particulier initiatief zouden moeten zijn. En de rijksoverheid probeert met wisselend succes haar aandelen in KPN kwijt te raken.

,,We hebben wel al contact met de gemeente Leiden, maar niet zozeer om geld los te krijgen. De gemeente wil een wijk tot ontwikkeling brengen en ziet daar een rol voor een snel communicatienet. Ook zou de gemeente plekken op hoge gebouwen beschikbaar kunnen stellen voor onze WiFi-knooppunten.''

WiFi groeit veelal als een anarchistisch netwerk: particulieren kopen zelf een zendertje en stellen daarmee hun computer en internetverbinding open voor passanten die ook over WiFi-apparatuur beschikken. Wireless Leiden denkt echter dat een centrale organisatie moet zorgen voor een minimaal aantal knooppunten, WiFi hotspots in vakjargon, om te garanderen dat het netwerk 24 uur per dag draait.

Dat leidt niet tot grote, peperdure computercentrales, stelt van Drunnen gerust: ,,De kastjes van 150 euro die je op een dak kunt plaatsen, zijn naast een zender en ontvanger ook een complete computer. Die regelen zelf het netwerk. De computer kijkt waar een binnenkomend signaal heen moet en zoekt dan zelf de kortste route. Valt er op die route een zendertje uit, of is zo'n tussenstation druk bezet, dan wordt automatisch een alternatieve route gezocht. Dat gebeurt nu ook al op het internet. De gebruikers merken daar helemaal niets van en er komt geen mens aan te pas.''

De kosten van het netwerk zitten vooral in het installeren van zendertjes op daken te zitten en blijven verder heel beperkt. Die lage kosten zijn een van de redenen waarom de basisscholen grote belangstelling hebben voor Wireless Leiden.

John Kranenburg is ict-projectleider voor de drie grote schoolbesturen in de stad, samen goed voor ruim 90 procent van het primair onderwijs in Leiden. Kranenburg: ,,We hebben hoge verwachtingen van het net, al zeg ik wel: eerst zien, dan geloven. Scholen hebben vaak verscheidene vestigingen met aparte computernetwerken. Gegevens over leerlingen kunnen daardoor niet in één keer voor de hele school worden ingevoerd. Dat lukt wel als je de vestigingen draadloos aan elkaar koppelt. Maar ook het onderwijs zelf kan een enorme sprong voorwaarts maken als je de scholen een snelle verbinding geeft met bijvoorbeeld de musea in de stad en de bibliotheken.''

Het Leidse basisonderwijs heeft eerder getracht daarbij voorop te lopen, zegt Kranenburg. ,,We hebben samen met KPN naar een glasvezelnet gekeken en daar zelfs een consortium voor opgericht. Dat is al weer ter ziele. KPN toont nog weinig belangstelling en voor de onderwijssector werd het onbetaalbaar om overal glasvezelkabels te leggen. Het net van Wireless Leiden kan bijna hetzelfde en dat voor ongeveer een tiende van de prijs van glasvezel.''

Voor Thomas van Praag, directeur van het IT-bedrijf Cope in Leiden, is het kostenvoordeel van een WiFi-net niet de belangrijkste reden voor zijn enthousiasme: ,,Mij spreekt de filosofie aan. Het doet denken aan de pionierstijd van het internet. Je kunt samen iets nieuws en nuttigs realiseren, het gebeurt volledig op non-commerciële basis en het wordt nog vele malen sneller dan UMTS ook!''

Maar er zit voor Van Praag ook een praktisch voordeel aan Wireless Leiden: ,,Voor duizend euro kunnen we twee knooppunten opzetten die we voor iedereen open zetten, en tevens enkele medewerkers die in Leiden wonen thuis een supersnelle verbinding met het bedrijfsnetwerk geven. Angst dat anderen op ons netwerk inbreken, heb ik niet. De beveiliging is hetzelfde als bij internet; je moet je computers gewoon goed afschermen.''

Vooralsnog denkt Van Praag er niet aan zijn ADSL-abonnement bij KPN op te zeggen. ,,Maar als Wireless Leiden echt gaat werken, dan kunnen we ons die 50 euro per maand voor ADSL besparen.''

Het draadloze net dat boven Leiden moet groeien, is een bedreiging voor KPN. Het vormt niet alleen een veel sneller alternatief voor ADSL, het vervangt ook het telefoonnet voor -in ieder geval- de lokale gesprekken. En het hoeft ook niet bij de stadsgrenzen op te houden; onlangs keek in Hazerswoude een vriend van Koolhaas via een WiFi-verbinding naar een videofilm die Koolhaas negen kilometer verderop op zijn pc had staan.

KPN houdt de ontwikkelingen rond WiFi nauwlettend in de gaten, maar denkt dat het systeem op korte termijn nog geen bedreiging vormt. Koolhaas is het daarmee eens: ,,Als wij aan het eind van het jaar een netwerk hebben met honderd actieve gebruikers ben ik al blij. Laten het dan rustig uitgroeien naar duizend, zodat we ervaring kunnen opdoen. We hebben niet de ambitie om alle 100000 Leidenaren op het netwerk te krijgen.''

Dat lijkt een geruststelling voor KPN. Maar de helft van alle Nederlanders heeft al een computer in huis. Met de lage prijzen van WiFi-apparatuur en gratis gebruik van het netwerk, werpt Wireless Leiden niet bepaald hoge drempels op voor een snelle groei.

De vrije ether

WiFi wint wereldwijd snel aanhang. Het heeft één groot voordeel: het werkt met radiofrequenties die ook voor magnetrons, afstandsbedieningen, huistelefoons en andere algemene elektronica worden gebruikt. De frequenties zijn inmiddels door bijna alle overheden vrijgegeven voor gebruik zonder licentie. Terwijl KPN en zijn concurrenten miljarden hebben betaald om straks UMTS als draadloos internet te kunnen aanbieden, mogen bezitters van de veel snellere WiFi-zendertjes zonder betaling de ether in.

Daar staat wel een forse beperking tegenover: de zendertjes hebben een miniem vermogen, waardoor de signalen in het algemeen al na een paar honderd meter te niet meer zijn te ontvangen. Maar een paar honderd meter is vaak al genoeg. De zendertjes zijn zo goedkoop dat je er makkelijk een paar per kilometer kunt plaatsen en grotere afstanden kunnen, als het moet, worden overbrugd met richtantennes.

WiFi is ontwikkeld als draadloos netwerk voor bedrijven met veel computers in een bepaalde vestiging. Dat scheelt grote investeringen in ingewikkelde kabelnetten. Maar sinds de prijzen van WiFi-zendertjes zijn gaan dalen, ontdekken steeds meer particulieren het gemak en de lol van WiFi in en om het huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden