Dr. Yacob proefde even democratie

Twintig maanden zat hij vast in een cel in Addis Abeba. „Maar als je weet waarvoor je strijdt, hou je alles vol”, zegt jurist Yacob Hailemariam, op bezoek in Nederland.

Sybilla Claus

Lang doceerde de Ethiopische jurist Yacob Hailemariam aan de Amerikaanse Norfolk State Universiteit. Hij had zijn land in 1978 moeten ontvluchten voor de Rode Terreur van de marxistische dictator Mengistu.

In 1996 werd hij aanklager bij het Rwanda-tribunaal, om na twee jaar weer terug te keren naar de universiteit. „Tot premier Meles Zenawi in 2005 aankondigde dat Ethiopië voor het eerst vrije verkiezingen zou houden.” Dr. Yacob, zoals hij liefkozend genoemd word, geloofde de dictator, en besloot mee te doen.

„Het was mijn beurt om iets terug te doen voor het land. Mijn hele studie was betaald door de talloze arme boeren. Ik moest een bijdrage leveren”, herinnert dr. Yacob zich zijn enthousiasme. Na 3000 jaar oorlog en dictatuur zou Ethiopië eindelijk vrijheid kennen.

„Ik sloot me aan bij de CUD en voerde campagne in mijn geboortestreek Gurage, een gebied bij de hoofdstad zonder stroom of schoon drinkwater.” Een opwindende tijd, met een levendige pers, een interessant debat. „De regeringspartij haalde haar topguns van stal, en wij ook. We proefden van de democratie, en het smaakte zó zoet”, zegt dr. Yacob.

Konden al die analfabete boeren de discussie wel volgen? „Wij intellectuelen onderschatten hen vaak. Zij snappen de zaken echt wel, zij willen het land zelf bezitten, en niet pachten. Zij willen hun producten vrij op de markt verkopen in plaats van gedwongen aan de regering leveren.”

De 250.000 kiezers van Gurage waren te betrokken om fraude te laten plaatsvinden. „Jongeren zaten ’s nachts in de bomen om de stembureaus te bewaken.” Hailemariam won in Gurage met 97 procent, de regeringskandidaten bleven verpletterd achter.

In Addis Abeba won de oppositie alle 24 zetels, en volgens Hailemariam won de CUD ook op het platteland en in de andere steden. Maar dictator Meles bleek verslaafd aan de macht en eiste de winst op. Bij massale burgerprotesten hiertegen doodde de politie 193 burgers.

De nieuwe parlementariërs en de gekozen maar nooit benoemde burgemeester van Addis Abeba weigerden hun zetels in te nemen toen de regering niet wilde overleggen. Daarop greep de premier hard in: bijna honderd oppositieleden en journalisten werden thuis opgepakt, ook dr. Yacob. „Zo werden mijn vrienden in de tijd van de Rode Terreur gedood, dus even dacht ik: dit is het.”

De lijdensweg van dr. Yacob en zijn collega’s zou langer worden. Ruim twintig maanden zat hij in de Kalitigevangenis, in één kamer met dertig mannen – onder wie een massamoordenaar die tijdens de Rode Terreur in zijn dorp had huisgehouden. Overdag was het heet, ’s nachts koud.

„Natuurlijk was dat ongemakkelijk, maar ik had geen keus”, zegt dr. Yacob simpel. „Anderen zaten al die tijd met 200 man in één ruimte, dus ik bofte nog.” Omdat ze niet op borgtocht vrij mochten, weigerden ze zich verder te verdedigen in dit politieke showproces. Eerst werd de groep beschuldigd van hoogverraad, niet ongebruikelijk in Afrika. Maar toen daar genocide aan werd toegevoegd, was dr. Yacob, als genocidespecialist, diep gekwetst. „Wie zouden we dan willen uitroeien? Wij houden van alle Ethiopiërs, en vechten juist voor hen.”

Zijn doel: democratie, en alle steun hielpen hem door de 20 maanden. „We hoorden op de radio over demonstraties voor ons. Elk weekend kwamen vreemden cadeautjes en eten brengen. We waren helden.” In juli werd tegen de groep de doodstraf geëist, vlak daarna kwamen ze vrij.

Wat opvalt is het gebrek aan wrok. „Ik ben te oud om dit voor geld of macht te doen. Wij willen de gewelddadige koers van Ethiopië veranderen, met de huidige heersers.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden